Кіріспе
Харлинген – АҚШ-тың Техас штатының оңтүстігіндегі Рио-Гранде аңғарының орталық бөлігінде орналасқан Камерон округіне қарасты қала. Қаланың ауданы 2000 гектардан астамды құрайды және ол Камерон округіндегі екінші ірі қала, сондай-ақ Рио-Гранде аңғарындағы төртінші ірі қала болып табылады. 2020 жылғы халық санауы бойынша қалада 71 892 адам тұрады. Рио-Гранде өзенін коммерциялық су жолы ретінде қарастырған. Ол солтүстік жағалаудағы қалаға Нидерландыдағы Фризиялық Харлинген қаласының атын берді. Сол жылы қалалық пошта бөлімі ашылды. Алғашқы мектеп 1905 жылы Харлингендегі тұрғын үйлердің біріншісі – Хилл үйінің жанында 15 оқушымен ашылды. Харлинген 1910 жылдың 15 сәуірінде 1126 тұрғынымен қала ретінде тіркелді. 1920 жылғы халық санауы 1748 адамды көрсетті. Бастапқыда жергілікті экономика негізінен ауыл шаруашылығына бағытталған, ең маңызды өнімдері – көкөністер мен мақта. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Харлингендегі әскери нысандар 1950 жылы 23 000-нан 1960 жылы 41 000-ға дейін халықтың өсуіне себеп болды. Харлинген әскери әуе алаңы 1962 жылы жабылған Харлинген әуе күштері базасын алдын ала құрды. 1972 жылы қала халқы 33 603 адамға дейін азайды, содан кейін 1980 жылы 40 824-ке дейін өсті. Жергілікті кәсіпорындар тасталған базаны және оған байланысты тұрғын үйлерді сатып алу және пайдалануға бағытталған, соның нәтижесінде экономикалық дамуға негіз салды. 1985 жылдың шілдесінде халық саны 49 000 адамды құрады, оның 80%-ы испаноязықтылар еді. 1980-жылдардың соңында туризмнен түскен табыс цитрус жемістерінен кейін екінші орынға ие болды, ал одан кейін астық пен мақта өндірісі келді. Көтерме және бөлшек сауда, жеңіл және орта өндіріс, сондай-ақ қызмет көрсету салаларының кеңеюі экономикалық базаны дамытты. Көптеген зейнеткерлерге арналған ірі құрылыс жобалары – индустриалды дамудың жаңа кезеңі. Харлинген қаласындағы әуежайда бұрын бомбалаушылар қонған. Валли халықаралық әуежайында Конфедерация әуе күштері (қазіргі Еске алу әуе күштері) 1991 жылға дейін ангар мен алқапты пайдаланды. Харлингендегі алғашқы аурухана 1923 жылы ашылды, ол екі казармадан тұрды. Бірнеше жылдан кейін жақын жерде Valley Baptist Hospital ауруханасы салынды, ал ескі аурухана жабылды. Valley Baptist ауруханасы Valley Baptist медициналық орталығына айналды. Қаладағы денсаулық сақтау мамандары мен мекемелерінің дамыған желісі орталықтың үнемі кеңеюімен қатар дамуда. Аймақтық денсаулық сақтау қажеттіліктерін Оңтүстік Техас мемлекеттік кеуде ауруханасы, Мемлекеттік балалар ауруханасы және Рио-Гранде мемлекеттік психикалық денсаулық және психикалық кемістік орталығы да қамтамасыз етеді. Мемлекеттік және шіркеумен байланысты мектептерден басқа, Харлинген студенттері Университетке дайындық мектебінде, Теңіз әскери академиясында, Техас мемлекеттік техникалық колледжінде немесе Рио-Гранде кәсіптік және оңалту сыныптарында оқиды. Харлингендегі азаматтық және мәдени даму қоғамның өсуімен бірге дамыды. Қоғамда қызмет ететін бауырлас ұйымдар мен азаматтық ұйымдар: Ротари, Киванис, Лайон, Оптимист, 20–30, VFW, Американдық легион және Төменгі аңғардағы Котильон клубы; әйелдер клубының көптеген мүшелерінің қызметі үшін әйелдер үйі сақталған. Өнерді дамыту мен бағалау Рио-Гранде аңғарының өнер лигасы, Өнер форумы және Рио-Гранде аңғарының азаматтық қауымдастығы сияқты ұйымдармен ынталандырылады, олар қысқы концерттік сериясын 2300 орындық Харлинген қалалық аудиториясында өткізеді. Әр наурыз айында Харлингенде Рио-Гранде аңғарының халықаралық музыка фестивалі өтеді. Қалада екі газет бар – Харлинген Пресс, 1951 жылы құрылған апталық газет және 1911 жылы құрылған Valley Morning Star. 1990 жылы халық саны 48 735 адамды құрады. 1992 жылы қалаға «Барлық Америка қаласы» атағы берілді, оның еріктілік рухы мен өзін-өзі көмек бағдарламалары ерекше атап өтілді. 2000 жылы қоғамда 57 564 тұрғын және 2549 кәсіпорын болды.
