Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің канонерлік қайығы

Екінші USS Augusta – Америка Құрама Штаттарының Азамат соғысы кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет еткен бір қабатты дөңгелекті кеме. Ол Грузия штатының Аугуста қаласының құрметіне аталған. Белгілі американдық кеме жасаушы Уильям Х. Уэбб жобалап, салған екінші "Аугуста" 1853 жылы Нью-Йорк қаласында аяқталды. Ол Нью-Йорк пен Саванна арасындағы бу кеме компаниясы үшін жолаушылар мен жүк тасымалдады, Саванна, Грузия және Жаңа Орлеан, Луизиана қалаларына рейс жасады. Азамат соғысының басында, Одақ Әскери-теңіз күштері Конфедерация жағалауын блокадалау үшін флотын кеңейтіп жатқанда, Федералдық үкімет 1861 жылдың 1 тамызында Нью-Йоркте осы дөңгелекті кемені сатып алды. Кеме Нью-Йорк Әскери-теңіз базасында теңіз қызметіне бейімделді және 1861 жылдың 28 қыркүйегінде командир Энох Гринлиф Паррот басшылығымен қолданысқа енгізілді.

Азамат соғысы операциялары

Флаг-офицер Сэмюэл Фрэнсис дю Понттың жаңа құрылған Оңтүстік Атлантика блокадалық эскадрильясының бір бөлігі болған "Аугуста" сол кезде құрылып жатқан күштер тобына бекітілді, мақсаты Конфедерацияның Атлантикалық жағалауындағы теңіз базасын басып алу еді. 16 қазан күні Нью-Йорк портынан шығып, екі күннен кейін Хэмптон-Роудсқа жетті, онда дю Понттың флотының қалған соғыс кемелері жиналғанша күтті. 29 қазан күні олармен бірге шығар алдында, әр кеме капитаны күштер бөлінісіп кеткен жағдайда ғана ашылатын мөрленген бұйрықтарды алып жүрді. Шамамен 75 кемеден тұратын флот оңтүстікке қарай баяу жылжып келе жатқанда, 31 қазанның таңғы сағаттарында "Аугуста" Кейп Хаттерасты өткеннен кейін дауыл көтерілді. Сағат 15:30-ға қарай желдің күші осыншалықты артты, дю Понт басқа кемелердің командирлеріне формациядан шығып, қауіпсіздікке ең қолайлы деп санаған жолмен жүруге ерікті екендерін хабарлады. Дауылмен күрескенде әртүрлі деңгейде зақым алған кемелердің кейбіреулері кері қайтуға мәжбүр болды, екі көліктік кеме суға батты, бірақ көпшілігі бастапқы мақсаттарына қарай жолын жалғастырды. Оңтүстікке қарай жылжу барысында "Аугуста", көліктік кемелердің оң жақ қанатында жүзіп келе жатқан, дауылдан аман қалды, ал 3 қарашада Чарльстон, Оңтүстік Каролина қаласынан өткенде жел басылды. Келесі күні ол Порт-Роял портының сыртындағы теңізге тоқтады. Содан кейін екі күн бойы жақын маңдағы сулардың картасын жасаумен - барлық навигациялық құралдар алынып тасталған; конфедераттардың қорғаныс күштерін анықтау және олардың қаруларын табу үшін барлау жүргізумен; және әрбір бөлімнің командирі алдағы шабуылдағы өз рөлін толық түсінгенін қамтамасыз етумен айналысты. Шайқас үшін дю Понт әскери кемелерін екі топқа бөлді: портты қорғаған оңтүстік форттарын бомбалауға арналған негізгі эскадрилья және конфедерат флотының