Кіріспе

Ағылшын сәулетшісі (1875–1960)

Чарльз Генри Холден (12 мамыр 1875 – 1 мамыр 1960) – ағылшын сәулетшісі, 1920-1930 жылдары Лондон метрополитенінің көптеген станцияларын, Лондонның 55 Бродвейдегі Underground Electric Railways Company компаниясының бас кеңсесін, Лондон университетінің Сенат үйін және Бристоль орталық кітапханасын жобалауымен танымал. Ол Империялық соғыс бейіттері комиссиясы үшін Бельгия мен Солтүстік Францияда көптеген соғыс бейіттерін салған. Болтон мен Манчестерде жұмыс істеп, тәлім алғаннан кейін Холден Лондонға көшіп келді. Оның алғашқы ғимараттарына «Өнер және қолөнер» қозғалысының ықпалы тиді, бірақ мансабының көп бөлігінде ол қажетсіз деп санайтын әшекейлік бөлшектерден арылған, қарапайым пішіндер мен көлемге негізделген әшекейсіз стильді жақтады. Холден сәулеттік жобалар ғимараттардың арналған функцияларымен анықталуы керек деп сенді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол стилін одан әрі жеңілдетіп, оның жобалары Еуропалық сәулеттің ықпалымен модернистік болды. Ол Дизайн және өнеркәсіп қауымдастығының және Өнер шеберлері гильдиясының мүшесі болды. Ол ғимараттарының толық жобаларын жасады, соның ішінде интерьер дизайнын және сәулеттік жабдықтарды да қамтыды. Оның сәулет өнері сынға түспеді деуге болмайды. 1936 жылы Британдық сәулетшілер институтының (RIBA) алтын медалімен марапатталды және 1943 жылы өнеркәсіптік корольдік дизайнері болып тағайындалды. Оның Лондон метрополитені үшін жасаған станция дизайндары корпорацияның стандартты дизайнына айналып, 1930 жылдары ұйым үшін жұмыс істейтін барлық сәулетшілердің жобаларына әсер етті. Оның көптеген ғимараттарына ескерткіш мәртебесі берілді, бұл оларды рұқсатсыз өзгертуден қорғайды. Ол екі рет рыцарлық атақтан бас тартқан.

Ерте өмір

Чарльз Генри Холден 1875 жылдың 12 мамырында Болтон қаласындағы Грейт-Ливерде дүниеге келді. Ол 1842-1918 жылдары өмір сүрген драпировкашы және шляпник Джозеф Холденнің және 1841-1890 жылдары өмір сүрген Эллен (құрметті аты Браутон) Холденнің бесінші және кенже баласы болды. Холденнің балалық шағы 1884 жылы әкесінің банкротқа ұшырауымен және он бес жасында анасының қазасымен қиындыққа толы болды. Әкесінің бизнесі жойылғаннан кейін, отбасы 24 шақырым қашықтықтағы Сент-Хеленс қаласына көшіп, әкесі бұрынғы мамандығына оралып, темірді бұрап, құрастырушы болып жұмыс істеді, сондай-ақ бірнеше мектепке қатысты. Ол Сент-Хеленсте қысқа мерзімге зертханалық көмекші және теміржол кеңсесінің қызметкері болып жұмыс істеді. Осы кезеңде ол YMCA-дағы жобалау сабақтарына қатысып, сэр Дуглас Фокс практикасында инженер болу мүмкіндігін қарастырды. 1891 жылы ол Болтон қаласында жер өлшеуші және сәулетші болған қайын інісі Дэвид Фредерик Гринге жұмыс істеуге кірісті. 1892 жылдың сәуір айында ол Манчестер сәулетшісі Эверард В. Лисонның шәкірті болды. Манчестерде жұмыс істеп, оқып жүргенде Холден суретші Мьюрхед Боунмен және болашақ қайын інісі Фрэнсис Доддпен достық қарым-қатынас орнатты. Осы шарада Холден Уолт Уитменнің еңбектерімен танысып, Джеймс Уильям Уоллеспен және «Игл-стрит колледжі» деп аталған Болтонның Уитмен қоғамының бірнеше мүшелерімен дос болды. Уитменнің, сондай-ақ Генри Дэвид Тороның, Ральф Уолдо Эмерсонның және Эдвард Карпентердің еңбектері Холденнің өміріне зор әсер етті. Ол олардың көптеген философиялық көзқарастарын және қағидаларын өзінің өмір салтына және жұмыс әдісіне енгізді. 1895 және 1896 жылдары Холден «Көкөріш» деген псевдониммен Building News Designing Club конкурстарына жобаларын ұсынды. Конкурсқа қатысушылардың саны әрқашан көп болмаса да, тоғыз конкурсқа қатысқан Холден бес бірінші орынды, үш екінші орынды және бір үшінші орынды жеңіп алды. 1897 жылы ол RIBA-ның студенттік сәулетшілерге арналған беделді Соан медаліне ие болу үшін жарысқа қатысты. Он төрт жобаның ішінде Холденнің «Аймақтық базар залы» тақырыбы бойынша ұсынған жобасы үшінші орынды иеленді. Холден бұл дизайнды Джон Белчер, Эдгар Вуд және Артур Бересфорд Питтің еңбектерінен шабыттанғанын айтты.

