Кіріспе

Канадалық геолог және зерттеуші (1823–1908)

Генри Юл Хинд (1 маусым 1823 – 8 тамыз 1908) – канадалық геолог және зерттеуші. Ол Англияның Нотингем қаласында дүниеге келіп, 1846 жылы Канадаға көшіп, Онтарионың Торонто қаласында қоныстанды. Хинд 1857 және 1858 жылдары Канада далаларын зерттеу экспедицияларын жетекшілік етті. 1857 жылы ол Қызыл және Ассинибойн өзендерінің аңғарларын, ал 1858 жылы Ассинибойн, Сорис, К’Аппель және Оңтүстік Саскачеван өзендерінің аңғарларын зерттеді. Экспедициялар туралы мәліметтер оның «1857 жылғы Канадалық Қызыл өзенді зерттеу экспедициясының баяндамасы» және «Ассинибойн мен Саскачеванды зерттеу экспедициясының прогресі туралы есептер» баяндамаларында сипатталған. Хиндтің қызметі Солтүстік-Батыс туралы көзқарастарды өзгертті және Канада далаларын ауыл шаруашылығына ашуға көмектесті.

Ерте өмір

Генри Юл Хинд Англияның Нотингэм қаласында дүниеге келген. Ол Томас Хинд пен Сара Юл Хиндтің үшінші ұлы болды. Оның ағалары Томас және Джеймс Фишер, кішісі – Уильям болды. Оның Сара есімді кіші қарындасы да болған. 7 ақпанда ол Кэтрин Камеронға үйленді. Ол полковник Дункан Кэмеронның екінші қызы еді. Олардың тұңғыш баласы Томас Фрэнсис Нил Хинд 1851 жылы дүниеге келді. Олар Торонтода қоныстанды, онда 1863 жылға дейін тағы төрт ұл мен екі қызы дүниеге келді. Хинд өзінің білімін көбінесе өзімен-өзі дамытты, бірақ формалды білім де алды. Ол классика, математика және қаламгерлік өнерін Ноттингем грамматикалық мектебінде оқыды. 1837 жылы Лейпцигке оқуға кетті. 1839 жылы Англияға оралып, Нотингемде тағы төрт жыл оқуын жалғастырды. 1843 жылдың 26 мамырында Хинд Кембридж университетіне қабылданды, бірақ бір жыл ғана оқыды. 1846 жылы Канадаға көшіп келіп, Торонтода қоныстанды. 1847 жылдың наурыз айында ол метеорологиялық «гало» құбылысы туралы жазу арқылы ғылыми қызметін бастады. Сол жылдың қазан айында ол Эгертон Райерсонның қызметіне тұрды. Ол Торонтодағы провинциялық нормалық мектепте ғылым және математика пәнінің екінші оқытушысы болып тағайындалды. 1850 жылы ол «Ауыл шаруашылығы химиясы бойынша лекциялар» деген кітабын жариялады, ал келесі жылы – «Батыс Канада климатына салыстырмалы көзқарас» атты еңбегін шығарды. 1851 жылдың желтоқсанында ол Канада институтының алғашқы мүшесі атанды. 1852 жылдан 1855 жылға дейін ол институттың «Canadian Journal» мерзімді басылымының редакторы болды. Ол сондай-ақ Торонто университетінің Тринити колледжінде химия профессоры болып жұмыс істеді, бұл лауазымды 1864 жылға дейін сақтап қалды. 1856 және 1858 жылдар аралығында ол «Канадалық альманахта» мақалалар жариялады. Олардың ішінде «Батыс Канаданың болашағы», «Біздің теміржол саясатымыз» және «Ұлы Солтүстік-Батыс» атты мақалалары бар еді.

