Кіріспе
Жаир Вентура Фильхо (25 желтоқсан 1944 жылы туған), Жаирзиньо (;) деп кеңінен танылған, бразилиялық бұрынғы кәсіби футболшы. Жылдам, шебер және күшті оң қанат шегі, ол гол соғу қабілетімен және голға ұмтылысымен ерекшеленді. 1970 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында жеңіс одны болған Бразилия құрамасының маңызды ойыншысы және ең көп гол соққан авторы болды. Ойын кезінде қанат бойымен жүгіргенде жейдесінің қозғалысынан "Жылдамдық" (o Furacão) деген лақап аты берілді. Ұсыныс беретін шабуылшы, ол негізгі шабуылшы, екінші шабуылшы немесе тіпті шабуылдаушы жартылай қорғаушы ретінде де ойнай алатын. Жаирзиньо карьерасының соңғы кезеңдерінде үлкен афро шашымен, сондай-ақ жылдамдығымен, дриблингімен, допты меңгеруімен, гол соғу қабілетімен, соққы күшімен және мықты дене бітімімен танымал болды. Ол барлық уақыттағы ең ұлы бразилиялық футболшылардың бірі саналады. Сол кездегі экономикалық және саяси ахуалға, сондай-ақ спорт заңнамасына байланысты, ол клубтық карьерасының көп бөлігін Оңтүстік Америкада өткізді, онда Рио-де-Жанейро клубы "Ботафого" сапында он бір жыл ойнады. Карьерасының соңғы жылдарында ол Еуропада "Олимпик де Марсель" клубында доп теуіп, 1980-ші жылдарға дейін Оңтүстік Америкалық ойыншылар үшін кең таралған үрдіс болды, одан кейін экономикалық және саяси жағдай өзгерді. Жаирзиньо "Ботафого" және Бразилия құрамаларында футболға табыс жеткізген кумирі Гарринчаның орнын басты және үш рет қатарынан Әлем чемпионаттарында ойнады: 1966, 1970 және 1974 жылдары.
Jair Ventura Filho (born 25 December 1944), better known as Jairzinho (ʒaˌiʁˈzĩɲu), is a Brazilian former professional footballer. A quick, skillful, and powerful right winger known for his finishing ability and eye for goal, he was a key member and leading scorer of the legendary Brazil national team that won the 1970 FIFA World Cup. He is nicknamed The Hurricane (o Furacão) in reference to the way his jersey would shake as he ran down the wing during his playing days. A versatile forward, he was also capable of playing in a variety of other attacking positions, as a main striker, second striker, or even as an attacking midfielder. Jairzinho was known for his large afro towards the later stages of his career, as well as his burst of pace, dribbling, ball skills, finishing ability, shot power and physical strength due to his large muscular build. He is widely considered one of the greatest Brazilian players of all time. Due to the economic and political situation of the time, as well as the Sport Legislation, he played most of his club football in South America where he spent eleven years at Rio de Janeiro club Botafogo. He went on to play in Europe for Olympique de Marseille during the final years of his career, a common pattern for South American players until the 1980s, when the economic and political situation changed. Jairzinho replaced his footballing idol Garrincha in both the Botafogo and Brazil teams, and played in three consecutive World Cups: 1966, 1970 and 1974.
Алғашқы жылдар
Жаир Вентура Фильхо 1944 жылдың 25 желтоқсанында Рио-де-Жанейрода дүниеге келді. Жаирзиньоның отбасы 50-ші жылдардың соңында Дуке-де-Кашиастан Риоға көшіп келді. Ол Rua General Severiano көшесінде тұрды, сол жерде жергілікті "Ботафого" клубының жастар мектебінен өтті.
Ботафого
Жаирзиньо футбол карьерасын 1958 жылы 13 жасында «Ботафого» жастар командасына қосылып, бірінші командада доп жинаушы болып жұмыс істеді. 1960 жылы 15 жасында клуб сапында шабуылшы ретінде кәсіби дебют жасады. Оның кумирі Гарринча, ол клуб және құрама үшін де ойнаған болатын, бірақ Жаирзиньоның ең жақсы көретін оң қанатта ойнады. Сондықтан Жаирзиньоның алғашқы ойындарының көпшілігін сол қанатта немесе орталық шабуылшы ретінде өткізді. Дегенмен, Гарринча жарақат алғанда, ол өзінің ең мықты позициясы – оң қанатта ойнайтын. Жаирзиньо 1965 жылы 21 жасында «Ботафого» командасының негізгі ойыншысы болды және бүкіл елде дамып келе жатқан сенімді жұлдыз ретінде танылды. Осы жасында ол Бразилия және «Ботафого» құрамаларының жұлдыздары Герсон, Марио Загалло және Гарринчамен бірге ойнады. 1970 жылғы әлем чемпионатына Мексикада Жаирзиньоның тамаша ойынынан кейін әлемнің назары оның «Ботафого» командасына ауды. «Ботафого» сапындағы соңғы төрт жылында ол клуб тарихындағы ең көп гол соққан ойыншылардың бірі екенін дәлелдеді, 416 ойында 186 гол соғып, ойын басына 0,45 гол көрсеткішін жасады. «Ботафого» командасының барлық уақыттағы гол соққан ойыншылар тізімінде ол 6-шы орында тұр. Оның ең жарқын ойындарының бірі 1972 жылы «Фламенгоға» қарсы өткен матчта хет-трик жасап, 6:0 есебімен жеңіске жеткен кезде болды, бұл «Ботафого» тарихындағы ең есте қаларлық жеңістердің бірі. Сол жылы ол Оңтүстік Американың үздік футболшысы номинациясында қола жүлдеге ие болды.
