Кіріспе

Израильдік рок (, Rok Yisra'eli) – Израильдік топтар мен әншілер орындайтын рок музыкасының түрі.

1960 жылдар

Израильдің рок музыкасына деген бастапқы көзқарасы қарама-қайшы болды, жанр жастар арасында танымал болса да, баспасөз бен үкімет тарапынан сынға ұшырады. Әсіресе 1965 жылы білім министрі Ханок Ринот Рамат-Гандағы The Beatles концертіне қаржы бөлуге тыйым салды, олардың музыкасын «ешқандай көркемдік құндылығы жоқ» деп бағалады. Сол кездегі израильдік музыканттар бұл уақытша ғана қызығушылық екеніне сенеді. Алғашқы израильдік рок-топтары 1960 жылдардың ортасында түнгі клубтар мен дискотекаларда өнер көрсете бастады, біріншісі Рамлада, кейін Тель-Авивтегі Хамасгер көшесінде. Бұл топтар негізінен The Beatles және The Shadows сияқты топтардың танымал рок әндерін кавермен орындады. Рок мәдениетінің әлеуметтік және саяси мағынасы мүлдем байқалмады. Биік терезелер, Арыстар (немесе Яһуда арыстары), Стильдер (немесе Узи және Стильдер), Майлы және жұқалар, Көк жұлдыздар, Алтын жұлдыздар, Жаңа жұлдыздар, Генералдар, Монахтар, Бурандар, Электр сахнасы, Жетінші сәуле және Синг Синг. Алты күндік соғыстан кейінгі эйфорияда Израиль қорғаныс күштерінің орындаушы топтары жеңіс, қайғы және жоғалту туралы әндермен үнемі данышмандыққа ие болды. Рок музыкасы бұрын есірткі сататын орындар ретінде танылған «Хакариш» және «Калипсо» сияқты клубтарда ойналатын баламативті музыканың бір бөлігіне айналды, ол рок музыкасын және ерекше юмор сезімін біріктірді. 1976, 1977 және 1978 жылдарғы Хасидтік ән фестивалінің (қатарынан 1-орын) жеңімпаздары еврей рокын ойлап тапқан Диаспора Ешива тобы болды. Олар бірнеше альбом шығарды, көптеген хиттерге ие болды (Хафахта, Малхутча, Ивду) және Карнеги залы мен Линкольн орталығын қоса алғанда, бүкіл әлемдік гастрольдер жасады. Онжылдықтың соңында рокқа бағытталған музыка жазып, орындайтын әншілер өте танымал және сәтті болды, олардың ішінде Шалом Ханок (бұрын Арик Эйнштейнмен бірлесіп жұмыс істеген), Ариэль Зилбер (бұрынғы Тамуз тобынан), Свика Пик (поп музыкасы мен диско музыкасымен үйлесімде), Эфраим Шамир, Ицхак Клептер (бұрынғы Каверет және Черчиллз тобынан) және Гэри Экштейн болды.

1980 жылдар

1980 жылдары бірнеше рок-топтар танымал болды. Осы онжылдықтағы ең белгілі рок-топтардың қатарында The Click, Benzin, T Slam және Mashina тобы болды, ол онжылдықтың ең табысты израильдік рок-тобы атанды.