1857 Қызыл өзен экспедициясы

1850-ші жылдарға қарай Британдық Солтүстік Америка дамуының шешуші кезеңіне жетті. 1837 жылғы көтерілістерден бері Жоғарғы Канада мен Төменгі Канадада көші-қонның артуы және каналдар мен теміржол желілерінің салынуы байқалды. Канададағы ауыл шаруашылығына жарамды жерлер азайып, бағасы өсті. Солтүстік-Батыста тері саудасы желілері тұрақсыздыққа ұшырады және батыстың болашағы Гудзон шығанағы компаниясының бақылауында қалуы күмәнді болды. Жоғарғы Канада мен Төменгі Канада тұрғындарына жаңа ауыл шаруашылығы жерлері қажет болды. Осы жерге деген қажеттіліктен Жоғарғы Канадада кеңеюшілік қозғалысы туды. Торонто мен Оттава аймағындағы қоғамның көрнекті өкілдері, оның ішінде Джордж Браун мен Александр Макдоннел Солтүстік-Батысты қосып алуға ұмтылды. Солтүстік-Батыстағы жердің жарамды екенін дәлелдеу үшін британдық және канадалық үкіметтер 1857 жылы батысқа экспедицияларды қаржыландырды. Британдық экспедицияны Корольдік географиялық қоғам құрды және оны Джон Паллизер басқарды. Ал канадалық экспедицияны Джордж Гладман ресми түрде жетекшілік етті. Канада Геологиялық қызметінің басшысы Уильям Логан ғылыми бөліктің жетекшісі ретінде Хиндті ұсынды. Экспедиция барысында Хинд топография, өсімдіктер, топырақ және метеорологиялық жағдайлар туралы мәліметтер жинаумен айналысты. Канадалық экспедиция 1857 жылдың 23 шілдесінде Торонтодан Солтүстік теміржолымен жолға шықты. Топқа Джордж Гладман, оның ұлы Генри, Саймон Доусон, В. Х. Е. Напиер, С. Л. Рассел, Г. Ф. Гаудет, А. М. Уэллс, Дж. А. Диккенсон және Роберт Уинн кірді. Экспедиция құрамында онға жуық ирокездер, тері саудасының өкілдері, онға жуық оджибба, бірнеше француз канадалықтары, шотланд және метис болды. Айдың соңында топ Форт-Уильямға жетті. Паллизер мен Хинд экспедициялары Солтүстік-Батыстағы бұрынғыдағы тері саудасы жерлерінің ауыл шаруашылығын дамытуға және Жоғарғы және Төменгі Канададан келген көшпенділерге пайдалы болатынын дәлелдеуге тырысты. Бұл ғылыми экспедициялар кеңеюшілік науқанның тікелей салдары болды. Соңында Паллизер мен Хиндтің жұмысы қоғамдық пікірді және Солтүстік-Батыс географиясын қайта анықтады. Олар екі үлкен аймаққа бөліну идеясын қалыптастырды. Паллизердің үшбұрышы нашар топырақтан тұрады, құрғақ және қоныстанбайтын жер еді. Хиндтің ашқан жері, "Жәрдемді белдеу" деп аталды, Қызыл өзен қонысынан Саскачеван өзені аңғарына және Роки тауларына дейін созылды. Олар Саскачеванның солтүстігіндегі жақсы жер және ішкі аймақтағы жаман жер туралы мифті нығайтты. Жәрдемді белдеу кеңеюшілік талаптармен сәйкес ауыл шаруашылығы оазисін қолдады. Хинд мұны білген және экспедиция туралы еңбегінде атап өтті, "1857 жылғы Канаданың Қызыл өзенін зерттеу экспедициясының және 1858 жылғы Ассинибоин мен Саскачеванды зерттеу экспедициясының баяндамасы", онда "Британдық Солтүстік Американың мүдделері үшін Орман көлінен батысқа қарай Роки тауларының асуларына дейін осы үздіксіз белдеуді қоныстандыру және өсіру мүмкін екендігі өте маңызды физикалық шындық, және кез келген байланыс жолы, вагондық жол немесе теміржол болсын, одан өтіп, ақыр соңында бір шетінен екінші шетіне дейін ауыл шаруашылығымен қамтамасыз етілген халықтан пайда көреді" делінген. Канадалық экспедиция қолданған жол тері саудагерлеріне жақсы таныс еді және Паллизер экспедициясы да осы жолды пайдаланды. Олар 1857 жылдың 19 тамызында Форт-Франсиске жетті. Сол жерден Хинд пен Саймон Доусон Джордж Гладманнан бөлініп кетті. Олар алты адам мен екі каноэмен бірге Орман көлінің оңтүстік бөлігін кесіп өтіп, Розо өзенінің батыс жағалауына жетті. Розо өзені арқылы өтіп, Хинд пен Доусон Қызыл өзенге жетуі керек еді. Бұл тері саудагерлері үшін әдеттегі жол емес еді. 1857 жылдың 22 тамызында олар Гарден аралына жетті. Бұл оджиббалардың дәстүрлі қонысы болды, онда жүгері, картоп, тыква және қабақ өсірілді. Аралда Хинд жүгерінің үлгілерін жинады, бұл топты оджибба шабуыл жасағы тергеуге мәжбүр етті. Хиндтің баяндамасында аты аталмаған оджибба еркегінің айтқаны: "Сіздің өтінішіңізді қабылдамаймыз; бірақ біз индейлерге алыс жерде қалай қаралатынын көреміз. Ақ адам келіп, олардың гүлдеріне, ағаштарына және өзендеріне қарайды; басқалары көп ұзамай соңынан еріп, индейлердің жерлері олардың қолынан өтеді, ал олардың үйлері жоқ. Енді ақ адамдар жүрген жолмен жүріңдер. Мен сіздерге барлығын айттым". Осы кездескеннен кейін Хинд пен Доусон Виннипег өзенінен төмен қарай Қызыл өзенге дейінгі дәстүрлі тері саудасы жолын таңдауға мәжбүр болды. 1857 жылғы экспедицияның үкіметтік тапсырмасы арқылы Хинд үш міндетті орындау керек еді. Біріншісі - Қызыл өзен қонысын зерттеу, екіншісі - Ассинибоин өзенін батысқа қарай Портаж-ла-Прейриге дейін зерттеу және Соурис аңғарындағы лигнит көмірі туралы мәліметтер жинау. Үшіншісі - Хиндтің Қызыл өзен аңғарын оңтүстікке қарай Розо өзеніне дейін зерттеуі және Орман көлінен жолды түсіну үшін өзенді жеткілікті зерттеуі керек еді. Ол 9 қыркүйектен 8 қазанға дейін бір айдың ішінде осы міндеттерді орындау керек еді. Экспедиция жылдам аяқталды; Хинд 1857 жылдың 4 қарашасында Торонтоға оралды. Ол Солтүстік-Батыстан кеткенімен, экспедицияның жұмысы аяқталған жоқ. Хинд 1858 жылы экспедиция туралы 400 беттен астамды құрайтын есеп жариялады. Оның есебі, әсіресе кеңеюші Джордж Браун басқарған "Globe" газеті тарапынан жақсы қабылданды. Канадалық экспедицияның қабылдануы келесі жылы тағы бір экспедиция өткізілуіне әкелді, бірақ бұл жолы оны Хинд пен Саймон Доусон жетекшілік ететін еді.