Крузеиро
Жаирзиньоның Оңтүстік Африкадағы шарты аяқталғаннан кейін, ол соңында туған еліне оралып, әлемге әйгілі болған, жоғары деңгейдегі шабуылшы ретінде қайтадан танымал болады. Жаирзиньо 1976 жылдың басында, маусым басталар алдында бірнеше күн өткен соң "Крузейро" клубымен келісімшартқа отырды. Жаирзиньо барлық турнирлерде 43 ойында 31 гол соқты, 1976 жылғы Либертадорес кубогында 12 ойында 12 голмен екінші орынды иеленді және осы кубокты жеңіп, бразилиялық клуб үшін алғашқы рет бұл жетістікке қол жеткізді. "Крузейро" кейін 1976 жылғы Континенталарлық кубокта "Бавария" Мюнхен клубына қарсы ойнады, бірақ жеңіліске ұшырады – Германияда 2:0 есебімен ұтылып, өз алаңында 0:0 тең түсті. Жаирзиньо "Крузейро" құрамында бір жыл ғана ойнады, алайда бұл өте табысты кезең болды.
Ойын стилі
Жаирзиньо – әмбебап шабуылшы ретінде зор қорқыныш тудыратын, алаңдағы кез келген позициядан қарсыластарға зиян келтіріп, маңызды гол қатерімен көзге түсетін ойыншы еді. Ол жоғары деңгейдегі жылдамдық пен шапшаңдыққа, тамаша алғашқы қабылдауға және тікелей дриблингке ие болды. Алайда, Жаирзиньоның ең ерекше қасиеті – оның күші еді. Көптеген қарсыластар Жаирзиньоны екі ойыншымен қана қорғауға тырысып, оның атлетикалық қабілетімен тудырған тікелей гол қатерінен құтылуға ұмтылатын. Ол жақсы командалық ойыншы ретінде өзін танытып, қарсыластардың қарсы шабуылдарын болдырмау үшін дене бітімін пайдаланып, үнемі кері қайтатын. Жаирзиньоның доптан тыс қозғалысы – оның мансабында көптеген голдар соғуына себеп болған маңызды факторлардың бірі еді. 1970 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында ол шабуылдық инстинкттерін көрсетті, әсіресе Англияға қарсы соққан голы Бразилияға жеңіс сыйлап, теңдікті бұзды. Пеле үшін жасаған қосалқы жүгірісі, оның қақпа алдындағы қаупін және жалпы шабуылдық интеллектін көрсетті. Оның гол соғу қабілеті көптеген жаттықтырушылар мен командаластары тарапынан жоғары бағаланды. Жаирзиньоның ату кезіндегі уақыты, дәлдігі және күші дерлік мінсіз еді, ал қақпашылар үшін толық бойымен созуға өте қиын болды. Ол сол аяғымен де күшті және дәл соққылар жасады, бұл оны толыққанды шабуылшы ретінде танытты. Шабуылдық ойынымен қатар, Жаирзиньо доппен өте жақсы қарым-қатынас жасады және көптеген адамдар "керемет техникалық қабілет" деп атады. Оның ерекшеліктерінің бірі – қарсыластардың алаңындағы ашық ойында допты жоғары лақтырып, ашық соққы үшін допты керемет қабылдауы еді. Техникалық жағынан да ол ақылды және шығармашыл болды, бұл ең жақсы түрде Пеле үшін Англияға қарсы жасаған кроссында көрінді, бұл Гордон Бэнкстің әйгілі сейвінен кейін болды. Кейбіреулер Жаирзиньоны барлық уақыттағы ең толыққанды шабуылшылардың бірі деп санайды.
Басқарушылық мансап
Футболшыдан зейнеткерлікке шыққаннан кейін Жаирзиньо жаттықтырушы болып, туған елі Бразилияда бірқатар жастар командаларын басқарды. Ол сондай-ақ Жапония, Сауд Арабиясы және Біріккен Араб Әмірліктерінде жұмыс істеді. 1997 жылы Жаирзиньо Еуропадағы басқарушылық жолын Грек Суперлигасының "Каламата" клубында бастады. Нашар нәтижелерге байланысты ол жұмыстан босатылды, ал оның командасы маусым соңында лигадан түсіп қалды. Жаирзиньо Габон Ұлттық құрамасының бас бапкері болып тағайындалды. Бірақ, 2006 жылғы Әлем Чемпионатының іріктеу кезеңінде Анголаға қарсы ұтылғаннан кейін Габон Футбол Федерациясы оны қызметтен босатып жіберді. Жаирзиньоның жаттықтырушы ретіндегі ең үлкен жетістігі, 14 жасар Роналдуды "Сан-Кристовао" клубында жаттықтырып жүргенде танып білуі болды. Ол болашақта үш рет ФИФА әлемнің үздік ойыншысы атанған футболшының мансабын дамытуға көмектесті, оны бұрынғы клубы "Крузейроға" және Бразилия жастар құрамасына ұсынды.
