Кіріспе
Пенсильвания штатындағы округ, АҚШ. Филадельфия округі – Пенсильвания штатындағы ең көп халқы бар округ және ел бойынша халық саны бойынша 24-ші орында тұр. 2020 жылғы халық санауы бойынша округтің халқы 1 603 797 адамды құрайды. Оның округ орталығы – Филадельфия қаласы, елдің алтыншы ірі қаласы. Округ штаттың Оңтүстік-Шығыс Пенсильвания аймағының бір бөлігі. Филадельфия округі – 1682 жылдың қараша айында Уильям Пенн құрған үш алғашқы округтің бірі, ал қалғандары – Честер және Бакс округтері. 1854 жылдан бері округ, сонымен қатар оның округ орталығы болып табылатын Филадельфия қаласымен шектес. Филадельфия округі – Филадельфия-Камден-Уилмингтон біріктірілген статистикалық аймағының (PA NJ DE MD, сондай-ақ Делавэр аңғары деп белгілі) негізгі округі, ол Солтүстік-Шығыс мегаполисіндегі төменгі Делавэр және Шкуилкилл өзендерінің бойында орналасқан. Филадельфия округі – Делавэр аңғарының экономикалық және мәдени орталығы, 2022 жылғы мәліметтер бойынша 7 381 187 тұрғыны бар елдегі тоғызыншы ірі біріктірілген статистикалық аймақ.
Philadelphia County is the most populous county in Pennsylvania and the 24th most populous county in the nation. As of the 2020 census, the county had a population of 1,603,797. Its county seat is Philadelphia, the nation's sixth largest city. The county is part of the Southeast Pennsylvania region of the state. Philadelphia County is one of the three original counties, along with Chester and Bucks counties, founded by William Penn in November 1682. Since 1854, the county has been coextensive with the City of Philadelphia, which is also its county seat. Philadelphia County is the core county in the Philadelphia Camden Wilmington Combined Statistical Area (PA NJ DE MD, also known as the Delaware Valley), located along the lower Delaware and Schuylkill Rivers, within the Northeast megalopolis. Philadelphia County is the economic and cultural anchor of the Delaware Valley, the ninth largest combined statistical area in the nation with an estimated population of 7,381,187 as of 2022.
Тарих
Филадельфия округінің алғашқы тұрғындары – америкалық Ленапе тайпалары болды. Алғашқы еуропалық қоныс салушылар 1638 жылы келген шведтер мен финдер еді. Голландия 1655 жылы осы аймақты басып алды, бірақ 1674 жылы Англияға қарасты. 1681 жылы Уильям Пенн Пенсильванияға арналған жарғыны Англия королі II Чарльзден алды, ал 1682 жылдың қараша айында Пенсильванияны үш округке бөлді. Сол жылы Филадельфия қаласы жоспарланып, Пенсильвания провинциясының округ орталығы және астанасы болды. Пенн Филадельфияның, яғни «бауырластық сүйіспеншілік» деген мағынаны, діни төзімділік пен құдайға табыну еркіндігінің қамтамасыз етілген жері болуын қалады. Филадельфия атауы Киелі кітаптағы Аян кітабында айтылған Кіші Азиядағы ежелгі қаламен ортақ. Уильям Пенн квакер ретінде өзінің «Киелі тәжірибесінің» Соңғы сотта кінәсіз деп табылғанын қалады. Құрылған кезде Филадельфия округі негізінен Делавэр өзенінен батысқа қарай, оңтүстікке қарай Скулкилл өзені мен солтүстікке қарай Бакс округімен шекара арасындағы аумақтан тұрды; батыс шекарасы нақтыланбаған. Филадельфия округінен екі округ құрылды: 1752 жылы құрылған Беркс округі (Честер, Ланкастер және Филадельфия округтерінің бөліктерінен) және 1784 жылы құрылған Монтгомери округі. Осы бөлінулердің және басқа шекара өзгерістерінің нәтижесінде округтің қазіргі шекаралары қалыптасты. Пенннің жоспары бойынша Филадельфия қазіргі қаланың Оңтүстік және Вайн көшелері арасындағы және Делавэр мен Скулкилл өзендері арасындағы бөлігін ғана қамтыды. Басқа елді мекендер қала шекарасынан тыс жерлерде пайда болды, уақыт өте келе олар жеке құрылып, жеке