География
АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы – , оның ішінде құрлықтың бөлігі – , ал су жамылған ауданы – немесе 1,22% құрайды.
Климат
Харлингеннің ылғалды субтропиктік климаты бар (Köppen Cfa). Жаздар ұзақ және өте ылғалды, күндері ыстық, ал түндері жылы болады. Қыстар өте құрғақ, күндері жылы, түндері салқын. Жауын-шашын қыркүйек айында ең жоғары деңгейге жетеді, орташа жауын-шашын мөлшері байқалады.
Полиция бөлімі
Харлинген полиция бөлімі қоғамдық полиция философиясын қабылдайды. Полиция күші шамамен 160 ант берген полиция қызметкерінен тұрады. Бөлім жылына 50 мыңнан астам 911 қоңырауын қабылдайды. Бөлімнің Миссиялық мәлімдемесі: "Харлинген полиция бөлімінің миссиясы – адалдық пен берілгендікпен қызмет көрсету, өмірді сақтау, заңды сақтау және Харлинген қаласындағы өмір сапасын арттыру үшін қауымдастықпен серіктестікте жұмыс істеу."
Мемлекеттік басқару
Техас қылмыстық әділет департаменті Харлинген қаласындағы шартты түрде босату кеңсесін басқарады.
Федералды өкілдік
АҚШ пошта қызметі Харлинген қаласында екі пошта бөлімін қызмет етеді, олар Харлинген пошта бөлімі және Харлинген қалалық пошта бөлімі.
АҚШ Әділет департаменті
Харлингенде АҚШ Иммиграциялық соты орналасқан, ол АҚШ-та иммиграциялық істерді қарастыратын 52 соттың бірі. Иммиграциялық соттың негізгі қызметі – АҚШ-та болуға құқығы жоқ шетелдіктерді анықтау мақсатындағы әкімшілік сот ісін жүргізу болып табылады.
АҚШ-тың ішкі қауіпсіздік агенттіктері
АҚШ шекаралық патрульінің Харлинген бекеті Техас штаты, Харлинген қаласындағы 3902 S. Expressway 77 мекенжайында орналасқан.
Әскери қондырғылар
Харлинген қарулы күштерінің резервтік орталығы (AFRC) Техас штатының Харлинген қаласында 1300 W Teege Ave мекенжайында орналасқан. Бұл нысанда АҚШ Қарулы Күштерінің резервтік құрамдары, атап айтқанда АҚШ армиясының резервтік 319-шы жауынгерлік қолдау батальоны, 4-ші команда, 1-ші судья-адвокаттық бас бөлімше, 5-ші команда, 1-ші судья-адвокаттық бас бөлімше және 812-ші квартермейстерлік компаниясы (жабдықтау) орналасқан. Сондай-ақ, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің резервінің Әскери-теңіз операцияларын қолдау орталығы Харлинген (NOSC Harlingen) және АҚШ Теңіз жауынгерлерінің резервінің 1-ші батальонының 23-ші теңіз жауынгерлерінің Чарли ротасы (Det) да осы нысанда шоғырланған. Бұл нысан негізінен ай сайынғы жаттығулар үшін қолданылады. Harlingen AFRC-де әскери зейнеткерлермен жұмыс істейтін кеңсе және жеке куәлік беру кеңсесі де бар.
