Кіріспе

Masada – 1990 жылдардың басында американдық саксофонист және композитор Джон Зорн құрған, құрамы үнемі жаңарып отыратын музыкалық топ. Masada – радикалдық еврей мәдениетінен шабыттанған Зорнның композицияларын орындауға арналған алғашқы ансамбль. Бастапқыда шектеулі ноталармен және белгілі бір ладтармен немесе гаммалармен шектелген 100 «әуеннің» жиынтығы ретінде жоспарланған Зорнның Masada жобасы ақырында үш бөлімге бөлінген 613 композициядан тұрады. Зорн осы композицияларға еврейше атаулар берді, мелодиялық тақырыптар мен клезмер музыкасын еске түсіретін музыкалық құрылымдарды пайдаланды, ал Masada ән жинағы мен топтарында еврей идентитігін зерттеу үшін альбомдық мұқабаларда еврейлік суреттерді қолданды. Ол былай деді: «Masada идеясы – радикалды еврей музыкасын жасау, дәстүрлі музыканың өзгеше ұйымдастырылуы емес, бүгінгі еврейлерге арналған жаңа еврей музыкасын жасау. Бұл идея Орнет Коулман мен еврей гаммаларын біріктіруге бағытталған».

Тарих

1993 жылы Зорн алғаш рет Дейв Дуглас (труба), Грег Коэн (контрабас) және Джой Барон (доп) екеуімен бірге Джо Чаппелдің алғашқы фильмі «Көшпенділер төрттігі» үшін музыкалық сүйемелдеме жасады (кейіннен «Filmworks III: 1990–1995» жинағына енді). Осы кезде олар «Масада» тобы ретінде қалыптасты, ол Орнетт Коулманның новаторлық еркін джаз квартетінің аспаптық құрамы мен импровизациялық тәсілін пайдаланып, оның жаңа композицияларын орындады. 1994 жылдан бастап топ жапондық DIW лейблінде он студиялық альбом шығарды, олардың әрқайсысы еврей алфавитінің әрпімен аталады. «Масада» тобының Tzadik лейблінде шыққан келесі альбомдары Иерусалимде (1994), Тайпейде (1995), Миддельхаймда (1999), Севильяда (2000) және Нью-Йорктегі Knitting Factory (1993) және Tonic (2001) клубтарындағы тікелей концерттерде жазылған. 1999 жылы квартет концерттік DVD шығарды, Зорнның 50 жылдық мерейтойына арналған тағы бір жазба және 2005 жылы жарық көрмеген студиялық жазбалардан тұратын қос дискілік «Sanhedrin 1994–1997» альбомын ұсынды. 2004 жылдың соңына қарай Зорн «екінші» «Масада» ән кітабы үшін 300-ден астам жаңа пьеса жазды. Жаңа пьесалардың кейбіреулері 2004 жылдың желтоқсан айында Tonic клубында өткен шағын фестивальде тұңғыш рет орындалды. Tzadik осы әндердің бірнеше CD-ін шығарды, оларды әртүрлі ансамбльдер орындады, соның ішінде Masada String Trio, Marc Ribot, Koby Israelite, Erik Friedlander және басқалар «Masada Book 2: The Book of Angels» жинағы ретінде. 2007 жылдың басында Tzadik веб-сайтында хабарланғандай, «Жохан Зорнның «Масада» квартеті шамамен он бес жыл бірге болғаннан кейін ресми түрде таратылып, 9 және 10 наурызда Линкольн орталығында Сесил Тейлордың New AHA 3 тобымен бірге соңғы екі концертін өткізеді». Дегенмен, олар 2008 жылдың 22 маусымында Антверпендегі Luchtbal мәдени орталығында бастапқы квартет ретінде концерт беруге жоспарланған еді. Кейіннен концертке пианист Ури Кейн де қосылып, бір әнді қоспағанда, барлық пьесаларды олармен бірге орындады. Барон, Коэн және Дуглас сонымен қатар Майк Паттон мен Джон Зорн дуэтіне қосылып, ал квартет кешке бис ретінде бір ән орындады. Квартет 2008 жылдың 12 наурызында Сан-Францискодағы Yoshi's джаз клубында бірге өнер көрсетті. Кешкі сағат 8-де «Масада» ән кітабынан әндер орындалды, ал кешкі сағат 10-да «Masada Book 2: The Book of Angels» әндері таныстырылды.

Қатысушы жобалар

1990 жылдардың ортасынан бері Masada тақырыбымен бірнеше жаңа жобалар қолға алынды.

Масада саздық триосы

Масада Стринг Триосы Масада ән кітабынан таңдамаларды классикалық камералық джаз стилінде орындайды. Топ құрамына Марк Фельдман (скрипка), Эрик Фридландер (виолончель) және Коэн (бас) кіреді. Марк Рибо (гитара), Сайро Баптиста (соққы аспаптары) және Джои Барон (барабандар) қосылғанда, осы топ "Бар Кохба Секстеті" ретінде танылды. Екі топтың да орындау стилі импровизацияны (кейде Зорнның өзі жүргізеді) және Зорнның "Масада" тақырыптарының композициялық тілінің бір бөлігі болып табылатын еврей музыкасының ерекшеліктерін пайдаланумен ерекшеленеді.