қарсы шабуылын тойтаруға арналған қанат эскадрильясы. "Аугуста" қанатталған топтың бес кемесінің соңғысы болды. Хилтон-Хедтегі Форт-Уокер - портты қорғайтын екі қорғаныс құрылысының күштісі - Бей-Пойнттағы Форт-Бьюрегардтан оңтүстік-батысқа қарай су арқылы 4 км қашықтықта орналасқан. Бұл қашықтық екі форттың қаруларын бір-біріне тиімді қолдаудан алды, сондықтан дю Понт оңтүстік позицияларын бірінен кейін бірін, ең күштісінен бастап - Форт-Уокерден бастауды шешті. Оның көп бөлігі оңтүстікке қарап тұрғанын білген соң, флаг-офицер негізгі эскадрильясын Хилтон-Хед жағалауымен сағат тіліне қарсы, эллипстік жолмен жүргізді, бұл оның соғыс кемелерін конфедерат батареяларының тиімді қашықтығынан тыс ұстады. Содан кейін, осы қарулардың өту шегінен тыс нүктеге жеткенде, эскадрон кең доға бойымен солға бұрыла бастады, бұл жағалауға жақындап, одақ кемелері фортқа оқ атып, келген бағытына қайта бастады. Бұл маневр Форт-Уокердің көп бөлігінің оқ атуына кедергі келтірді, сонымен қатар оларды федералдық оқтарға толыққанды ұшырастырды. Осы уақытта дю Понттың қанат эскадрильясы, соның ішінде "Аугуста", негізгі топты портқа ертіп, эллипстің солтүстік-батысына орналасты, бұл соғысқа кіруге тырысқан оңтүстік әскери кемелерін тоқтатуға мүмкіндік берді. Олар ұзақ күтпеді. Конфедераттардың Жосия Тэтналл III басқаруындағы шағын эскадрильясы тез арада шығып, "Аугуста" мен оның серіктеріне оқ ашты. Бірақ одақ кемелері қарсы шабуыл жасады, бұл Тэтналлдың кемелері өздерінің қарсыластарынан асып түскенін және оларды Скалл Крикке кері шегінуге мәжбүр етті. Дегенмен, Тэтналлдың кемелері Форт-Уокердің әскерлерін Хилтон-Хедтен материкке тасымалдау арқылы оңтүстік мақсатына көмектесті. Конфедерат эскадрильясын жойғаннан кейін, дю Понттың қанат эскадрильясының әскери кемелері Форт-Уокерді бомбалауға қосылды. "Пингвин" Хилтон-Хедтен келген оқтан зақымданғанда, "Аугуста" оны сүйреп алып, оқ атуды жалғастыруға мүмкіндік берді. Одақтың бомбалауына төтеп бере алмаған конфедераттар Форт-Уокерді эвакуациялады, оны көп ұзамай солтүстік теңізшілер мен теңізшілер басып алды. Содан кейін дю Понт өзінің назарын порттың арғы жағындағы Форт-Бьюрегардқа аударды және көп ұзамай оны да басып алды. Шабуылдан кейін дю Понт "Аугустаға" Саваннаға жүзуді бұйырды. Сол күні ол портқа жетіп, 1 қарашадан бастап ашық болған блокаданы қалпына келтірді, өйткені дауыл Саванна мен "Монтичеллоны" теңізге ұшырып жіберді. Қарашаның екінші аптасының соңында ол Флагпен бірге Тиби аралын барлауға барды, ол Саванна портының кіреберісін күзетіп, оны тастап кеткенін анықтады. 