Бастауыш және орта білім беру
Қала Харлинген біріктірілген тәуелсіз мектеп ауданы және Оңтүстік Техас тәуелсіз мектеп ауданымен қамтылған. Харлингенде төрт жоғары мектеп бар: Харлинген колледждік жоғары мектебі (UTRGV-мен келісімге келгенге дейін бұрынғы Колледж жоғары мектебі), Харлинген жоғары мектебі, Харлинген жоғары мектебі Оңтүстік және Харлинген денсаулық сақтау мамандықтары мектебі, сондай-ақ бірінші курс академиясы, доктор Абрахам П. Кано бірінші курс академиясы. Сент-Энтони католик мектебі – K–8 сыныптарға арналған (3 және 4 жастағы балаларға Монтессори бағдарламасы бар) шіркеу мектебі. Бұл Харлинген қаласындағы сирек католик мектептерінің бірі және шамамен 220 оқушыға арналған. Теңіз әскери академиясы – Харлингенде орналасқан жеке, тек ер балаларға арналған, колледжге дайындық мектебі.
Университеттер мен колледждер
1967 жылы Харлинген қаласында Техас мемлекеттік техникалық колледжінің филиалы ашылды. Екі жылдық мемлекеттік техникалық колледж қазіргі таңда 5000-нан астам студентке 30-дан астам бағдарлама ұсынады. 2002 жылы Сан-Антониодағы Техас университетінің денсаулық ғылымдары орталығы Харлингенде Өңірлік академиялық денсаулық сақтау орталығының (РАХК) Медициналық білім беру бөлімін ашты. 2012 жылы UT жүйесінің регенттер кеңесі Браунсвиллдегі Техас университеті мен Техас Пан-Америка университетін біріктіріп, Техас Рио-Гранде аңғары университетін (UTRGV) және Техас Рио-Гранде аңғары медицина мектебін құруға келісім берді, соңғысы РАХК ресурстарын пайдаланды. Техас Рио-Гранде аңғары медицина мектебі 2016 жылдың жазында алғашқы студенттерін қабылдады. UTRGV-нің психиатрия бағдарламасы мен Нейроғылымдар институты Харлингенде орналасқан. Оңтүстік мансап институтының кампусы да Харлингенде орналасқан.
Спорт және демалыс
Соңғы уақытта Харлинген қаласы 1994 жылдан 2003 жылға дейін және 2006 жылдан 2015 жылға дейін болған кіші лига бейсбол командасы – «Рио-Гранде Валли УайтВингс» клубының үйі болды. 2000 жылы «УайтВингс» командасы Техас-Луизиана лигасының чемпионы атанды. Алдында Харлингенде «Харлинген Капиталз» командасы ойнаған, ол 1950 жылы D кластың «Рио-Гранде аңғары» лигасының және 1951–1953 жылдары B кластың «Шығанақ жағалау» лигасының мүшесі болды. Одан бұрын «Харлинген Ладдс» 1931 жылы «Рио-Гранде аңғары» лигасының, ал «Харлинген Хабс» 1938 жылы «Техас аңғары» лигасының мүшесі болды. Харлингенде орналасқан «Рио-Гранде-Вэлли Гиантс» командасы 1960–1961 жылдары АА кластың «Техас лигасы»нда Сан-Франциско «Гиантс» клубының филиалы ретінде ойнады. Бейсбол даңқы залына енген Гейлорд Перри 1960 жылы «Рио-Гранде аңғарының алыптары» үшін ойнады. 1976 жылы «Рио-Гранде Валли УайтВингс» Мексика шығанағы мемлекеттері лигасының мүшесі ретінде, ал «Харлинген Санс» (1977) «Жалғыз жұлдыз» лигасында ойнады. 