Кіріспе

Бразилиялық футболшы (1929–2013)

Джалма Перейра Диас дос Сантос (; сонымен қатар, Дежалма Сантос деп те жазылады) (27 ақпан 1929 – 23 шілде 2013) – бразилиялық футболшы, төрт әлем чемпионаттарында Бразилия құрамасы үшін ойнаған және 1958 және 1962 жылғы турнирлерде жеңіске жеткен. Сантос – барлық уақыттағы ең үздік оң қорғаушылардың бірі саналады. Ол негізінен қорғаныс шеберлігімен танымал болғанымен, жиі алға шығып, керемет техникалық және шабуылдық қабілеттерін көрсетті. Франц Беккенбауэр және Филипп Ламмен бірге ол үш рет ФИФА әлем чемпионаттарының символдық құрамына енген үш футболшының бірі (1954, 1958 және 1962 жылдары). Ол жиі бірге ойнаған қорғаныс серіктесі Нилтон Сантоспен туыс емес еді. 2004 жылғы наурыз айында Пеле оны ең ұлы 125 футболшының бірі деп атады. Сондай-ақ, ол карьерасында 1000-нан астам ресми ойын өткізген футболшылардың санатында. Дьяльма Сантос өзі ойнаған үш ірі клубтың тарихында маңызды орын алды. Дьяльма Палмейраста құдай сияқты қабылдалды, онда тоғыз жыл бойы 498 ойын өткізіп, бірнеше титул жеңіп алды, "Португеза" клубында кәсіби футболға қадам басқан және 510 ойын өткізген, ал "Атлетико Паранаэнсе" клубында карьерасын аяқтады. Ұғымды ойыншы ретінде танылған ол ешқашан алаңнан қуылған емес.

1954 жылғы әлем чемпионаты

Сантос әлем чемпионатындағы дебютін Мексикаға қарсы 5:0 есебімен жеңіліс алып, турнир барысында Бразилияның барлық ойынында қатысты. Ол Бразилия құрамасы сапындағы алғашқы голын Венгрияға қарсы өткен 4:2 есебімен жеңіліс тапқан матчта (бұл кездесу "Берн шайқасы" деп те аталады) пенальтиден соқты.

1958 жылғы әлем чемпионаты

Сантос Де Сординің артықшылығына ие болғаннан кейін командадағы орнын жоғалтты және Швецияға қарсы финалға дейін алаңға шықпады. Бразилия матчты 5–2 есебімен жеңіп алды, ал Сантос ең керемет ойын көрсеткендердің бірі болды. Осының нәтижесінде, турнирде тек бір ойын ойнағанына қарамастан, ол турнирдің символдық құрамасына енді.

1962 жылғы әлем чемпионаты

Сантос тағы да бастапқы құрамда тұрақты ойыншы болды және Бразилияның барлық ойындарында өнер көрсетті. Чехословакияға қарсы финалда ол Бразилия үшін соңғы голды дайындады. Словакиялық қақпашы Вилиам Шройфтың қақпасынан сәл шығып тұрғанын байқаған Сантос, күннің шағылысымен қақпа аузына ұзын, зор, биік доғамен допты жіберді. Шройф допты қате ұстады, ал бразилиялық шабуылшы Вава оны қақпаға соқты.

1966 жылғы әлем чемпионаты

37 жасқа келген Сантос төртінші рет қатарынан әлем чемпионатына ілікті. Сантостың құрамаға қосылуы біраз адамды таң қалдырды, оның орнына Карлос Альбертоның шақырылатыны күтілген еді. Сантос алғашқы екі ойында өнер көрсетті, бірақ Венгрияға 3:1 есебімен жеңілгеннен кейін құрамнан шығарылды. Бразилия келесі ойында Португалияға қарсы өткен матчта турнирден шығып қалды.

Ойын стилі

Орталық шепте карьерасын бастағаннан кейін, Сантос сабырлылығының және осы позициядағы тұрақты, тамаша ойындарының арқасында қорғаушы ретінде үлкен жетістіктерге жетті және барлық уақыттағы ең үздік оң қанат қорғаушыларының бірі саналады; ол орталық қорғаушы ретінде де ойнай алатын. Сантос жылдам және дене қуаты жоғары қорғаушы болды, ол төзімділігімен, қарсыласты бақылауымен және допты тартып алу шеберлігімен танымал болды; сонымен қатар, ол әуеде де тиімді ойын көрсетті. Оң қанат қорғаушы ретіндегі қорғаныс қабілеті үшін, уругвайлық жазушы Эдуардо Галеано оны "Муралаха" (қабырға) деп атады. Сантос тамаша техникасымен және шабуылдау мүмкіндіктерімен де көзге түсті, ол осы рөлдің дамуына үлкен үлес қосты; өте жақсы допты бақылау, әдемі дриблинг, шығармашылық және дәл пас беру қабілеттерінің арқасында, ол қысым астында тікелей қарсыластарымен күресіп, тіпті өз жақсы қорғаныс аймағында да тәуекелді жағдайларда допты өңдеді, сондай-ақ ол алға қарай жылдам шабуылға шығып, қанат бойымен ойнау арқылы командасының шабуылдық әрекеттеріне көмектесетін алғашқы қанат қорғаушылардың бірі болды. Сантос сонымен қатар пенальтилерді және стандарттық жағдайларды орындауда да шебер болды, ал ұзақ тастаулар жасау қабілетімен де танымал еді.