Отбасылық өмір

1898 жылы Холден медбике және акушер Маргарет Стьэдманмен (туған тегі Макдональд, 1865–1954) бірге өмір сүре бастады. Оларды Холденнің үлкен әпкесі Элис таныстырды, ал олар Уитманға деген ортақ қызығушылықтары арқылы дос болды. Стьэдман күйеуі, университет оқытушысы Джеймс Стьэдманның алкоголизм мен зорлық-зомбылық салдарынан одан бөлініп кеткен. Стьэдман мен оның күйеуі ешқашан ажырасқан емес, және олар Холденмен күйеу-әйел ретінде өмір сүргенімен, тіпті Джеймс Стьэдман 1930 жылы қайтыс болғаннан кейін де, олардың қарым-қатынасы ресми түрде тіркелмеген. Холдендер 1902 жылға дейін Суррейдегі Норбитон қалашығында (қазіргі Кингстон-апон-Темза корольдік округі) тұрды, содан кейін Гертфордширдегі Кодикотке көшіп кетті. Шамамен 1906 жылы олар Уэлвинге жақын Хармер Гринге көшіп, Холден олар үшін үй жобалады. Үй қарапайым жиһазбен жабдықталған, жұбайлар қарапайым өмір сүрді. Джанет Эшби 1906 жылы оны «үстелде банан мен қоңыр нан; ыстық су жоқ; қарапайым өмір, биік ойлар және әлемді жақсартуға бағытталған тың күш-жігер» деп сипаттады. Маргареттің бұрынғы күйеуінен Аллан есімді ұлы болған, бірақ олардың өзіне ортақ балалары болмады. Чарльз мен Маргарет Холден өмірінің соңына дейін Хармер Гринде тұрды.