1990 жылдар

1991 жылы Рами Фортис, Берри Сахаров және Авив Геффен бастаған Израильдің альтернативтік рок-топтары мен әншілері танымал болды, сондай-ақ Ейфо Хайелед, The Elders of Zfat, Rockfour және Dr. Kasper's Rabbits Show сияқты жас топтар да үлкен сұранысқа ие болды. Осы топтар мен артистердің өркендеуіне Тель-Авивтегі бұрынғы Roxanne клубы зор үлес қосты, ол рок пен альтернативтік рок жанрындағы белгілі және жаңа таланттарға платформа болды, жаңа топтарды кең аудиторияға таныстырды. Содан бері көптеген топтар тарап кетті, бірақ олардың мүшелері түрлі музыкалық жобаларда қызмет етуді жалғастырып, 2010 жылдардағы Израиль музыкасының қауымдастығын құрайды. Глэм-метал және хеви-метал саласында 1990 жылдардың басында өнер көрсете бастаған Хайфа қаласынан шыққан "Stella Maris" тобы ерекше көзге түсті. Кейіннен Stella Maris Израильдің бағытты музыкалық сахнасына еніп, вокалисі Павло Розенберг жеке карьерасын бастады. Израильде ежелгі еврей дәстүрлері мен шығыс мәдениетінің ықпалымен өлеңдері мен мелодияларында көрінетін Oriental metal деп аталатын жаңа рок/метал стилі де дамыды. 1990 жылдардың ортасындағы екі дағдарыс 1990 жылдардың басындағы рок-бумның төмендеуіне әкелді: Біріншісі – 1995 жылдың шілдесіндегі Арад фестиваліндегі апат, одан кейін мұндай шаралардың танымалдылығы азайды. Содан кейін сол жылдың қараша айында премьер-министр Ицхак Рабиннің қазасы елдің мәдени атмосферасын өзгертіп, 1990 жылдардың басындағы "энергиялық" рок музыкасының ықпалы мен сәніне қарағанда, көбірек серпілісті бағыттар орын алды. Дегенмен, сол онжылдықтың соңына дейін Израиль рок-музыкасы өзінің орталық музыкалық стилі ретінде сақталды және Hamachshefot және Monica Sex сияқты маңызды топтар құрылды.

2000 жылдар

Израильдік рок 2000-шы жылдары бұрынғысынша танымал бола бермей, ізраилдік попқа ығысып, көптеген жаңа рок-артистер мен топтар пайда болды. 2000-шы жылдардың ең танымал израильдік рок-топтарының қатарында акустикалық гитараға негізделген мелодикалық рок орындайтын Beit HaBubot және мелодикалық ну-метал дыбысы бар Synergia тобы болды. Осы онжылдықта Girafot, Sheygets, Habiluim, Yoni Bloch, Hadag Nahash, Shy Nobleman, Vaadat Charigim сияқты басқа да табысты израильдік рок-топтары мен әртістері пайда болды. Бұл онжылдықта T Slam, Mofa Ha'arnavot Shel Dr. Kasper, Mercedes Band, Eifo HaYeled, Monica Sex, Mashina сияқты бұрын тарап кеткен израильдік рок-топтары қайтадан сахнаға оралды. 2000-шы жылдардың соңында Мизрахи музыкасы Израильде үлкен даңққа ие болды, бұл израильдік рок музыкасының танымалдығын одан әрі төмендетті.

2000-2010 жылдар

2000 жылдардың екінші онжылдығында классикалық рок стилінің негізін қалаушылар азайып, рок, поп және шығыс музыкасын үйлестіретін әндер пайда болды. Бұл саладағы белгілі тұлғалар – үйде өскен ирактық халық музыкасын 90-шы жылдардағы альтернативтік рокпен табысты үйлестірген Дуду Тасса, жеке және ашық мәтіндерді рок аранжировкаларымен және әсерлі балладалармен біріктірген Керен Пелес, осы онжылдықта сенім туралы рок әндерімен танымал болған Ханан Бен Ари. Сонымен қатар, танымал рок әртістері шығармашылықтарын жалғастырды: Авив Гефен «Псифас» (2012) және «Сдаким» (2014) альбомдарымен, Мош Бен Ари «Тістакель ли Ба'энаим» (2011) және «Өмірдегідей» альбомдарымен. Авитар Банай осы онжылдықта «Яфа Калевана» және «Лешонот Шел Эш» атты екі сәтті альбом шығарды, олар радиостанцияларда жиі ойнатылды, сондай-ақ Авив Гефенмен бірлескен концерттік шоуда табысты ынтымақтастық жасады.