Кіріспе
Кельт халық музыкасының ықпалымен туындаған рок музыкасының бір саласы – Кельт рок. Бұл – кельт музыкасын, аспаптарын және тақырыптарын рок музыкасымен үйлестіретін халық рок жанры, сонымен қатар кельт музыкасының синтезінің бір түрі. 1970-ші жылдардың басынан бері қарқынды дамып келеді және көптеген танымал кельт топтары мен орындаушылардың қалыптасуына, сондай-ақ одан әрі синтездер арқылы жаңа туындылардың пайда болуына ықпал етті. Кельт рок өңірлік және ұлттық ерекшеліктерді сақтау мен анықтауда, сонымен қатар жалпы кельт мәдениетін дамытуда маңызды рөл атқарды. Бұл мәдениеттің басқа елдерге танылуына да көмектесті.
Celtic rock is a genre of folk rock, as well as a form of Celtic fusion which incorporates Celtic music, instrumentation and themes into a rock music context. It has been prolific since the early 1970s and can be seen as a key foundation of the development of successful mainstream Celtic bands and popular musical performers, as well as creating important derivatives through further fusions. It has played a major role in the maintenance and definition of regional and national identities and in fostering a pan Celtic culture. It has also helped to communicate those cultures to external audiences.
Анықтама
Музыка стилі – ирланд, шотланд, валлий және бретон музыкасының дәстүрлі формалары мен рок музыкасының қосындысы. Бұл дәстүрлі музыканы, әсіресе балладаларды, джигтерді және рилдерді рок аспаптарымен орындау арқылы; кельт арфасы, қалайы сыбызғы, уиллеан сыбызғылары (немесе ирланд сыбызғылары), скрипка, бодран, аккордеон, концертина, мелодеон және хайленд сыбызғылары сияқты дәстүрлі кельт аспаптарын дәстүрлі рок форматтарына қосу арқылы; кельт тілдеріндегі өлеңдерді пайдалану арқылы және басқаша дәстүрлі рок музыкасында дәстүрлі ырғақтар мен каденцияларды қолдану арқылы қол жеткізілді. «Кельт» терминінің жалпылама және музыкалық атау ретінде дұрыстығы күмәнді болғандықтан, «кельт рок» термині кельт елдері арасында біртұтас кельт музыкалық мәдениеті болған дегенді білдірмейді. Дегенмен, бұл термин әртүрлі, бірақ байланысты жағдайларда музыкалық форманың таралуын, бейімделуін және одан әрі дамуын сипаттау үшін пайдалы құрал болып қала береді.
Ирландия
Ирландияда келт рок алғаш рет айқын байқалды, себебі музыканттар дәстүрлі және электр музыкасын өз мәдени контекстінде қолдануға тырысты. 1960 жылдардың соңында Ирландияда өте дамыған халық музыкасы дәстүрі және өсіп келе жатқан блюз мен поп сахнасы болды, бұл ирланд рок-ының негізін құрады. Осы сахнаның ең сәтті өнімі Thin Lizzy тобы болды. 1969 жылы құрылған, олардың алғашқы екі альбомы дәстүрлі ирланд музыкасының ықпалымен ерекшеленді, ал 1972 жылы шыққан олардың бірінші хит-синглы "Whisky in the Jar" – дәстүрлі ирланд әнінің рок нұсқасы еді. Осы сәттен бастап олар хит-синглдар мен альбомдар сериясын алуға мүмкіндік берген хард-рокқа қарай жылдамдады, бірақ Jailbreak (1976) сияқты кейінгі альбомдарында келт рок элементтерін сақтап қалды. 1970 жылы құрылған Horslips тобына алғаш рет «келт рок» термині қолданылды, және олар дәстүрлі ирландтық/кельт музыкасы мен аспаптарын, кельт тақырыптары мен бейнелерін, сондай-ақ ирланд мифологиясына негізделген концептуалды альбомдарды қамтитын жұмыстар жасады, бұл прогрессивті рок саласына енді. Horslips ирланд рок тарихында маңызды болып саналады, өйткені олар өз елінен шықпай-ақ сәттілікке жеткен алғашқы ірі топ болды және Ирландияда және басқа жерлерде келт рок-ының үлгісі ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл дамулар Ирландияда Planxty және Bothy Band сияқты топтарды қамтитын халықтық музыканың қайта жаңғыруымен бірге жүрді. Осы дәстүрден 1973 жылы алғашқы альбомы шыққан Clannad тобы 1980-ші жылдардың басында электр аспаптарын және «жаңа дәуір» дыбысын қабылдады. 1981 жылы Planxty-дің бұрынғы мүшелері Кристи Мур және Донал Ланни құрған Moving Hearts, Horslips-тің жолын ұстанып, ирландтық дәстүрлі музыканы рокпен біріктірді, сонымен қатар олардың дыбысына джаз элементтерін қосты.