Ерте мансап

Холден 1896 жылы Лисонның практикасын тастап, 1896 және 1897 жылдары Болтондағы Джонатан Симпсон үшін жұмыс істеді, ол сол жерде және Порт Санлайтта үй жобаларында жұмыс істеді, кейін Лондонға көшіп, өнер және қолөнер дизайнері Чарльз Роберт Эшбиде жұмыс істеді. Оның Эшбимен болған уақыты қысқа болды және 1899 жылы қазанда ол Х. Перси Адамстың практикасында бас көмекші болды, онда ол өзінің қалған мансабында қалды. Холденнің алғашқы жобаларының көбі ауруханалар үшін жасалды, Адамс осы салада маманданды. Карьерасының осы ерте кезеңінде ол көптеген сәулетшілердің әсерін көрсететін, әртүрлі сәулет стильдерінде жобалар жасаған. Көп ұзамай Холден практикада дизайн жұмысының басым бөлігін қолға алды. 1900 жылдан 1903 жылға дейін Холден кешкі уақытта Корольдік академия мектебінде сәулет өнері бойынша білім алды. Ол бос уақытында күйеуінің інісі мен Джонатан Симпсонның дизайнын жасауды жалғастырды. Оның оңтүстік Лондондағы Кеннингтон қаласындағы Белгрейв балалар ауруханасының қызыл кірпішпен салынған көркем және қолөнерлік қасбеттері (1900-1903) Филип Вебб пен Генри Уилсонның әсерінен болды және тік үйінді шатырлар, бұрыштық мұнаралар мен тас терезелерді қамтиды. Қазіргі уақытта пәтерлерге айналған ғимарат ІІ* дәрежелі болып саналады. 1902 жылы Холден Бристоль орталық кітапханасының жобалау бойынша сәулет конкурсында жеңімпаз атанды. Оның ванна тасындағы Тюдор жаңғыру фасадтары Бристоль соборының көршілес Аббат қақпасын толықтыратын модернисттік элементтерді қамтиды. Алдыңғы қасбеті орел терезелері мен скульптуралар тобымен, Шосер, Беда және Ұлы Альфред Чарльз Пибворттың. Ішкі дизайн классикалық, жиһаздарды Холден және тас оюды негізінен Уильям Аумониер жасаған. Архитектура тарихшысы сэр Николаус Певснер оны "еркін нео-тюдор" және "өте әдемі" деп сипаттады, ал Андор Гомме оны "қазіргі заманғы қозғалыстың алғашқы шедеврлерінің бірі" деп атады. Певснер мұны "әрине, елдегі өз кезеңіндегі ең жақсы ғимараттардың бірі" және "өте үлкен институттарды қалай салудың үлгісі" деп атады. Ол санаторийдің V пішінді ашық аспанша шіркеуін сыртта да, іште де ғибадат ету үшін пайдалануға болатын етіп жобалаған. Бұл кезеңде ол басқа да ауруханаларды жобалаған, соның ішінде Стамбулдағы британдық теңізшілер ауруханасы (1903-1904) және Лондонның орталығында Соходағы әйелдер ауруханасы (1908). Ол The Law Society үшін (1902–1904) Chancery Lane-дегі Льюис Вуллиами жобалаған ғимараттың жеңілдетілген неоклассикалық кеңейтуін Чарльз Пибворттың сыртқы мүсіндерімен және Уильям Аумониердің ою-өрнегі мен Конрад Дресслердің фриздері бар панельді өнер және қолөнер интерьерін жобалады. Певснер қасбеттерді манерлік деп санайды: "Манерлік деген сәнді терминді мұнда заңды түрде қолдануға болады; өйткені Холден шын мәнінде қазіргі классикалық мотивтерді тоңазытып, жарамсыз етті, бұл манерлік сәулетшілер Cinquecento-да жасаған нәрсе". 1906 жылы Холден Странд пен Агар көшесінің қиылысында (қазіргі Зимбабве үйі) Британдық медициналық қауымдастықтың жаңа бас кеңсесін жобалау бойынша сәулет конкурсында жеңіп алды. Алты қабатты L пішінді ғимарат Ассоциация орналасқан жердегі ғимараттардың жиынтығын алмастырды және оған төменгі қабатта және жертөледе дүкендер үшін орыннан жоғары қабаттарда кеңес палатасы, кітапхана және кеңселер орналастырды. Пауэрс "геометриялық пішіндерге дейін қысқартылған классицизм" деп сипаттаған алғашқы үш қабат көк түсті корнуолл гранитімен және үстінде Портленд тасымен қапталған. Екінші қабатта Жакоб Эпштейннің ғылымның дамуы мен адамзаттың дәуірі туралы әңгімелейтін 2 метрлік сын-сүреттері орналасқан. Бұл даулар мүсіндердің шоқтайтын жалаңаштығына байланысты болды, бірақ Эпштейннің мүсіндерін көркемөнердің көптеген басшылары қолдады. Алястер Сервис оны "мүмкін Лондонның ең жақсы ғимараты" деп санаған. 1909 жылы Холден Бристоль корольдік ауруханасының кеңейтуі үшін жобалау конкурсында жеңіп алды. Кейіннен король Эдуард VII-ге арналған (1910 жылы қайтыс болған), кеңейту (1911–1912) тік көлбеу жерге салынған, ол үшін Холден ауланың айналасында біріктірілген пар Портленд тас блоктарын жобалаған. Қарапайым, абстрактілі блоктар бұрыштарында мұнаралары және екі қабатты лоджиялары бар және Холден стилін одан әрі жеңілдетеді. 1907 жылы Холден серіктес болған кезде практика Адамс & Холден, ал 1913 жылы Лайонел Пирсон серіктес болған кезде Адамс, Холден & Пирсон болды. 1913 жылы Холденге RIBA-ның Годвин медалі мен шетелде сәулет өнерін зерттеу үшін 65 фунт стерлинг берілді. Ол 1913 жылдың сәуір айында Америкаға сапар шекті және Вреннің әсерімен жасалған Кингс Колледжі үшін дизайн жасауға дайындық үшін американдық университеттердегі үй шаруашылығы және әлеуметтік ғылым бөлімдерінің ұйымдасқандығын зерттеді. Холденнің Бірінші дүниежүзілік сорысқа дейінгі басқа да ғимараттарына Холборн мен Оксфорд көшесіндегі модернисттік кеңсе ғимараттары, Бедфордтағы Альфред Уотерхаус салынған Шир Холлының қызыл кірпіштен жасалған кеңейтілген бөлігі және Кенттегі Саттон Валленс мектебі кіреді. Холден 1911–1912 жылдары Париждегі Пер Лашез зиратындағы Оскар Уайльдтің қабірінде Эпштейнмен бірге жұмыс істеді. 1915 жылы ол Design and Industries Association-ның негізін қалаушы мүшесі болды және 1917 жылдан бастап Art Workers' Guild мүшесі болды. Ол жобалаған, бірақ жеңіліске ұшыраған конкурсқа қатысуларына Strathclyde Royal Infirmary (1901), Manchester Royal Infirmary (1904), County Hall (1907), National Library of Wales (1909), Coventry Town Hall (1911) және Board of Trade building (1915) кіреді.