Бар-Кохба

Масада туыстығындағы екі әртүрлі жоба осы атты бөліседі. Бар Кохба Секстеті жасалғанға дейін, "Bar Kokhba" альбомы шықты, онда Zorn-ның тұрақты әріптестері Масада материалдарын түрлі шағын топтарда орындады.

Электрлік Масада

Зорнның соңғы жылдардағы ең белсенді Масада жобаларының бірі – «Электр Масада». Зорнның кең ауқымды стильдік ықпалдарына сүйене отырып, топ Масада әндер жинағын жаңа бағытқа бұрады, ол джаз фьюжн мен шулы рок еске салады. Бұрынғы Masada топтарынан Барон, Рибо, Вольсен және Сайро Баптиста, сондай-ақ бас гитарада Тревор Данн, клавишаларда Джейми Сафт және ноутбук/электроникада Икуе Мори кіретін бұл топ, Масада тақырыптарын алып, оларды толығымен жаңа нәрсеге айналдыруды жалғастырады. Зорн оркестрді басқару үшін қол сигналдарын пайдаланады, бұл оған осы сәтте әртүрлі аранжировкалар жасауға мүмкіндік береді. 2003 жылдың қыркүйек айында «Тоник» клубында Зорнның 50 жылдығы тойланған кезінде «Электр Масада» тікелей жазылды. 2004 жылдың мамырында жарық көрген «50th Birthday Celebration Volume 4» тобының алғашқы ресми жазбасы болды. Одан кейін 2004 жылы Мәскеу мен Люблянада жазылған «Айран тауларында» альбомы шықты.

Жаңа Масада квартеті

2019 жылы Зорн Джулиан Лаге (гитара), Хорхе Родер (бас) және Кенни Вольсен (доп) қатысуымен Жаңа Масада квартетін құрды.

10 жылдығы

2003 жылы Масаданың 10 жылдығы тойланды және Тзадик осы мерекеге арналған бес жаңа CD жинағын шығарды. Бірінші жинақ, Masada Guitars, үш гитарист – Билл Фриселл, Марк Рибот және Тим Спаркс – әуендерді көбінесе акустикалық түрде орындайды. Екінші том, "Даладағы дауыстар", түрлі топтар мен жеке орындаушыларды қамтиды, ал үшінші том, "Белгісіз Масада", жаңа топтармен қатар, бұрын көпшілік алдында орындалмаған Масада әуендерін орындайтын таныс есімдерді ұсынады. Төртінші том, "Масада рециталы", 2004 жылы Силви Курвуазиер фортепианода және Марк Фельдман скрипкада орындауымен жарық көрді. Бесінші және соңғы том, "Масада Рок", Rashanim тобының қатысуымен 2005 жылдың тамызында шықты.

Масада кітабы: Періштелер кітабы

2003 жылдан бері Зорн «Masada Book 2: The Book of Angels» атты туындысымен жарық көрген «Masada» композицияларының бірнеше жаңа нұсқаларын жазды. Осы серияға Джейми Сафт, «Masada String Trio», Марк Фельдман және Сильвия Курвуазье, Коби Израиль, «Cracow Klezmer Band», Ури Кейн, Марк Рибот, Эрик Фридландер, «Secret Chiefs 3», «Bar Kokhba Sextet», «Medeski Martin & Wood», Пэт Метень, Сэм Истмонд пен Никки Франклиннің жетекшілігіндегі «The Spike Orchestra» (биг-бенд) және 2016 жылы соңғы рет «Flaga» (пианино триосы) атты музыканттар қатысты.

Масада 3-кітап: Берия кітабы

2014 жылдың 19 наурызында үшінші "Масада" кітабының алғашқы 20 композициясы Нью-Йорктегі The Town Hall залында тікелей орындалды. Үшінші кітаптағы композициялардың жалпы саны 92, бұл "Масада" композицияларының жалпы санын 613-ке жеткізеді, бұл Торадағы мицвалар немесе бұйрықтар санымен сәйкес келеді. Музыкалық топтардың композициялары қатты авангардтық роктан струнный квартетке дейін алуан түрлі.

Мерейтойлық серия

Масада мерейтойлық басылымы 1: Масада гитаралары (Тзадик, 2003)
Масада мерейтойлық басылымы 2: Даладағы дауыстар (Тзадик, 2003)
Масада мерейтойлық басылымы 3: Белгісіз Масада (Тзадик, 2003)
Масада мерейтойлық басылымы 4: Масада концерті (Тзадик, 2004)
Масада мерейтойлық басылымы 5: Масада рокі (Тзадик, 2005)