Шотландия
1960 жылдары ирланд және шотланд музыкасы арасында берік байланыс орнаған еді, «The Chieftains» сияқты ирландтық топтар Шотландияда гастрольде болып, жергілікті әртістерден көп сатқан. Фолк-роктың пайда болуы «JSD Band» және «Spencer's Feat» сияқты топтардың құрылуына әкелді. Соңғысының тарауынан 1974 жылы осы жанрдағы ең табысты топ – «Five Hand Reel» құрылды, ол ирланд және шотланд музыканттарын біріктірді. 1980 жылдардың ең сәтті екі тобы Шотландиядағы би ансамбльдерінен шықты. 1978 жылдан бастап, өздерінің алғашқы альбомдарын шығара бастаған «Runrig» жоғары сапалы шотландтық фолк-рокын ұсынды, соның ішінде 1978 жылы шыққан және барлық гаэль тіліндегі «Play Gaelic» альбомы коммерциялық тұрғыдан сәтті болды. 1980 жылдардан бастап «Capercaillie» шотландтық халық музыкасын, электрлі аспаптарды және әсерлі вокалды табысқа жеткізе үйлестірді. «The Waterboys» шотландтық тобы 80-ші жылдары «This Is The Sea» және «Fisherman's Blues» сияқты альбомдар арқылы танымал кельт рок тобына айналды. Олар өз музыкасына халықтық элементтерді де қосты. Шотландияның ең коммерциялық сәтті және есте қаларлық рок-топтарының бірі – «Big Country» да өз әндеріне дәстүрлі шотланд музыкасының ықпалын енгізді. Қазылар шотландтық фольклорлық топтарда маңызды элементке айналғанмен, фольклорлық рок-топтарда олар сирек кездесетін, бірақ «Wolfstone» 1989 жылдан бастап оларды өз дыбысына сәтті енгізіп, таулы аймақтың музыкасы мен рок үйлесімін жасады.
Бретань
Бреттань аймағы да кельт рок-музыкасына зор үлес қосты. 1960-шы жылдардағы бретон мәдени жаңғыруы Алан Стивелл есімімен байланысты, ол шамамен 1960 жылдан бастап бретон арфасы және басқа да аспаптарды кеңінен насихаттады. Содан кейін ол ирланд, уэльс және шотланд халық музыкасының элементтерін қабылдап, барлық кельт халықтарының музыкасын біріктіруге тырысты, бұл басқа елдерде, әсіресе Уэльсте және Корнуоллда үлкен әсер етті. 1972 жылдан бастап ол гитаристер Дан Ар Браз және Габриэль Якубпен бірге фолк-рок ойнай бастады. Якуб 1974 жылы Франциядағы ең табысты фолк-рок тобының бірі – Malicorne тобын құрды. 1976 жылы Fairport Convention тобының құрамында өнер көрсеткен Ар Браз, кейіннен кең ауқымды мансабынан соң, Heritage des Celtes пан-кельт тобын құрды, ол 1990-шы жылдары Францияда үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Францияның ең танымал және ұзақ жылдар бойы сақталған фолк-рок тобы – 1971 жылы құрылған және бүгінге дейін жаздырып, концерттер беріп келе жатқан Tri Yann тобы.
