Кіріспе

Wise County) - АҚШ-тың Техас штатындағы округ. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 68 632 адамды құрайды. Округ орталығы – Декатур қаласы. Уайс округі Даллас-Форт-Уорт-Арлингтон қалалық статистикалық аймағының бір бөлігі. 1993 жылы сол кездегі шериф Фил Райан бастаған «Wise Eyes» қылмысты бақылау бағдарламасы кейіннен бірнеше штаттың көбінесе ауылдық округтерінде қабылдауға ие болды.

Тарих

1837 жылдың 10 қарашасында қазіргі Уайс округінде шамамен 150 түпкілікті американдық жауынгер мен Техас Республикасының 18 сарбазы, лейтенант А. Б. Бентюйсен басшылығында шайқас болды. Тексас сарбаздары саны жағынан артық болғанына қарамастан, өз орнын ұстап тұрып, шамамен 50 түпкілікті американдықты өлтіріп немесе жарақаттап, өздерінен 10 сарбазын жоғалтты. Одан көп ұзамай, Жоғарғы Оңтүстік пен Терең Оңтүстіктен көшіп келген қоныс аударушылар аймаққа келе бастады. Уайз округі 1856 жылға дейін құрылмады. Ол Техастың АҚШ-қа қосылуын қолдаған Вирджиния конгрессмені Генри А. Уайздың есімімен аталды. Ол 1856 жылы Вирджинияның губернаторы болып сайланды. Уайз округінің тұрғындарының көпшілігі құл иелері болмағандықтан, Азамат соғысы кезінде пікірлер қарама-қайшы болды және көптеген адамдар бөлінуге қарсы болды. Солтүстік Техаста одақтастар қудаланды, ал кейбіреулері линчеленді. 1862 жылдың қазан айында көршілес Кук округінде Гейнсвиллдегі Ұлы асылу кезінде бірнеше күн ішінде қырық екі адам өлтірілді. Бұл американ тарихындағы ең қайғылы жазалаудың мысалының бірі. Соңғы жылдары Уайз округінде гидравликалық жарылыстардың саны артты. 2011 жылы Парр отбасы және басқалар Republic Energy, Inc. және Ryder Scott Petroleum сияқты бірнеше энергетикалық компанияларға қарсы сотқа шағымданып, өндіру процестері олардың отбасы мен көршілерінің денсаулығына зиян келтіргенін мәлімдеді. 2014 жылдың сәуірінде Паррлар Даллас қазылар алдынан 2,9 миллион долларлық үкім алды.

География

АҚШ халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 923 шаршы миль (2,391 км2) құрайды, оның 18 шаршы милі (47 км2) (2,0%) су жамылған.

Ұлттық қорғалатын аймақ

Линдон Б. Джонсон ұлттық шалғынды даласы (басым бөлігі)