18 қарашада ол Вассау шығанағын барлады және Саванна блокадасын тиімді ету үшін оны күзету қажет екенін хабарлады. Соңғы күні, қарашаның соңында "Аугуста", "Саванна", "Флаг", "Покахонтас", "Сенека" және "Семинол" Тиби аралындағы құмға батқан "E. J. Waterman" кемесін құтқаруға көмектесті. Келесі күні, 1 желтоқсанда дю Понт "Аугустаны" Чарльстонға блокадалық міндеттерге жіберді, ол келесі бір жарым жыл бойы осы қатаң қорғалған қаланың жанындағы одақтың теңіз күштерінің бас штабының флагманы ретінде қызмет етті, ол "сепаратизмнің отаны" деп аталды. 6 желтоқсанда ол Ливерпульден келген және Ливерпульге бағытталған британдық блокада бұзушы "Чеширді" Тиби маяғынан оңтүстік-шығысқа қарай 19 км қашықтықта ұстады. Ол ұсталған кемені Чарльстонға дейін сүйреп әкеліп, содан кейін оны соттау үшін Нью-Йоркке бағытталған күзетшілерге тапсырды. Жаңа жыл қарсаңында ол Булл аралының маяғынан оңтүстік-шығысқа қарай 19 км қашықтықта "Айленд Бель" кемесін ұстады. Қант пен патокамен жүктелген, Нассау, Жаңа Провиденс портынан Тринидад-де-Кубадан Балтимор, Мэрилендке ағылшын туымен бағытталған бұл кеме. Алайда, бұл кеме осы жылы Чарльстонда "Женерал Рипли" деген атпен салынған. Оның 1861 жылғы 11 қарашадағы британдық тіркелмесі алдасқандық екені және оның рұқсаты күмәнді екені анық болғандықтан, Паррот оны Нью-Йоркке жіберді. "Аугустаның" соғыс кезіндегі ең қызықты оқиғаларының бірі 1862 жылғы 13 мамыр күні Чарльстон портынан конфедераттардың қаруланған "Планер" кемесі шыққанда болды. Бұл кеме конфедерат армиясымен көлік және хабар алмасу кемесі ретінде пайдаланылған. "Планер" Чарльстондағы пирске тоқтағанда және оның капитаны жағада болғанда, оның лоциясы - Роберт Смаллс есімді құл өз отбасымен және бірнеше достарымен теңізге шығып кетті. "Планер" конфедераттардың соңғы қаруының қашықтығынан өткеннен кейін Смаллс конфедерат туын түсіріп, ақ ту көтерді, содан кейін одақтың "Onward" клиперіне бағытталды және капитуляциялады. Оның батыл әрекеті өзіне, жеті басқа қара нәсілді адамға, бес әйелге және үш балаға бостандық сыйлады. Келесі күні Паррот - Чарльстонның аға теңіз офицері - "Планерді" Порт-Роялға жіберді, онда дю Понт оны одақтың теңіз күштеріне қабылдады. 24-25 мамыр түні Чарльстонның жанындағы одақтың блокадасын бұзып өткен "Кейт" кемесі конфедерат қаруларының қорғауымен құмға батты. Таңертең "Аугуста" мен "Покахонтас" оқ атып блокада бұзушыны жоюға тырысты, бірақ күшті толқындар мен оңтүстік жағалау батареяларынан атылған оқтар олардың мұратына жетпеуіне себеп болды. Одақ кемелері атыс астында болған жарты сағат ішінде конфедераттардың снарядтары "Аугуста" мен "Покахонтастың" арасынан өтті, бірақ ешқайсысы тимеді. Екінші жағынан, одақтың қарулары максималды биіктікке көтерілгеніне қарамастан, жағаға жетпеді. Бұл сәтсіздік "Аугустаның" ауыр қаруларға мұқтаждығын анық көрсетті. Келесі күні "Аугуста" мен "Хурон" "Камбрия" атты блокада бұзушыны қуды. "Хурон" сол кемені ұстады, ол Нассаудан шығып, Сент-Джон, Нью-Брансуикке рұқсат алған, бірақ Чарле...