Уэльс
1960 жылдардың соңына қарай Уэльс британдық немесе халықаралық деңгейде танымал болған бірнеше маңызды тұлғалар мен топтарды өндірді, олардың ішінде Badfinger тобы (қуатты поп-топ), Elastic Band (психоделикалық рок тобы) және Budgie (прото-хеви металл триосы) бар еді. Бірақ 1970 жылдардың басында Y Tebot Piws, Ac Eraill және Mynediad am Ddim сияқты фольклорлық топтар құрылса да, 1973 жылға дейін алғашқы маңызды уэльс тіліндегі рок-тобы – Эдвард Х Дафис (бастапқыда кеш пайда болған рок-н-ролл тобы) уэльс тіліндегі өлеңдерін сақтап, рок аспаптарын қолдану арқылы сенсация тудырды. Осының нәтижесінде, бір буын үшін уэльс тіліндегі рок музыкасын тыңдау – ұлттық өзін-өзі танудың белгісіне айналды. Бұл жаңа рок мәдениетінің жолын ашты, бірақ табиғи түрде көптеген уэльс тіліндегі орындаушылар ағылшын тіліндегі басым музыка индустриясына енуге мүмкіндік таппады.
Корнуолл мен Мэн аралы
Басқа кельт ұлттары 1960 жылдардың аяғына дейін өзінің халықтық музыка мәдениетіне ие болғанмен, Корнуолл мен Мэн аралында жағдай мүлдем басқаша болды. Олар да халық саны жағынан салыстырмалы түрде аз болды және ағылшын мәдениетіне, ал (Корнуолл жағдайында) британ мемлекетіне одан да көп сіңіп кеткен. Осының салдарынан, 1970 жылдардағы халықтық музыканы электрлендірудің алғашқы толқыны оларға көп әсер етпеді. Дегенмен, пан-кельт қозғалысы, музыкалық және мәдени фестивальдері арқылы Корнуолдағы ой-пікірлердің қалыптасуына көмектесті, нәтижесінде 1980 жылдардан бастап бірнеше топ Корнуолл музыкасының дәстүрлерін рокпен үйлестірді, олардың ішінде Moondragon және оның ізбасары Lordryk бар. Жақында "Sacred Turf", "Skwardya" және "Krena" топтары корнуол тілінде өнер көрсетуде.
Кельт панкі
Ирландия 1970-ші жылдардың ортасында Stiff Little Fingers, The Undertones, The Radiators From Space, The Boomtown Rats және The Virgin Prunes сияқты панк-топтар үшін өте ыңғайлы жағдайға ие болды. Шотландия да The Skids және The Rezillos секілді топтарды өндірді. Англиядағы фолк-рок сияқты, панк және басқа музыкалық бағыттардың пайда болуы кельт рок музыкасының фолк элементін әлсіретті, бірақ 1980-ші жылдардың басында Лондондағы ирландтық The Pogues тобы халық музыкасының құрылымдық элементтерін панк рухымен және орындалуымен үйлестіре отырып, кельт панк деген қосалқы жанрды құрды. The Pogues-тің панк-ирланд музыкасының стилі көптеген кельт панк-топтарын тудырып, оларға әсер етті, соның ішінде лондондық ирландтық Neck тобы, Шотландиядан Nyah Fearties, Австралияның Roaring Jack және Норвегияның Greenland Whalefishers.