Халықаралық мақсаттар
Бразилияның голдары тізімде бірінші көрсетіледі. Күн Орын Қарсыласы Есеп Нәтиже Жарыс 1. 7 маусым 1964 Маракана стадионы, Рио-де-Жанейро, Бразилия 2–0 4–1 Taça das Nações 2. 12 маусым 1968 Маракана стадионы, Рио-де-Жанейро, Бразилия 4–0 4–0 1968 Copa Río Branco 3. 20 маусым 1968 10 жылдық мереке стадионы, Варшава, Польша 4–2 6–2 Достық 4. 5–2 5. 14 шілде 1968 Лима Ұлттық стадионы, Лима, Перу 3–3 4–3 Достық 6. 17 шілде 1968 Лима Ұлттық стадионы, Лима, Перу 4–0 4–0 Достық 7. 7 тамыз 1968 Маракана стадионы, Рио-де-Жанейро, Бразилия 4–0 4–1 Достық 8. 3 қараша 1968 Mineirão, Белу-Оризонти, Бразилия 1–0 2–1 Достық 9. 7 сәуір 1969 Estádio Beira Rio, Порту-Алегри, Бразилия 1–0 2–1 Достық 10. 12 маусым 1969 Маракана стадионы, Рио-де-Жанейро, Бразилия 2–1 2–1 Достық 11. 17 тамыз 1969 Estadio Defensores del Chaco, Асунсьон, Парагвай 2–0 3–0 1970 ФИФА Әлем чемпионаты іріктеуі 12. 21 тамыз 1969 Маракана стадионы, Рио-де-Жанейро, Бразилия 6–1 6–2 1970 ФИФА Әлем чемпионаты іріктеуі 13. 24 тамыз 1969 Маракана стадионы, Рио-де-Жанейро, Бразилия 4–0 6–0 1970 ФИФА Әлем чемпионаты іріктеуі 14. 8 наурыз 1970 Маракана стадионы, Рио-де-Жанейро, Бразилия 1–0 2–1 Достық 15. 3 маусым 1970 Estadio Jalisco, Гвадалахара, Мексика 3–1 4–1 1970 ФИФА Әлем чемпионаты 16. 4–1 17. 7 маусым 1970 Estadio Jalisco, Гвадалахара, Мексика 1–0 1–0 1970 ФИФА Әлем чемпионаты 18. 10 маусым 1970 Estadio Jalisco, Гвадалахара, Мексика 2–0 3–2 1970 ФИФА Әлем чемпионаты 19. 14 маусым 1970 Estadio Jalisco, Гвадалахара, Мексика 4–2 4–2 1970 ФИФА Әлем чемпионаты 20. 17 маусым 1970 Estadio Jalisco, Гвадалахара, Мексика 2–1 3–1 1970 ФИФА Әлем чемпионаты 21. 21 маусым 1970 Estadio Azteca, Мехико қаласы, Мексика 3–1 4–1 1970 ФИФА Әлем чемпионаты 22. 30 қыркүйек 1970 Маракана стадионы, Рио-де-Жанейро, Бразилия 2–1 3–1 Достық 23. 4 қазан 1970 Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos, Сантьяго, Чили 3–0 5–1 Достық 24. 4–0 25. 2 шілде 1972 Estádio do Morumbi, Сан-Паулу, Бразилия 3–0 3–0 Бразилия Тәуелсіздік кубогы 26. 5 шілде 1972 Маракана стадионы, Рио-де-Жанейро, Бразилия 1–0 1–0 Бразилия Тәуелсіздік кубогы 27. 9 шілде 1972 Маракана стадионы, Рио-де-Жанейро, Бразилия 1–0 1–0 Бразилия Тәуелсіздік кубогы 28. 13 маусым 1973 Praterstadion, Вена, Австрия 1–1 1–1 Достық 29. 21 маусым 1973 Central Lenin Stadium, Мәскеу, КСРО 1–0 1–0 Достық 30. 31 наурыз 1974 Маракана стадионы, Рио-де-Жанейро, Бразилия 1–1 1–1 Достық 31. 14 сәуір 1974 Маракана стадионы, Рио-де-Жанейро, Бразилия 1–0 1–0 Достық 32. 22 маусым 1974 Parkstadion, Гельзенкирхен, Батыс Германия 1–0 3–0 1974 ФИФА Әлем чемпионаты 33. 30 маусым 1974 Niedersachsenstadion, Ганновер, Батыс Германия 2–1 2–1 1974 ФИФА Әлем чемпионаты
Жеке өмір
Жаирзиньоның ұлы, сонымен қатар Жаир Вентура деп те аталатын, бұрынғы футболшы. Ол «Коринтианс», «Ботафого» және «Сантос» командаларын жаттықтырған.