Саяси операциялар

Кемеге келтірілген зақымның ауырлығына қарамастан, Әскери-теңіз күштері Аугустаны теңізде сақтау қабілетінің ерекшелігіне байланысты қалдыруға шешім қабылдады. Дегенмен, жарыс аяқталғаннан кейін бу кемесі қайта қызметке кірісе алмады. Сол кезде үкімет флотты бейбіт уақыттағы көлемге дейін қысқартып жатқандықтан, кеме 1866 жылдың көктеміне дейін, Конфедерацияның құлауынан кейін бір жыл өткенге дейін резервте қалды. Аугуста 1866 жылдың 2 сәуірінде Вашингтон Әскери-теңіз кемежайында қайтадан қолданысқа енгізілді, ал командалық Александр Мюррейге жүктелді. Екі аптадан кейін ол Нью-Йоркке бару туралы бұйрық алды және 5 мамырда Атлантикаға екі мұнаралы монитор Миантономох және екі шынжырлы канонерлік қайық Ашуэлотпен бірге шықты. Екі күннен кейін Ашуэлот топтан бөлініп, Бостонға бағыт алды, онда ол Әскери-теңіз күштерінің көмекші хатшысы Густав Ваза Фоксқа мінгізді. Аугуста мен монитор 10 мамырда Галифаксқа (Жаңа Шотландия) келді, Мюррей кейінірек хабарлағандай, «қайда барсақ та бізді қоршап алған қонақтардың алғашқы толқынына» тап болды. 18 мамырда қайтадан жолға шығып, екі кеме 24 мамырда Ньюфаундлендтің Сент-Джонс қаласына жетті. Ашуэлот 3 маусымда топқа қосылды. Үш кеме жасаған сапар бірнеше мақсатты қамтыды. Біріншіден, ол мырза Фоксты президент Эндрю Джонсонның жеке өкілі ретінде және нигилист өлтірушісінің шабуылынан аман қалғаны үшін патша Александр II-ге құттықтау хатын жеткізуші ретінде Ресейге алып барды. АҚШ сондай-ақ патшаға Азамат соғысы кезінде Одақтың ісіне, әсіресе Ресей флотының соғыс кезінде Одақ бақылауындағы суларға жасаған достық сапары үшін, ресми болмаса да, жылы қолдау көрсеткені үшін алғысын білдіргісі келді. Екіншіден, сапар әлемдік теңіз күштеріне ұлттың соғыс кемелерін жобалаудағы жаңалықтарын, мониторды көрсету және оның ашық теңізде жұмыс істеу қабілетін көрсету үшін жасалды. Соңғысы, операция барлық елдермен достық қарым-қатынас орнатуға бағытталған – Әскери-теңіз күштерінің «туды көрсету» саясатының ерте мысалы. Флотилия 5 маусымда Сент-Джоннан шығып, 16 маусымда Ирландияның Куинстаун қаласына жетті. Ашуэлот сол портта топтан бөлініп кетті. Қалған екі әскери кеме 21 маусымда Англияға бағыт алды және келесі жыл ішінде Еуропаның көптеген теңіз елдерін аралады, әр жерде де патшалар мен қара халықтан ыстық қарсылық алды. Сапардың ең жарқын сәті 3 тамызда әскери кемелер Хельсинкиге (Хельсинфурс) келгеннен кейін басталған Ресейге сапар болды. Ол кезде Финляндия патшаға адал автономды герцогтік болып табылды. Үш күннен кейін олар Санкт-Петербургке және американдықтар үшін бір айдан астам уақыт бойы үйден алыс болған Кронштадт портына жетті, онда олар ең жылы қарсылықты алды. 9 тамызда патша мен Ресей патшалық отбасының мүшелері кемелерге барды. Патшалық яхтада сән-салтанат, көрікті жерлерді аралау және Ресей флотын тексеру келесі күндерді толтырды, содан кейін Аугуста мен Миантономох 15 қыркүйекте қайтадан жолға шығып, Стокгольмге бет алды. Швецияда төрт күн болғаннан басқа, американдықтар Германияға, Пруссия королі жақында сатып алған Шлезвиг-Гольштейн провинциясындағы Киль портына, Францияға, Португалияға және Испанияға барып, Рождествоға екі күн бұрын Гибралтар бұғазынан өтті. Олар 1867 жылдың жаңа жылын Малагада қарсы алды және келесі төрт жарым айды Жерорта теңізіндегі дәстүрлі танымал порттарды аралаумен өткізді, содан кейін 15 мамырда Гибралтардан шығып, Канар аралдары, Кабо-Верде, Барбадос және Багам аралдары арқылы үйлеріне қайтты. Нассауда бір апта болғаннан кейін, олар 17 шілдеде сапардың соңғы кезеңін бастап, 22-сі Филадельфия Әскери-теңіз кемежайына жетті. Одан кейін Аугуста Нью-Йорк Әскери-теңіз кемежайында орналастырылды және 1868 жылдың 2 желтоқсанында аукционда «Комодор» Корнелиус Кингсленд Гаррисонға сатылғанға дейін сол жерде қалды.

Азаматтық операциялар

23 желтоқсанда «Магнолия» деп қайта тіркелген бу кеме толығымен жөнделіп, Нью-Йорктен Чарльстон және Флорида порттарына бағытталды. 1872 жылы Гаррисон оны Орталық Джорджия темір жолы және банк компаниясына сатты, ол бұрынғы маршруты бойынша жұмысын жалғастырды. Екі жыл өткен соң, бұл корпорация «Ocean Steamship Company» еншілес компаниясын құрды және барлық кемелерін, соның ішінде «Магнолияны» жаңа фирмаға берді. 1877 жылдың 27 қыркүйегінде «Магнолия» Саваннадан Нью-Йоркке бет алды. Екі күннен кейін қатты дауыл тұрып, кемеге қауіп төнді. Келесі күні таңға дейін кеме су жинап, бірақ сорғылары суды тиісінше шығара алмады. Көп ұзамай, машина бөлімінің едені құлап, таңғы сағат 8-де су көтеріліп қазандықтың отын сөндірді. Кемені құтқаруға жасалған әрекеттер нәтиже бермеген соң, капитан экипажға кемені тастап кетуді бұйырды. Кеме батқан кезде ешкім зардап көрмеді немесе жарақат алмады.