үкіметтерге ие болды. Осы елді мекендердің бірнешеуі Филадельфия қаласына тікелей іргелес орналасқан, мысалы, оңтүстіктегі Саутварк және Мояменсинг, солтүстіктегі Солтүстік Либертис ауданы, Кенсингтон, Спринг Гарден және Пенн ауданы, ал батыста Батыс Филадельфия және Блокли – бәрі бірге Филадельфия қаласын құрап, іс жүзінде біртұтас қалалық аймаққа айналды, бүкіл топ шетелде жай ғана Филадельфия деп танылды. Олардан басқа округ аумағында көптеген шеткі қалалар, ауылдар мен елді мекендер де болды. Уақыт өте келе, халық саны Филадельфия қаласынан кеңейген сайын, қалаға жақын жердегілер Филадельфияға қосылды. Осы кезеңде Филадельфия қаласының және Филадельфия округінің үкіметтері жеке әрекет етті. XIX ғасырдың ортасына қарай мемлекеттік бюрократияны одан әрі құрылымдау қажет болды. 1854 жылдың 2 ақпанындағы реформалық жарғы Филадельфия округінің барлық қалашықтарын, аудандарын және округтерін Филадельфия қаласының құрамына енгізді, осылайша Филадельфия округін құраған қалалар, қалашықтар және округтердің араласуына соңғы нүкте қойылды. Қала мен округтің бірігуі – кеңейіп келе жатқан қаланың жаңа қоғамдық қызметтерге (мысалы, жақсы көшелерге, полицияға, көлікке, санитарияға және мектептерге) бейімделу үшін комитеттердің отаршылдық үкіметінің қабілетсіздігінің салдары болды. Жаңадан біріктірілген аудандардың әрқайсысының ерекшеліктері болды, бірақ бірігуден кейін бұл ерекшеліктер көбінесе Филадельфия қаласына сіңірілді. Қазіргі уақытта осы ескі аудандардың кейбір атаулары қаладағы аудандардың атаулары ретінде сақталған, олардың шекаралары шамамен тарихи шекараларымен сәйкес келеді. 1951 жылы «Үй билігі туралы жарғы» деп аталатын жаңа заң қалалық және округтік кеңселерді толық біріктірді. Бұл жаңа жарғы қалаға ортақ құрылым берді және әлі күнге дейін қолданылып келе жатқан «күшті мэр» үкіметінің нысанын белгіледі. 1952 жылы округтік кеңселер қалалық үкіметпен біріктірілді, нәтижесінде округтік үкімет жойылды. Заң бойынша округтік үкіметтік құрылым болмаса да, Пенсильвания штатының біріктірілмеген заңдарында және Филадельфия кодексі мен жарғысында Филадельфия округі Пенсильвания штатының құрамындағы бірлік ретінде сақталған. Осылайша ол округтерге қатысты штаттың ережелері мен заңдарына бағынады. Ерекшеліктер Филадельфияның өз билігін жүргізу жарғысында, 1854 жылғы біріктіру актісінде және кейінгі заңнамада көрсетілген шектеулерді қамтиды. Округ сонымен қатар штаттағы соңғы халық санауында халқы 1,5 миллионнан астам адамды құраған жалғыз бірінші сыныпты округ болып табылады. Филадельфия жылдар бойы нәсілдік және этникалық жағынан әртүрлі болды, және бұл процесс жалғасуда. 1990 жылдан бастап (көші-қонның күшеюімен) Латын Америкасынан, Азиядан және Еуропадан мыңдаған иммигранттар келді. Қазіргі уақытта қалада ең көп ирландтар, итальяндықтар, немістер, поляктар, пуэрторикалықтар, корейлер, вьетнамдықтар, орыстар, украиндер, ямайкалықтар, қытайлар, арабтар, тайлықтар және камбоджалықтар тұрады. Округ Солтүстік Америкадағы африкалық американдықтардың ең көп шоғырланған төртінші аймағы болып табылады, соның ішінде либериялықтардың, нигериялықтардың және судандықтардың көп саны бар. Қаланың солтүстік-шығыс бөлігі және одан да маңыздырақ Филадельфияның қалалық аймақтарында үнді американдықтары мен мексикалықтардың көп саны тұрады. 2010 жылғы халық санауы бойынша қала халқының 41,0% ақ, 43,4% қара немесе африкалық американдық, 0,5% американдық үнді немесе Алясканың жергілікті тұрғындары, 6,3% азиялық, 0,0% Гавайидің жергілікті тұрғындары, 2,8% екі немесе одан көп нәсілге жататын, ал 5,9% басқа нәсілге жатады. Халықтың 12,3% испандық немесе латиноамерикандықтарды құрады.
