Кіріспе

Корольдік теңіз флотының HMS Royal Sovereign 100 зеңбірекпен қаруланған, бірінші дәрежелі желілік кемесі болды.

Құрылыс

Royal Sovereign – 1772 жылы Джон Уильямс (Көмекші-теңіз флотының суретшісі) жобалаған 100 зеңбірекке ие бірінші дәрежелі кеме. 1772 жылдың 3 ақпанында Плимут кеме жасау орнында салуға бұйрық берілді. Оның ұзақ салынуы кеме жасаушының екі рет ауысуына әкелді. 1775 жылдың ақпанында Поуноллды Джон Хенслоу алмастырды, ал 1784 жылдың қарашасында Хенслоу Томас Полардқа тапсырылды. 16 маусымда 1795 жылы вице-адмирал Уильям Корнуоллистің флагманы ретінде ол «Корнуоллистің шегінуі» деп белгілі болған танымал оқиғаға қатысты. Куәгерлердің бірі The Observer газетіне жолданған хатында оқиғаның «Bellisarius кемесінің капитаны мен екінші серігі арасындағы даудан туындағанын, олар кемені бұрғанда тиісті назар қоймағандықтан, Royal Sovereign кемесіне соқтығысып, оның гиб-бумы мен бусприті негізгі мачтаны қиратып, кеменің ортасына тиіп, бірден батып кеткенін» жазды. Осы қайғылы оқиғаға қоса, Bellisarius кемесінің палубасында тұрған, қолында сәбиі бар бақытсыз әйел, екі кеме кездескен сәтте оны Royal Sovereign кемесіне лақтырып, сәбиінің өмірін құтқаруға тырысты, бірақ өкінішке орай ол екі кеме арасына түсіп, анасының көз алдында мүжіліп қалды. Әйел, өзінің қайғысына қарық болған күйде, бірден теңізге секіріп, баласының қабірін бөлісті.

Трафалгар

Адмирал Коллингвудтың қол астында ол 1805 жылғы 21 қазанда Трафальгар шайқасында флоттың бірінші кемесі болды. Ол соғыс кемелерінің бір колоннасын басқарды, ал Нельсон – екіншісін. Кадисқа келгенге дейін кеме корпусының қайтадан мыспен жабылуының нәтижесінде, Royal Sovereign сол күні болған тыныш желде басқа кемелерге қарағанда әлдеқайда жақсы жүзіп, флоттың қалған бөлігінен оқшау алға шықты. Ол жаудың қатарын жалғыз кесіп, үш палубалы испандық «Санта-Ана» кемесімен шайқасқанда, Нельсон оған қарап: «Коллингвудтың кемесін қалай шайқасқа кіргізіп бара жатыр, көріңдер!» деді. Сол сәтте Коллингвуд өзінің капитаны Эдвард Ротерэмге: «Нельсон мұнда болу үшін не бермес еді?» – деп сұрады. Royal Sovereign мен Santa Ana шайқастың көп бөлігінде дуэльдес болды, Santa Ana желіден өткен жаңа британдық кемелерден, соның ішінде… (атаулары келтірілмеген), атыс алды, ал жақын маңдағы француз және испандық кемелер Royal Sovereign-ге атыс жасады. Santa Ana шайқаста 238 адамды – қаза тапқан және жараланғандарды жоғалтты, ал Royal Sovereign өз миззен және негізгі мачталарын жоғалтты, ал алдыңғы мачтасы қирады және көптеген такелаждар қирады. Сағат 14:20 шамасында Santa Ana, ақыры Royal Sovereign-ге бас иді. Көп ұзамай, жеңіске жеткен кемеден лейтенант Хилл келді, ол Нельсонның жараланғанын хабарлады. Флоттың қалған бөлігіне басшылық етуге тура келуі мүмкін екенін және оның кемесі, есебінде айтылғандай, «мүлдем басқарылмайтын» болғанын түсінген ол, сағат 15:00-де фрегатқа Royal Sovereign-ді сүйреп әкетуге бұйрық берді. Алдыңғы кемелерден жасалған атыс Royal Sovereign мен Euryalus арасындағы кабельді қиратты, ал соңғысы Victory-ге қарай бет бұрды. Royal Sovereign келген кемелермен атыс алмастырды, содан кейін Коллингвуд Royal Sovereign төңірегіне бірнеше салыстырмалы түрде зардап көрмеген британдық кемелерді жинады, ал Думаноир кейбір олжаларды қайтарып алуға тырысудан бас тартып, сағат 16:30-да қашып кетті. Сағат 16:40-та Victory-дің капитан Генри Блэквуд пен лейтенант Хилл жүретін қайығының бірі жағаға жақындады, Блэквуд Коллингвудқа Нельсонның қаза болғанын хабарлады. Бұл Коллингвудты флоттың қолбасшылығына қалдырды, ал дауыл көтеріліп, Нельсонның флотты зәкірге қою туралы соңғы бұйрығын елемей, Коллингвуд Блэквудқа барлық кемелерге оң жақтан желге келу туралы сигнал беруді және мүгедек және тұтқынға алынған кемелерді сүйреп әкетуді бұйырды. Royal Sovereign қазірдің өзінде мүлдем немесе толығымен басқарылмайтын және өмір сүруге жарамсыз болды. Көптеген мачталары қирағандықтан, ол сигнал бере алмады. Сағат 18:00-ге дейін Коллингвуд өзінің және өзінің туын фрегат Euryalus-ке ауыстыруға мәжбүр болды. Royal Sovereign бір лейтенантты, кеме капитанын, бір теңіз жаяу әскерінің лейтенантын, екі мичманды, 29 теңізшіні және 13 теңізшіні жоғалтты, сондай-ақ екі лейтенант, бір теңіз жаяу әскерінің лейтенанты, бір шебердің көмекшісі, төрт мичман, оның катер капитаны, 69 теңізші және 16 теңізші жараланды.

Трафалгардан кейін

Келесі жылы "Royal Sovereign" Жерорта теңізінде қызметке оралды және 1811 жылдың қараша айына дейін Тулонды блокадада ұстады, содан кейін ол үйге, Канал флотына қайтаруға бұйырылды. 1812 және 1813 жылдары ол адмирал Кейттің басшылығымен контр-адмирал Джеймс Биссеттің қол астында болды. 1812 жылдың 5 тамызында 251 тонналық американдық "Азия" кемесін ұстағаны туралы мәлімдеме жасалды, ол Сент-Мэриден Плимутқа ағаш жүгімен келе жатқан еді. "Royal Sovereign" кемесі ұсталған кемеден түскен табысты Кит эскадрильясының барлық кемелерімен бөлісті, бұл "Азия" 1812 жылғы Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы соғыс басталғанын білмей Плимутқа келген және келген бойда ұсталған, ал ресми түрде бұл жетістік жеңілдікке ие болған флагмандық кемеге тиесілі болды дегенді көрсетеді.

Тағдыр

Пайдалы және белсенді қызметтен кейін ол Плимут портында қабылдау кемесі ретінде пайдаланылды, содан кейін 1825 жылғы 17 тамызда HMS Captain деп аталды. 1826 жылғы маусымда корпусы бөлшектелді, ал кейін Плимут қаласында жартылай құлатылды.