1950 жылдан бастап Харлингеннің барлық командалары «Харлинген» стадионында ойнады. «Valley Race Park» – Грейхаунд итттері үшін арналған жарыс жолы. Бұл Техастағы Грейхаунд жарыстарын қабылдаған алғашқы жол болды. Мұнда толық кондиционерлік жүйе орнатылған, ал трибунада 400-ден астам монитор орнатылған, олар АҚШ-тың барлық аймақтарындағы ең жақсы Грейхаунд және жылқы жарыс жолдарынан 50-ден астам тікелей трансляция сигналдарын қабылдайды. «Valley Race Park» 1995 жылдың күзінде жабылды, бірақ бес жылдан кейін, 2000 жылдың көктемінде қайта ашылды. «Дүниежүзілік құс бақылау орталығы» (Harlingen Arroyo Colorado) Харлингеннің Хью Рамси табиғи паркінде орналасқан. Хью Рамси табиғи паркіне жаңа келушілер орталығының жобаларын әзірлеу жұмыстары жалғасуда. Екі қабатты орталықта сыйлық дүкені, бақылау мұнарасы, кездесу бөлмелері және жабық көрініс алаңдары болады. Сонымен қатар, Рамси паркі мен «Тоғайға» келгендерге паркинг, кең жолдар, сондай-ақ карталар, ақпарат және қоғамдық дәретханалар ұсынылады. «Рио-Гранде аңғарының құс фестивалі» әр жылдың қараша айында Харлингенде өтіп, жылына 3000-ға жуық қатысушыны тартады. 2018 жылы көп күндік фестиваль өзінің 25 жылдығын тойлады, оған 600 қатысушы, 80-90 ақылы нұсқаушы және 100 ерікті қатысты. Сыйымдылығы 10 000 орынды J. Lewis Boggus стадионында кез келген ауа райына төтеп бере алатын жасанды жабын бар және ол Харлинген қаласының орталығында орналасқан. Ол футбол, футбол және басқа да ашық спорттық іс-шаралар үшін пайдаланылады.
J. Lewis Boggus Stadium has an all weather artificial playing surface and is located in downtown Harlingen. It is used for football, soccer, and other outdoor athletic events.
Денсаулық сақтау
Харлинген медициналық орталығы (ХМЦ) – ұлттық деңгейде танылған жалпы жедел медициналық көмек көрсететін аурухана. HMC медициналық қызметтері: бариатрия, жүрек хирургиясы, кардиология, шұғыл жәрдем, гастроэнтерология, диагностикалық қызметтер, ішкі медицина, неврология, акушерлік және гинекология, ортопедия, ортопедиялық хирургия, педиатрия, ұйқыдағы демқұрыш тоқтауының емделуі, тамыр және эндоваскулярлық хирургия, жараларды емдеу. Бұл мекеме 2002 жылдың қазан айында ашылып, 112 төсек-орынға ие. Valley Baptist Medical Center (VBMC), 586 төсекпен, Рио-Гранде аңғарындағы жалғыз ІІ деңгейлі травматологиялық орталық. 38 бөлмелі шұғыл жәрдем бөлімі және тікұшақ алаңы бар Valley Baptist аймақтағы жетекші травматологиялық орталық болып табылады және аймақтағы инсульт бойынша толыққанды қызметтерді ұсынатын жалғыз аурухана, соның ішінде жетілдірілген эндоваскулярлық неврологиялық процедуралар да бар. Valley Baptist-те Харлингендегі жалғыз жаңа туған нәрестелерге арналған жансақтау бөлімі, Камерон округіндегі жалғыз педиатриялық жансақтау бөлімі, жеке босану/тудыру/қалпына келтіру бөлмелері, отбасылық бағытталған аналар күтімі бөлімі, әйелдер хирургиясы бөлімдері, күндізгі хирургия және амбулаториялық қызметтер бар. Сонымен қатар, Valley Baptist қант диабеті бойынша білім беру бағдарламасын, жараларды күту орталығы мен аяқ күту институтын, сондай-ақ хирургиялық және медициналық салмақ жоғалту бағдарламасын ұсынады. Аймақтық академиялық денсаулық сақтау