Кіріспе
Прокариоттық хабаршы РНК-дағы рибосомалық байланысу орны Шайн-Дальгарно (SD) тізбегі бактериялық және археялық хабаршы РНК-дағы рибосомалық байланысу орны болып табылады, және әдетте бастау кодоны AUG-ден жоғары 8 нуклеотидке жуық орналасады. Ол кейбір хлоропласттар мен митохондриялық транскрипттерде де кездеседі. Алты нуклеотидтік консенсус тізбегі AGGAGG; мысалы, Escherichia coli-де тізбек AGGAGGU, ал E. coli вирусы T4-тің ерте гендерінде қысқа тізбек басым. Шайн-Дальгарно тізбегін 1973 жылы австралиялық ғалымдар Джон Шайн мен Линн Далгарно ұсынған.
The Shine–Dalgarno (SD) sequence is a ribosomal binding site in bacterial and archaeal messenger RNA, generally located around 8 bases upstream of the start codon AUG. It is also present in some chloroplast and mitochondrial transcripts. The six base consensus sequence is AGGAGG; in Escherichia coli, for example, the sequence is AGGAGGU, while the shorter dominates in E. coli virus T4 early genes. The Shine–Dalgarno sequence was proposed by Australian scientists John Shine and Lynn Dalgarno in 1973.
Аударма басталатын орындар
Хант, Шайн және Далгарно әзірлеген әдісті пайдалана отырып, E. coli 16S рибосомалық РНК (rRNA) 3' ұшындағы (яғни аударма басталатын жердегі) нуклеотидтік тізбек пиримидинге бай және нақты реттілікке ие екенін көрсетті. Олар бұл рибосомалық нуклеотидтердің комплементарлық пуринге бай тізбекті танитынын болжады, ол бірқатар E. coli-ге әсер ететін вирустардың мРНК-ларында бастау кодоны AUG-дан жоғары орналасқан. РРНК мен мРНК-дағы Shine–Dalgarno тізбектерінің комплементарлық байланысын ескере отырып, рРНК-ның 3' ұшындағы тізбек прокариоттық рибосоманың мРНК-дағы нақты генді аудару қабілетін анықтайды деп ұсынылды. РРНК-ның 3' ұшы мен мРНК-дағы Shine–Dalgarno тізбегі арасындағы негіздердің жұптасуы – жасушаның бастаушы AUG кодондарын және ішкі немесе кадрдан тыс AUG тізбектерін ажырату механизмі. Негіздердің жұптасу дәрежесі әртүрлі AUG бастау кодондарында басталу жылдамдығын анықтауда да маңызды рөл атқарады.
Аударманың аяқталуы
1973 жылы Дальгарно мен Шайн эукариоттарда кішкентай 18S рРНК-ның 3' ұшы протеин синтезінің аяқталуында, толықтыратын негіздер жұптасуы арқылы тоқтату кодондарымен байланысты рөл атқара алады деп ұсынды. Бұл олардың Drosophila melanogaster, Saccharomyces cerevisiae және қоян жасушаларындағы 18S рРНК-ның 3' терминалды тізбектерінің бірдей екенін байқауынан туындады: GAUCAUUA 3'OH. Осы тізбектің мұндай алыс туысқан эукариоттар арасында сақталуы, бұл нуклеотидтік учаскенің жасушада маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. Бұл сақталған тізбекте үш эукариоттық тоқтату кодонының (UAA, UAG және UGA) әрқайсысының толықтырғыштары болғандықтан, эукариоттардағы белок синтезінің аяқталуында рөл атқарады деп болжалды. 1974 жылы Шайн мен Дальгарно 16S рРНК-ның 3' ұшының E. coli-де тоқтату үштіктерін танудағы ұқсас рөлін, 16S рРНК-дағы 3' терминалды UUA OH мен E. coli-дегі тоқтату кодондары арасындағы толықтыратын қатынастар негізінде ұсынды. F1 фагында, бактерияларды жұқтыратын вирустар класында, алғашқы бірнеше аминқышқылының кодтауындағы тізбекте жиі пайдаланылмаған екі оқу кадрында тоқтату үштіктері кездеседі. Осы мақалада 16S рРНК-ның 3' ұшымен толықтыратын негіздер жұптасуы, фазадан шығып кеткен басталудан кейін пептидтік байланыс түзлуін тоқтатуға мүмкіндік беретіні атап өтілді.
Сызық және ақуыз экспрессиясы
Shine-Dalgarno тізбегіндегі мутациялар прокариоттарда аударма деңгейін төмендетуі немесе жоғарылатуы мүмкін. Бұл өзгеріс мРНК мен рибосоманың байланысу тиімділігінің азаюына немесе артуына байланысты, және 3' ұшқы 16S рРНК тізбегіндегі толықтыратын мутациялар аударманы қалпына келтіре алатынымен дәлелденеді.