Соғыс қорымы мен мемориалдары

Холдендер жеке міндет пен қызмет көрсету туралы берік сезімге ие болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Маргарет Холден «Неміс, австриялық және венгрлерге көмек көрсету жөніндегі Достардың төтенше комитетіне» қосылды, ол осы елдердің қашқындарына көмек көрсетті. Чарльз Холден Лондондағы Қызыл Кресттің жедел жәрдем колоннасында салғышты тасушы ретінде қызмет етті, жарақат алған сарбаздарды Лондон станцияларынан ауруханаларға жеткізді. Сонымен қатар, ол 1915-1917 жылдар аралығында Санкт-Пол соборындағы өртке қарсы күзетте де қызмет етті. 1917 жылдың 3 қазанында Холден армияның қабірлерді тіркеу және анықтау басқармасына уақытша лейтенант болып тағайындалды. Сол айдың соңында ол алғаш рет француз майдандарына сапар шегіп, жаңа зираттарды жоспарлау және барларын кеңейту жұмыстарын бастады. Холден өзінің тәжірибесін былай сипаттады:

«Ел – бұл кең дала, бір кездері ауылдар, бау-бақшалар мен құнарлы жерлер болған аймақ, енді танылмай қалған, ешбір белгісіз, көз жеткізбейтін, үмітсіз тәртіпсіздікке толы. Оның арасында, бұталар мен қиын-қайдағылықтың арасында, біреу-біреулеп немесе топтап, адамдар қаза тапқан және жерленген жерді белгілейтін кішкентай ақ кресттерді көруге болады». 1918 жылдың қыркүйегінде Холден майор шенімен Империялық соғыс қабірлері комиссиясына (қазіргі Ұлттар Достастығы Соғыс қабірлері комиссиясы) ауысты. 1918 жылдан 1928 жылға дейін ол Комиссияның 69 зиратында жұмыс істеді. Бастапқыда Холден сурет салу бюросын басқарды және Франция мен Бельгиядағы үш бас сәулетшінің (Эдвин Лютьенс, Реджинальд Бломфилд және Герберт Бейкер) басшылығымен аға дизайн-архитектор болып жұмыс істеді. Холден Лювенкурдағы тәжірибелік соғыс зиратында жұмыс істеді және Гюрст пен Карольдың сөзінше, Форсвиллдегі зиратты да жасаған, ол барлық келесі зираттардың үлгісі ретінде таңдалды. 1920 жылы ол төртінші бас сәулетші болып тағайындалды. Комиссиядағы жұмысына Мессин Ридж британдық зиратында және Зоннебекедегі Бюттс жаңа британдық зиратында жаңа Зеландиядан жоғалған қаза болғандарға арналған ескерткіштер кірді. Оның жобалары әшекейсіз болды, көбінесе баспаналар мен басқа да сәулеттік элементтерді салу үшін Портленд тасының қарапайым массаларын пайдаланды. Филип Лонгворттың Комиссия тарихында Вимеро коммуналдық зиратындағы Холден павильондары «көңілсіздікке дейін қатал» деп сипатталған. 1922 жылы Холден Бристольдегі Клифтон колледжі үшін соғыс ескерткіш қақпасын жобалады, мектеп ғимараттарының готикалық стиліне сәйкес әк тас пен құмтас үйлесімін қолданды. Британдық соғыс ескерткіштері комитеті үшін ол өнер галереясы түріндегі естелік залының (1918) дизайнын жасады, ал Оксфордтың Нью-колледжі үшін шағын естелік шіркеудің дизайнын жасады (1919). Екеуі де салынбады.