1858 Ассинибоин және Саскачеван экспедициясы

1857 жылғы экспедицияның табысы 1858 жылы Саймон Доусон мен Хинд басқарған екі канадалық экспедиция құрылуына себеп болды. Доусонның міндеті – иммиграциялық жол үшін Ред-Риверден Форт-Уильямға дейінгі аймақты бағалау еді. Хиндтің экспедициясы Қызыл өзеннен бастап Саскачеван өзенінің оңтүстік саласына қарай, жаңа жерлерді мекендеу мүмкіндігін, Сорис аңғарындағы көмір кенін және Виннипегозис көлінің тұзды бұлақтарын зерттеу мақсатымен батысқа қарай бағытталды. Хиндтің экспедициясының құрамында фотограф және геодезист Хамфри Ллойд Хайм, Дж. А. Диккенсон, Джон Флеминг, он үш ирокез, бір оджибва және екі француз канадасы болды. Топ 1858 жылдың 5 мамырында Гранд-Портеджге келді, ал 29 мамырда Виннипег өзенінің сағасына жетті. Экспедицияға қажетті жабдықтар мен адамдарды дайындауға біраз уақыт кетті, бірақ олар 19 маусымда жолға шықты. Ғылыми ақпараттан өзге, Хинд жазық крилерінің тұрмыс салты туралы да мәліметтер жинады. 1857 жылы жазық крилері кеңесте бірнеше бұзылған уәделер мен бизонның қырылуына байланысты ешбір ақ адамға өз жерлерінде аң аулауға немесе саяхаттауға рұқсат бермеуге келісті. Хинд ескі Солтүстік-Батыстың аң аулау экономикасының құлдырауына куә болды. 1858 жылдың 18 қыркүйегінде Хиндтің экспедициясы соңғы кезеңін бастады. 28 желтоқсанда ол Торонтоға оралды.