География
АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, Филадельфия округінің жалпы ауданы 143 шаршы миль (370 км²), оның ішінде 134 шаршы миль (347 км²) құрлық және 8.6 шаршы миль (22 км²) (6.0%) су құрайды. Бұл Пенсильвания штатындағы ауданы бойынша екінші кіші округ. Су объектілеріне Делавэр өзені, Шюлкилл өзені, Коббс ағысы, Виссахикон ағысы және Пеннипак ағысы жатады. Округтың ең төменгі нүктесі Форт Миффлин маңында, Филадельфияның оңтүстік-батысында, Делавэр және Шюлкилл өзендерінің қосылған жерінде теңіз деңгейінен 10 фут биіктікте орналасқан. Ең биік нүктесі – Кестенік төбесінде, теңіз деңгейінен 432 фут биіктікте, Эвергрин-плейс жанында, Эвергрин-авенюдің солтүстігінде және батысында. Филадельфия округі Монтур округінен кейін Пенсильвания штатындағы жер ауданы бойынша екінші кіші округ болып табылады.
Демография
2000 жылғы санақ бойынша округте 1,517,550 адам, 590,071 үй шаруашылығы және 352,272 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 661,958 тұрғын үй бірлігін құрады, ал орташа тығыздық – [мәлімет жоқ]. Округтің нәсілдік құрамы: 45,0% ақ, 43,2% афроамерикандық, 5,5% азиялық, 0,3% американдық үндістер, 0,1% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 5,8% басқа нәсілдер және 2,2% екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Халықтың 8,5% -ы испан немесе латын американдықтарын құрады. Бес ірі ата-тегі: ирландтар (13,6%), итальяндықтар (9,2%), немістер (8,1%), поляктар (4,3%) және ағылшындар (2,9%). 590,071 үй шаруашылығының 27,6% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 32,1% -ы бірге тұратын жұбайлар, 22,3% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 40,3% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 33,8% жеке адамдардан тұрады, ал 11,9% -ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,48 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,22 адамды құрады. Халықтың 25,3% -ы 18 жасқа дейінгілер, 11,1% -ы 18-25 жас аралығындағылар, 29,3% -ы 25-45 жас аралығындағылар, 20,3% -ы 45-65 жас аралығындағылар, ал 14,1% -ы 65 жастан асқандар. Медианалық жас 34 жасқа тең. Әр 100 әйелге 86,8 еркек шақ келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 81,8 еркек шақ келеді. Үй шаруашылығының медианалық табысы 30 746 доллар, ал отбасының медианалық табысы 37 036 долларды құрады. Ер адамдардың медианалық табысы 34 199 доллар, ал әйелдердің медианалық табысы 28 477 долларға тең. Округтың жан басына шаққандағы табысы 16 509 долларды құрады. Отбасылардың 18,4% және халықтың 22,9% кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 31,3% және 65 жастан асқандардың 16,9% кедейлікте өмір сүреді. Филадельфия округінің нәсілдік құрамы: Ақ (NH) 550,828 (34.34%), Қара немесе африкалық американдық (NH) 613,835 (38.27%), Түпкілікті американдық (NH) 2,596 (0.16%), Азиялық (NH) 132,408 (8.25%), Тынық мұхиты аралдары (NH) 579 (0.04%), Басқалар/аралас (NH) 65,274 (4.1%), Испаниялық немесе латино 238,277 (15%).