Лондон көлігі

Дизайн және индустрия қауымдастығымен байланысы арқылы Холден Лондонның метрополитен электр теміржолдары компаниясының (UERL) бас директоры Франк Пикпен танысты. Холден бұл кезде көлік құрылысын жобалау тәжірибесіне ие болған жоқ, бірақ Пикпен ынтымақтастығы арқасында жағдай өзгерді. 1923 жылы Пик Холденге Вестминстер метро станциясының қосымша кіреберісіне қасбет жобалауды тапсырды. 1924 жылы UERL павильонын Британ империясы көрмесіне жобалауды тапсырды. Сондай-ақ 1924 жылы Пик Холденге Лондонның оңтүстігінде жеті жаңа станцияны жобалауды тапсырды. Бұл жоба UERL-дің бас сәулетшісі Стэнли Хепстің бұрынғы жобасын алмастырды, ол Пикке қанағаттандырмайтын болған. Дизайн Франциядағы соғыс зираттарында қолданылған қарапайым модернистік стильді көрсетеді: екі қабатты билет залы қарапайым Портленд тасымен қапталған, әр станцияның көше бұрышына бейімделген шыны экранмен жабдықталған. Экрандарда түрлі-түсті шыны панельдерден тұратын метрополитен дөңгелегі бейнеленген, ал олар тас бағаналармен бөлінген, бағаналардың үстінде дөңгелектің үш өлшемді нұсқасынан жасалған капительдер орналасқан. Холден сонымен қатар Хепске желідегі бірнеше станциялардың жаңа қасбеттері бойынша кеңес берді және Лондонның орталық теміржолындағы Бонд-стрит станциясына жаңа кіреберіс дизайнын жасады. 1920 жылдардың соңында Холден UERL желісіндегі станцияларды жақсарту үшін бірнеше ғимараттар мен жаңа қасбеттерді жобалады. Олардың көпшілігі Портленд тасымен қапталған және Морденге созылған желі үшін жасалған шыны экрандардың түрленген нұсқалары болды. Пикадилли Циркіндегі ең жұқ жүретін станциялардың бірінде Холден (1925–1928) кең травертинмен қапталған айналымдық кеңістік пен билет залын жол қиылысының астына орналастырды, ал төмендегі платформаларға эскалаторлармен түсуге болады. 1926 жылы Холден UERL үшін жаңа штаб-пәтерді Сент-Джеймс паркі станциясының үстіндегі 55 Бродвейде жобалауды бастады. Бірінші қабаттан жоғары, болаттан жасалған ғимарат крест тәрізді жоспармен салынған және орталық сағат мұнарасына дейін бір-бірінен артқа шегінетін қабаттармен көтеріледі, мұнараның биіктігі 53 метрге (175 фут) жетеді. Бұл құрылым ғимараттың ішкі кеңістігіне жарық түсуін максималды түрде арттырады, жарық шахталарын пайдаланбай. Осы кезеңдегі станциялары мен Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі коммерциялық ғимараттары сияқты, ғимарат Портленд тасымен қатаң жабылады. Холден қайтадан қасбеттерді тапсырыс бойынша жасалған мүсіндермен безендірді: Эпштейннің «Күн мен түн» атты екі композициясы бірінші қабатта орналасқан, ал жетінші қабаттағы сегіз басрельеф сериясы төрт желді бейнелейді (әр бағыт үшін екі). Ғимарат бірінші санаттағы мұражай болып табылады. 1930 жылы Холден мен Пик Германия, Нидерланды, Дания және Швецияға сапар шегіп, заманауи сәулет өнерінің соңғы жетістіктерін көрді. UERL Пикадилли желісін Лондонның батысына, солтүстік-батысына және солтүстігіне қарай кеңейтуді жоспарлап отырды, сондықтан жаңа типтегі станция қажет болды. Сапарда көрген сәулеттік стильдерге бейімделіп, Холден қарапайым формалардан тұратын функционалдық дизайнды жасады: цилиндрлер, қисықтар мен тікбұрыштар, қарапайым кірпіштен, бетоннан және шыныдан салынған. Батысқа және солтүстік-батысқа қарайғы кеңейтулер Округ желісімен жұмыс істейтін қолданыстағы бағыттар бойынша жүргізілді, сондықтан қосымша жолдарды орналастыру үшін немесе бастапқы қарапайым ғимараттарды ауыстыру үшін бірқатар станцияларды қайта құру қажет болды. 