Кейінгі мансап

Хиндтің Торонтоға оралғаннан кейін ол Торонто университетінде, Тринити колледжінде оқытушылық қызметін және Корольдік Канада институтының мүшелігін жалғастырды. Ол 1858 жылғы экспедиция туралы есеп дайындады және Боу өзені мен Роки тауларына үшінші экспедицияны ұйымдастыруға тырысты. 1857 жылғы экономикалық дағдарыс Канада үкіметін ғылыми экспедицияларға қосымша шығындар жұмсаудан сақтандырды, сондықтан Хиндтің ұсынысы қабылданбады. 1859 жылы ол "Ассинибойн және Саскачеван өзендері арасындағы үндістердің арасында кең таралған кейбір сенімдері мен әдет-ғұрыптары туралы" мақаласын Canadian Journal журналында жариялады. 1859 жылдан кейін Хинд зерттеу және жариялау ісіне қайта оралуға тырысты. 1859-1860 жылдардың қысында Хинд өзінің "Таспарының" жарық көргенін көру үшін Англияға оралды. 1861 жылы ол Солтүстік-Шығысқа экспедиция жоспарлады. Ол Лабрадор түбегінің жерін зерттеуді мақсат етті. Бұл экспедиция үкімет қаржысымен жүргізілмеді. 1863 жылы ол осы экспедиция туралы екі томдық "Лабрадор түбегінің ішкі аймақтарын зерттеу" атты есеп жариялады. 1864 жылы Хинд Корольдік географиялық қоғамда сөз сөйлеуге шақырылғаннан кейін Тринити колледжіндегі жұмысынан кетті. Торонтоға оралғаннан кейін, Нью-Брансуиктан Питер Митчелл оны геологиялық ресурстарды зерттеуге шақырды. Хинд мамыр айында Торонтодан Нью-Брансуикке аттанды. Хиндтің геологиялық зерттеуімен бір уақытта Л. В. Бейли мен Г. Ф. Мэтью басқа да зерттеулер жүргізіп жатты. Үкімет қай есепті қолданатынын шешкенге дейін, Бейли мен Мэтьюдің жұмысын сынаған Фредериктон қаласының жергілікті газеті "The Headquarters" анонимді редакциялық мақала жариялады. Мақаланың авторы Хинд болды деп есептелді, бұл оған ауыр салдарын әкелді. Ол өз саласындағы әріптестері арасында беделін жоғалтты және Нью-Брансуик провинциясының геологы болып тағайындалмады. 1864 жылдың қыркүйегінде Хинд отбасымен Фредериктонда қоныстанды. 1865 жылдың шілдесінде оның үлкен ұлы Сент-Джон өзенінде суға батып қайтыс болды. Отбасы келесі жылға дейін Фредериктонда тұрды. 1866 жылдың күзінде Хиндтер отбасы Новая Шотландияның Виндзор қаласына көшіп барды, онда ұлдары Кингс колледжінде, ал қыздары Эджхиллде оқыды. Хиндтің тағы екі ұлы қайтыс болды: Джеймс Арчибальд Виндзорға көшкеннен кейін себебі белгісіз, ал Джон Юл 1880 жылы қызбадан қайтыс болды. Виндзорда Хинд Новая Шотландияның минералдық іздеу және тау-кен қауымдастығында жұмыс істеді. 1876 жылы Франсис фон Эллерхаузен оны Лабрадордың геологиялық зерттеуін жүргізуге шақырды. Екі жылдан кейін ол аймақтағы мұхит ағымдарының картасын көрсетті. 1884 жылдан 1908 жылы қайтыс болғанға дейін Хинд ғылыми немесе қоғамдық тақырыптарда ештеңе жазбады. Ол Виндзордың жергілікті тарихына ден қойды. 1889 жылы ол "Ескі зираттың тарихы" және 1890 жылы "Кингс колледжінің жүз жылдық тарихы" кітаптарын жариялады. 1906 жылдың ақпанында ауырып, 1908 жылдың 8 тамызында қайтыс болды. Ол Новая Шотландияның Мейплвуд қаласында жерленген. 2018 жылы Хинд Ұлттық тарихи тұлға ретінде танылды.