орталығы – Сан-Антониодағы Техас университетінің денсаулық сақтау орталығының оқу ауруханасы ретінде кеңейтілген кампусы. Su Clinica Familiar шекаралық аймаққа бейімделген қызметтер ұсынады, олар тіс медицинасы, ішкі медицина, әйелдер денсаулығы және педиатрия салаларына бағытталған. Қызметтер көбінесе мұқтаж жандарға арналған. Оның жақын маңдағы Аймақтық академиялық денсаулық сақтау орталығымен оқыту бойынша серіктестігі бар. Харлингендегі ВА амбулаториясы және ВА денсаулық сақтау орталығы – екі ардагерлер әкімшілігінің (ВА) мекемесі. Бұл екі мекеме де VA Texas Valley Coastal Bend денсаулық сақтау жүйесіне кіреді. Харлинген амбулаториялық хирургия және арнайы амбулаториялық орталық 2011 жылдың қаңтар айында ашылды және ардагерлерге көмек көрсетеді. Ортопедия, урология, гастроэнтерология, оториноларингология, жұқпалы аурулар, дерматология, кардиология, онкология, неврология, ревматология, ампутация/протездер және эндоскопия қызметтері ұсынылады. Рио-Гранде штаттық орталығы амбулаториялық медициналық көмек және стационарлық психикалық денсаулық сақтау қызметтерін ұсынады. Орталықтың психиатриялық ауруханасы 55 төсекке арналған стационарлық мекеме, ал ұзақ мерзімді бағдарлама 75 төсекке арналған тұрғын үй. Амбулаториялық медициналық клиникада алғашқы медициналық көмек, әйелдер денсаулығы, диагностикалық қызметтер, психиатриялық консультациялар және рецепт бойынша көмек көрсету сияқты амбулаториялық қызметтер ұсынылады. 1998 жылы Рональд Макдональд үйі ашылды. Ол ауыр науқас немесе жарақат алған балалардың отбасыларына тұруға орын ұсынады. Ол жеке қайырымдамалар, гранттар және ақша жинау іс-шаралары арқылы қаржыландырылады. Palms Behavioral Health – 2016 жылы Харлингенде ашылған 94 төсекке ие психикалық және мінез-құлық денсаулық сақтау мекемесі.
Әуежайлар
Қаланың әуежайы, Valley International Airport, төменгі Рио-Гранде аңғары мен Мексиканың солтүстік бөлігін қамтитын қызмет аймағына ие, бұл АҚШ-Мексика шекарасының екі жағындағы екі миллионнан астам адамға қызмет көрсетеді. Valley International Airport Харлингеннің солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан және Лос-Индиостағы еркін сауда көпірі арқылы шекарадан өтуге мүмкіндік береді. Әуежай Рио-Гранде аңғарының әуе жүк тасымалының хабы ретінде бекітілді және DHL, FedEx және Southwest Airlines Cargo сияқты тасымалдаушылармен тығыз байланыста жұмыс істейді. 1975 жылы Southwest Airlines әуе компаниясы Valley International Airport арқылы Рио-Гранде аңғарына әр жұмыс күнінде төрт рет қатынай бастады. Қазіргі уақытта Southwest Харлинген мен Остин және Хьюстон Хобби арасында тікелей рейстер ұсынады. Аэропортқа United Express (Хьюстон Интерконтинентальға), American Airlines (Даллас DFW-ге күнделікті тікелей рейстермен), Frontier Airlines (Чикаго мен Денверге апталық тікелей рейстермен), сондай-ақ Delta Air Lines және Sun Country Airlines (Минеаполис-Сент-Полге маусымдық тікелей рейстермен) сияқты басқа да әуе компаниялары қызмет көрсетеді.