1931 жылы қайта салынған алғашқы станция – Садбери Таун – кейінгі көптеген жаңа станциялардың үлгісін қалыптастырды: бетоннан жасалған жалпақ шатыры бар биік тікбұрышты кірпіштен жасалған қорап және ішкі кеңістікке жарық түсуі үшін тік шыны панельдер. Бұл ғимаратқа II* санат берілді және Певснер оны «осындай қарапайым ғимараттардың мұқият бөлшектер мен пропорциялардың дұрыс таңдалуы арқылы қаншалықты әдемі болуы мүмкін екенін көрсететін керемет мысал» деп сипаттады. Арнос Гроув станциясы, желінің солтүстікке созылған бөлігіндегі сегіз жаңа станцияның бірі, тікбұрышты қорапты дөңгелек барабанға айналдырды, бұл дизайн Гуннар Асплундтың Стокгольм қалалық кітапханасынан шабыттанды. Солтүстікке созылған бөлікте Саутгейт станциясы да ерекше көзге түседі: мұнда Холден бір қабатты дөңгелек ғимаратты қақпақпен жалпақ шатырымен жобалады. Шатырдың орталық бөлігі ішкі жағынан бір орталық бағанамен қолдау көрсетілген жалғастыра түсетін көлденең терезелер қатарымен көтеріледі. Ғимараттың үстіне қола шармен жабылған жарықтандырылған элемент орнатылған. Басқа станциялар Нидерландының Хилверсум қаласындағы Виллем Маринус Дудоктың жұмысының ықпалын көрсетеді. Мұндай үлкен көлемдегі жұмысты орындау үшін Холден өз көмекшілеріне, мысалы, Арнос Гроув станциясының жобасын басқарған Чарльз Хаттонға маңызды дизайндық жауапкершілікті жүктеді. Кейбір Пикадилли желісі станцияларының дизайнын Стэнли Хепс немесе басқа сәулет бюролары ішкі күштермен жүзеге асырды. Барлығы Холден анықтаған заманауи кірпіш, шыны және бетон стиліне сәйкес келді, бірақ кейбіреулері Холденнің өзгешелігі мен бөлшектерге назар аударуынан айырылды; Пик оларды «Холдендік» деп атады. UERL 1933 жылы Лондон Транспортына қосылды, бірақ жоғары сапалы дизайнға басымдық беріле берді. Пик басшылығымен Холденнің бөлшектерге назар аударуы және интеграцияланған дизайн идеясы Лондонның көлік желісінің барлық бөлігіне тарады, автобус және трамвай аялдамаларын жобалаудан бастап алты дөңгелекті автобустың жаңа түрін жасауға дейін. 1930 жылдардың соңында Холден Солтүстік желісінің Солтүстік биіктік жоспары үшін Хайгейт, Ист Финчли және Финчли Сентрал станцияларын қайта жаңартып, Элстри Саут және Буши Хит станцияларын жобалады. Холденнің дизайны бірқатар станциялардың жергілікті тарихымен байланысты мүсіндерді қамтыды: Хайгейт үшін Дик Уиттингтон, Элстри Саут үшін римдік центурион және Ист Финчли үшін садақшы. Жобаның көп бөлігі Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін қысқартылып, кейін тоқтатылды. Тек Ист Финчли станциясы толыққандай аяқталды, ал Хайгейт станциясы жартылай аяқталды, қалған жоспарлар жойылды. Ист Финчли станциясы төбеде орналасқан, ал платформалар төменнен қол жетімді. Станцияның жер пайдалану құқығын пайдалана отырып, Холден платформалардан жартылай дөңгелек шыны баспақыштар арқылы қол жетімді кеңсе кеңістігін жасады. Эрик Аумонье станцияның ерекше белгісі болған «Садақшы» мүсінін жасады. Холден сонымен қатар Эдинбург университеті мен Тайнмут ауданына сәулеттік және жоспарлау консультанты болды.