Үкімет
Филадельфия округінің мемлекеттік құрылымы жоқ. 1854 жылғы Біріктіру актісіне дейін округті сол кездегі Пенсильвания заңдарына сәйкес Комиссарлар кеңесі басқарды. Комиссарлар кеңесінің бастауы Филадельфия округінің салық сарапшысы лауазымында, ол Пенсильвания Бас Ассамблеясының 1700 жылғы 27 қарашадағы актісімен құрылған. Салық сарапшысы – жыл сайын сайланатын, округтің қаржылық қажеттіліктерін бағалау, бағалау жүргізу және оларды қанағаттандыру үшін салық салу, сондай-ақ коллекторларды және округ қазынашысын тағайындау үшін алты адамнан тұратын лауазым. 1710 жылғы 28 наурызда Ассамблея 1725 жылы сайланбалы кеңеске өзгертілген округтік комиссарлар кеңесін құрған актіні бекітті. Комиссарлар бағалаушылар мен коллекторлардан есеп сұрауға және қажет болған жағдайда жаңа коллекторларды тағайындауға өкілетті болды. 1715, 1718 және 1722 жылдары Ассамблея қабылдаған келесі актілер Кеңестің өкілеттіктерін және қызмет аясын кеңейтті, Комиссарларға бағалау процесінде бағалаушылармен бірлесіп жұмыс істеуге, түрлі округтік жобаларға салық түсімдерін бөлуге, округ қазынашысын тағайындауға қатысуға, салық төлеушілер мен коллекторларға қарсы жарлықтар шығаруға және айыппұл салуға рұқсат берді. Онық ғасырда қабылданған басқа да актілер Комиссарларға округтік жерлерге, жолдарға, көпірлерге, кемежайлар мен аялдамаларға, соттарға және округтік түрмеге қатысты реттеушілік өкілеттіктер мен техникалық қызметтерді жүктеді. 1780 жылы Ассамблея округтік салық сарапшылары кеңесін тарату туралы акт қабылдады және оның функцияларын тек Комиссарларға қалдырды, олар округтің әрбір ауданындағы, қалашықтарындағы және округіндегі салық сарапшыларын және коллекторларын тағайындады. 1799 және 1805 жылдардағы қосымша заңнама Комиссарлардың сайлау қызметкерлеріне сайлаушылардың тізімдерін ұсыну және сотқа қатысушыларды іріктеуде шерифке көмектесу функцияларын ресми түрде бекітті, өйткені екеуі де салық төлеушілердің тізімдеріне негізделген. XIX ғасырдың бірінші жартысында Комиссарлардың міндеттері сайлау учаскелерін жалға алу, дауыс беру жәшіктерін қамтамасыз ету және осыған байланысты міндеттерді қамти отырып, одан әрі кеңейтілді.
1854 жылғы шоғырландыру
Филадельфия қаласы мен округі 1854 жылы біріктіріліп, округтік комиссарлар кеңесі таратылды, оның көптеген функциялары халық сайлаған қалалық комиссарларға берілді. Олар бастапқы атағы мен міндеттерін сақтап қалғанмен, осыдан бастап округтік лауазым иелері деп есептелді. Қалалық комиссарлар округтік лауазым иелері саналғандықтан, олар округтік комиссарларға қатысты мемлекеттік заңдармен реттеліп отырды. Қалалық комиссарларды қалалық кеңеспен шатастыруға болмайды, себебі бұл екі бөлек мекеме. Қала мен округ үкіметтері Біріктіру Актісі арқылы тиімді түрде біріктірілгенімен, округтің билігінде болған түрме инспекторлары кеңесі (Филадельфия түрме жүйесі), сот тергеушісі, құжаттарды тіркеуші және шериф сияқты барлық кеңселер мен мекемелер қалаға берілмеді. Алайда, олардың бақылауы мен реттелуі енді қалалық комиссарлардың қарауына өтті. Қалалық және округтік салық жинаушылар сияқты басқа кеңселер мен мекемелер жаңа Салық алушы кеңсесінің клерктері деңгейіне дейін төмендетілді. Көшелер мен қалалық мүліктерге қатысты екі комиссардың (қалалық және округтік) өкілеттіктері қалалық Автокөлік және қалалық мүлік департаменттеріне берілді. 1854 жылдан 1867 жылға дейін комиссарлар Салықты тексеру кеңесінің мүшелері болып қызмет етті. 1867 жылы қалалық бағалаушылар осы кеңес тағайындаған лауазымдарға ие болды. Комиссарларға қалған өкілеттіктер негізінен округтік мекемелерге қатысты есеп беру, салмақтар мен өлшемдерге қатысты реттеушілік міндеттер (оларға 1895 жылғы заңмен берілген) және сайлаулармен байланысты әкімшілік функциялар болды, бұл олардың толық бақылауына әкеліп соқты, 1937 жылы олардың басшылығымен округтік сайлау кеңесі құрылды.
Филадельфияның өзін-өзі басқару жарғысы
Филадельфияның өз билігін жүргізу шартында еске алынбаса да, қалалық комиссарлар кеңсесі 1951 жылғы штат Конституциясына енгізілген қалалық округтік түзету арқылы қалалық басқарудың бір бөлігіне айналды. Бұған қоса, 1963 жылғы Бірінші сыныптағы қалалардың өз билігін жүргізу туралы заңына енгізілген түзету қалалық кеңеске қалалық комиссарлар кеңсесінің қызметіне қатысты заңдар қабылдау құқығын берді. 1965 жылғы қалалық кеңестің қалалық округтерді біріктіру туралы қаулысы осы заңдардың күшіне енуіне мүмкіндік берді.