Қоғамдық көлік
Қала Харалинген қаласына автобус бағыттарының торабы болатын қоғамдық көлік орталығын салу жұмыстарын жүргізуде. Қазіргі уақытта жоба қаржыландыру мәселелеріне байланысты тоқтап тұр.
Автомобиль жолдары
Харлинген қаласы АҚШ 77-ші және 83-ші тас жолының тоғысқан жерінде орналасқан, олар тиісінше 69E және 2-ші қалааралық тас жолдары ретінде белгіленген. 69E қалааралық тас жолы Харлинген қаласынан солтүстік-оңтүстік бағытында өтеді, ал қала 2-ші қалааралық тас жолының шығыс соңғы нүктесі болып табылады. АҚШ 77-ші тас жолы Рио-Гранде аңғарын Корпус-Кристидегі 37-ші қалааралық тас жолымен байланыстырады. АҚШ 83-ші тас жолы Рио-Гранде аңғарын Ларедодағы 35-ші қалааралық тас жолымен байланыстырады.
Халықаралық сауда көпірлері
Лос-Индиостағы еркін сауда көпірі – Харлингеннен оңтүстікке қарай 10 миль (16 км) жерде орналасқан, заманауи халықаралық көпір. Бір мезгілде 75 жүк көлігін қабылдай алатын толық АҚШ Кедендік инспекциясымен жабдықталған бұл көпір, аңғардағы ең жылдам шекара өткізу пункті деп есептеледі. Көпір Мексиканың солтүстігіндегі төрт қатарлы тас жолға шығып, Матаморос және Рейноса қалаларына, сондай-ақ Монтеррей өнеркәсіптік қаласына жедел бағыт ұсынады. Мексиканың Тамаулипас штатындағы жаңа «автопистаның» құрылысы аяқталғаннан кейін, еркін сауда көпірі Мексиканың ішкі аймақтарына өнеркәсіптік өнімдерді тиімдірек жеткізу үшін үздіксіз тас жолмен байланысты қамтамасыз етеді.
Порттар
Харлинген порты Харлингеннен шығысқа қарай 106 тас жолында 6 км жерде орналасқан. Ол Мексика шығанағының ішкі су жолындағы 646 шақырымдық белгісінен батысқа қарай 40 км (25 миль) жерде жатыр, бұл су жолы Мексика шекарасындағы Браунсвилл қаласынан басталып, Мексика шығанағының барлық жағалауы бойынша Флорида штатының Сент-Маркс қаласына дейін созылады. Мексика шығанағының ішкі су жолы 2092 км (1300 миль) қорғалған су жолын ұсынады, оның тереңдігі 4 метр (12 фут) және ені 38 метр (125 фут) болып келеді. Харлинген арнасы 38 метр енімен және 4 метр тереңдігімен күтіліп ұсталады және Арройо Колорадо тұщы су өзенімен толықтырылады.
Темір жолдар
Union Pacific Railroad компаниясының Харлинген қаласында жергілікті терминалы мен пойыз ауыстыру алаңы бар. Харлинген индустриалды парктері мен Харлинген порты тікелей теміржолға қосылған. Харлингеннің теміржол қаласы ретінде бай тарихы бар. Оңтүстік Тынық мұхиты вокзалы бұзылып, жойылды, бірақ ол Рио-Гранде аңғарындағы төрт SP вокзалының бірі болды (қалғандары – Браунсвилл, қазір мұражай; МакАллен, қазір заң фирмасы; және Эдинбург, қазір Сауда-өнер палатасының кеңсесі). Харлингенге 1964 жылға дейін Хьюстон (Техас) – Браунсвилл (Техас) бағытындағы Миссури Тынық мұхиты теміржолының түнгі пойзы «Пионер» (#315/316) және сол бағыттағы күндізгі пойзы «Долиналық бүркіт» (#321/322) 1962 жылға дейін қызмет көрсетті.