Соңғы жылдар

Чарльз Холден жұмыс жүктемесін біртіндеп азайтса да, 1950 жылдардың басында аптасына үш күн кеңсеге баруды жалғастырды. Ол 1958 жылға дейін ресми түрде зейнеткерлікке шықпады, бірақ содан кейін де ара-тұра келіп тұратын. Маргарет Холден 1954 жылы ұзаққа созылған аурудан кейін қайтыс болды, ол 1940 жылдардың ортасынан бері көру қабілетін жоғалтқан еді. Өмірінің соңғы онжылдығында Холденнің өзі денсаулығы нашарлап, оны немересі Минни Грин күткен. Холденнің соңғы қоғамдық іс-шараларының бірі – 1953 жылы RIBA-ның Корольдік алтын медалін Ле Корбюзьеге табыстау кезінде демеушілік еткені. Холден жұмыс істеген соңғы жоба – Лондонның Олдвич аймағындағы English Electric компаниясының көп сынға ұшыраған бас кеңсесі. 1952 жылы Adams, Holden & Pearson компаниясы English Electric компаниясының төрағасы сэр Джордж Нельсонмен шарт жасасты. Холден ауланың төңірегіне монолитті тас ғимаратты жобалады. 1955 жылы Лондон округі кеңесі English Electric компаниясын жобадан бас тартып, жаңа дизайн үшін шектеулі сәулеттік конкурс өткізуге көндірді. Adams, Holden & Pearson компаниясы өз жобасын ұсынды, бірақ Sir John Burnet, Tait and Partners жеңіске жетті. Кейіннен бұл компания сэр Джордж Нельсонның қасбеттерді қайта жобалау туралы өтінішін қабылдамағанда, Adams, Holden & Pearson қайта тағайындалды және Чарльз Холден компаниясының конкурстық жобасын қайта қарады. Жаңа дизайнды Корольдік көркемсурет комиссиясы сынға алды, ал Холденнің серіктестерінің бірі соңғы нұсқаны жасау үшін одан әрі түзетулер жасады, оны Певснер «көктемсіз, жансыз ғимарат, тас қаптамасымен және ешқандай артықшылығы жоқ» деп сипаттады. Холден 1960 жылдың 1 мамырында қайтыс болды. Ол Энфилд крематорийінде кремацияланды, ал күлі Гертфордтағы Достар үйінің бағында шашылды. 1960 жылдың 2 маусымында Холденнің естелік жиналысы Сент-Панкрас жаңа шіркеуінде өтті, онда ол 1914 жылы құрбандық тақтасын жобалаған еді. Некрологтар «The Manchester Guardian», «The Times» және «The Daily Telegraph» газеттерінде, сондай-ақ құрылыс индустриясының журналдарында, атап айтқанда «The Builder», «Architectural Review», «Journal of the Royal Institute of British Architects» және «Journal of the Town Planning Institute» басылымдарында жарияланды. Жалпы, некрологтар Холденнің ерте жұмыстарын және Лондон метрополитенінің станцияларын жоғары бағалады, Сенат үйі туралы бейтарап болды және компаниясының кейінгі жұмыстарын сынады. Хармер Грин үйі мен оның көптеген заттары аукционға сатылып, түскен қаражат отбасы мүшелеріне берілді. Холден сондай-ақ достары мен қызметкерлеріне 8400 фунт стерлинг, ал қайырымдылыққа 2000 фунт стерлинг қалдырды.