Диаспора - келт рок
Келттік диаспораның бір салдары – әлемдегі ірі қауымдастықтардың пайда болуы болды, олар өздерінің мәдени тамырларын және ұлттық ерекшеліктерін Келт елдеріндегі тегінде іздеді. Бұл қауымдастықтардың жас музыканттары көбінесе өздерінің халықтық мәдениеті мен рок немесе поп сияқты бағыттардың арасында таңдау жасағандай болса, келттік панк пайда болғаннан кейін, өзін келттік рок деп жариялаған топтардың саны көбейді. Бұл әсіресе АҚШ және Канадада байқалады, онда ирланд және шотланд иммигранттарының көптеген ұрпақтары қоныстанған. АҚШ-тан Flogging Molly, The Tossers, Dropkick Murphys, The Young Dubliners, LeperKhanz, Black 47, The Killdares, The Drovers және Jackdaw, ал Шотландиядан Prydein, Seven Nations және Flatfoot 56 топтарын атауға болады. Канададан The Mahones, Enter the Haggis, Great Big Sea, The Real Mckenzies және Spirit of the West сияқты топтар шықты. Бұл топтар табиғи түрде американдық музыканың ықпалына түсті, олардың кейбіреулерінде келттік тегі жоқ мүшелер бар және көбінесе ағылшын тілінде ән айтады. Англиядағы бір топ – BibleCode Sundays.
Кельт металл
1970-ші жылдардағы келттік рок сияқты, келттік метал ағылшын музыкасының бір дамуының нәтижесінде туды. 1990 жылдары трэш-метал тобы Skyclad өз музыкасына скрипкаларды, олармен бірге келттік билерді және халықтық әуендерді The Wayward Sons of Mother Earth (1990) альбомында қосты. Бұл Дублин қаласындағы Cruachan тобын дәстүрлі ирланд музыкасын блэк-металмен үйлестіруге және келттік металдың қосалқы түрін жасауға шабыттандырды. Олардан кейін Primordial және Waylander сияқты топтар да пайда болды. Келттік панк сияқты, келттік метал да келттік халықтық дәстүрді заманауи музыкамен біріктіреді.
Ықпал
Англияда халықтық рок бастапқы танылғаннан кейін субмәдени саундтрек деңгейіне төмендеді, ал көптеген кельт қауымдастықтары мен ұлттарында ол музыкалық өндірістің алдыңғы қатарында қалып қойды. Ирландиядағы кельт рок толқыны, ақырында англо-американдық басымдығы бар прогрессивті рок пен хард-рокқа ықпал еткенімен, Погс және U2 сияқты халықаралық жетістікке жеткен ирландтық топтарға негіз болды: біреуі кельт музыкасының дәстүрін жаңа контексте пайдаланды, ал екіншісі ерекше, бірақ кең таралған дыбыс үшін одан бас тартты. Шотландияда да осыған ұқсас жағдайлар байқалады, бірақ кельт рок мәдениеті дамығаннан кейін ғана Runrig сияқты топтар халықаралық деңгейде танылды. Кельт/роктың ең көрнекті дауысы ретінде кеңінен танылған Брайан МакКомб (Глазго, Шотландия, Ұлыбританияда туған) – Брайан МакКомб тобының Британиядағы пан-кельттік тобының мүшесі. Басқа кельт қауымдастықтарында, әсіресе кельт тілінде сөйлейтіндер немесе олардың ұрпақтары аз болған жерлерде, кельт рок-тың мақсаты негізгі жетістікке қол жеткізу емес, мәдени сәйкестікті нығайту болды. Мұның салдарынан ортақ мұраға ие, бірақ кеңінен тараған адамдар арасында жалпы кельт мәдениеті мен нақты ұлттық немесе аймақтық сәйкестік күшейді. Дегенмен, кельт рок-тың ең маңызды салдары, әдетте, зор музыкалық және мәдени шығармашылыққа серпіліс болды. Кельт рок кельт қауымдастықтары жоқ елдер мен аймақтардағы музыканттарға да әсер етті, олардың кейбіреулері, мысалы, Балқандарда, өз кельт рок сахналарын құрды, бұл жергілікті халықтың кельт музыкасы мен мәдениетіне деген қызығушылығын арттырды. Югославия рок сахнасындағы кельт рок-тың алғашқылары 1980 жылдардың ортасында Roze Poze паб/гараж рок тобы болды. 1990 жылдары Сербиядан келген Orthodox Celts және Хорватиядан келген Belfast Food сияқты топтар кельт рок-ты одан әрі танымал етіп, Sindidun-ның Irish Stew сияқты жас әртістерге ықпал етті.