Архитектура бойынша Холден

Холден өзінің сәулет стилі оны "бірқатар ерекше жағдайға, толығымен дерлік сәнге сай емес, бірақ толығымен сәннен тыс емес; дәстүршілдерге ұнайтын дәстүршіл емес және модернистерге ұнайтын модернист емес" деп таныды. Ол дизайнның басты мақсаты – "көрсетілген мақсатына сай болу" деп сенді және архитектурадағы қажетсіз әшекейлеуден аулақ болуға көп рет шақырды. 1905 жылы "Егер Уитман архитектор болғанда" атты эссесінде Холден архитекторларға заманауи сәулеттің жаңа формасын ұсынды: "Мен көне Грекия сәулетінің даңқы туралы жиі естимін; мақтан тұтатын римдіктер туралы; қараңғы Мысыр туралы; ұлы Византия және биік Орта ғасырлар туралы да естимін. Бірақ қазіргі заман сәулетінің даңқы туралы ешқашан естімеймін. Кел, заманауи ғимараттар, кел! Алдаудың жамылғыларыңды, қоршауларыңды, бағаналарыңды, қаптамаларыңды, ою-өрнектеріңді, шиыршықтарыңды тастаңдар. Олардың барлығының артында, қадірлі пропорцияларыңның артында, көркем топтамаларыңның артында, өнеркәсіпшілік шеберлігіңнің әдемілігі мен шамадан тыс техникаларыңның артында және олардың барлығынан тыс, мен жақсы көретін нәрсе жасырынып жатыр". 1936 жылы RIBA-ның Корольдік алтын медалімен марапатталған кездегі сөзінде Холден өзінің ұстанымын былай анықтады: "Бұл жаңа стиль жасау емес, стиль үшін есептелген инкрустацияларды жою мәселесі еді – құрылымдық мағынасы жоқ беттік кесте". Оның әдісі – "архитектураның тұрақты негізгі факторларына, жоспарға және жоспардан туындайтын жазықтықтар мен массаларға" назар аудару болды. Ол өзінің идеалды ғимаратын "жоспар, мақсат және материалдармен табиғи және сөзсіз нысанға ие болатын" деп сипаттады. Бұл ғимарат дизайнерге ғана емес, сонымен қатар көптеген шеберлер мен ғимараттың тұрғындарына жұмыста жаттығу, шеберлік және ләззат алу мүмкіндігін беретін ғимарат". 1957 жылы сәулет туралы эссесінде ол былай деп жазды: "Мен көне немесе заманауи стильді іздемеймін, мен толығымен жақсы ғимарат болып табылатын сәулетті қалаймын. Белгілі бір мақсат үшін жоспарланған, ғимараттың атқаратын қызметіне ең қолайлы, ескі немесе жаңа материалдарды қолдану әдісімен салынған ғимарат".

Танылу және мұра

Холден 1929 жылғы RIBA Лондон сәулет медалімен (1931 жылы табысталды) "55 Бродвей" ғимараты үшін марапатталды. 1936 жылы ол RIBA-ның Корольдік алтын медалімен өзінің барлық жұмыстары үшін марапатталды. 1935 жылдан 1937 жылға дейін RIBA вице-президенті, ал 1933 жылдан 1947 жылға дейін Корольдік көркемсурет комиссиясының мүшесі болды. 1943 жылы ол көлік құралдарын жобалаудағы еңбектері үшін өнеркәсіпке арналған Корольдік суретшісі болып тағайындалды. 1936 жылы Манчестер университеті, 1946 жылы Лондон университеті оған құрметті докторлық дәрежесін берді. Холденнің көптеген ғимараттары бұзудан және рұқсатсыз өзгертулерден қорғалатын мәдени ескерткіштер тізіміне енгізілді. Холден 1942 жылы Корольдік академияға қабылдану туралы ұсыныстан бас тартты, бұрын Эпштейнмен байланысы болғандықтан одан да бас тарған болатын. Ол 1943 және 1951 жылдары екі рет рыцарлық атақтан бас тартты, себебі оны өзінің қарапайым өмір салтына қайшы деп есептеді және сәулет өнерін ынтымақтастық процесі деп санады. RIBA Холденнің жеке қағаздары мен Адамс, Холден және Пирсоннан алынған материалдардан тұратын жинаққа ие. RIBA 1988 жылы Хайнц галереясында, ал 2010 жылдың қазаны мен 2011 жылдың ақпаны аралығында Виктория және Альберт мұражайында оның туындыларының көрмелерін өткізді. Colliers Wood метро станциясының жанындағы паб сәулетшінің есімімен, "Чарльз Холден" деп аталып, одан "шабыттанды".