Кіріспе
Электр қуаты үзілген кезде қолданылатын қосымша жарық көзі. Апаттық жарық – ғимаратта электр қуаты үзілген кезде автоматты түрде қосылатын, батареямен жұмыс істейтін жарық беру құрылғысы. АҚШ-та апаттық жарықтар жаңа коммерциялық және көп тұрғын үй ғимараттарында, мысалы, колледж жатақханаларында, пәтерлерде және қонақүйлерде міндетті түрде орнатылады. АҚШ құрылыс нормаларының көпшілігі оларды ескі ғимараттарға да орнатуды талап етеді. Бастапқыда апаттық жарық беруде тұтыну шамдары қолданылды, бірақ 21-ші ғасырда оларды флуоресцентті шамдар және кейіннен жарықдиодты (LED) шамдар ығыстырды.
An emergency light is a battery backed lighting device that switches on automatically when a building experiences a power outage. In the United States, emergency lights are standard in new commercial and high occupancy residential buildings, such as college dormitories, apartments, and hotels. Most building codes in the US require that they be installed in older buildings as well. Incandescent light bulbs were originally used in emergency lights, before fluorescent lights and later light emitting diodes (LEDs) superseded them in the 21st century.
Тарих
Құрылғының өзіндік ерекшелігіне сәйкес, апаттық жарық электр қуаты үзілген кезде іске қосылу үшін жасалған. Сондықтан, әрбір модельде электр қуаты жоқ болған кезде жарықты қамтамасыз ететін батарея немесе генераторлық жүйе болуы керек. Ең алғашқы модельдер – электр қуаты өшірілген кезде аймақты әлсіз жарықтандырып, мүмкін электр қуаты мәселесін шешуге немесе ғимаратты эвакуациялауға жеткілікті жарық беретін қыздыру шамдары болды. Бірақ көп ұзамай, күштірек, жарықтап және ұзаққа созылатын жарық қажет екені анықталды. Қазіргі заманғы апаттық прожекторлар жоғары люменді, кең көлемді жарық береді, ол кең аумақты жақсы жарықтандырады. Кейбір шамдар галогенді болып келеді және жарық көзі мен қарқындылығы автомобильдің фарасына ұқсас. Алғашқы батареялық резервтік жүйелер өте үлкен болды, олар қуатпен қамтамасыз ететін шамдардың мөлшерінен әлдеқайда ірілеу болды. Жүйелер әдетте толық 120 В тұрақты ток зарядтауын сақтау үшін қорғасын қышқыл аккумуляторларын пайдаланды. Салыстыру үшін, автомобиль тұтану жүйесінің бір бөлігі ретінде бір қорғасын қышқыл батареясын қолданады. Электр қуаты үзілген жағдайда шамдарды және батареяны қосу үшін қарапайым транзисторлық немесе релелік технология қолданылды. Бұл құрылғылардың үлкендігі, салмағы және құны оларды салыстырмалы түрде сирек кездесетін құрылғыларға айналдырды. Технология дамыған сайын шамдар үшін кернеу талаптары төмендеді, нәтижесінде батареялардың мөлшері де азайды. Қазіргі шамдар тек шамдардың өзінің ғана көлемінде, ал батарея шамның негізіне өте жақсы орналасады.
Заманауи қондырғылар
Америка Құрама Штаттарында заманауи авариялық жарықтандыру дерлік барлық коммерциялық және жоғары тұрғын үй ғимараттарында орнатылған. Жарықтар бір немесе бірнеше қыздырғыш шамдардан немесе бір немесе бірнеше жоғары қарқынды жарықдиодтар (LED) кластерінен тұрады. Авариялық жарықтандыру бастары әдетте PAR 36 қыздырғыш жабық сәулелер немесе конус тәрізді ұялы шамдар болған, бірақ LED жарықтандыру көбірек таралған. Барлық құрылғыларда жарықты шоғырландыру және күшейту үшін бір түрлі құрылғы бар. Бұл шам корпусының үстіндегі пластик қаптама немесе жарық көзінің артына орналастырылған рефлектор түрінде болуы мүмкін. Көптеген жеке жарық көздерін айналдырып, апат жағдайында жарық ең қажетті жерге, мысалы, өрттен шығу есіктеріне бағыттауға болады. Заманауи құрылғыларда әдетте қуат үзілуін имитациялайтын сынақ батырмасы болады, ол құрылғыны жарықтарды қосып, тіпті негізгі қуат қосылған күйде болса да, батареядан жұмыс істеуге мәжбүр етеді. Заманауи жүйелер салыстырмалы түрде төмен кернеумен жұмыс істейді, әдетте 6-12 В тұрақты ток. Бұл қажетті батареялардың мөлшерін азайтады және авариялық жарық қосылған тізбектегі жүктемені жеңілдетеді. Заманауи шамдар негізгі токтан шамдарға қажетті төмен кернеуге дейін кернеуді төмендететін кішкентай трансформаторды қамтиды. Батареялар көбінесе қорғасын-кальцийдан жасалады және үздіксіз зарядталған жағдайда 10 жыл немесе одан да көп уақыт бойы қызмет ете алады. АҚШ өрт қауіпсіздігі кодексі эвакуация жолында қуат үзілген кезде батареядан кемінде 90 минут жұмыс істеуін талап етеді.
Сәйкестік кодтары
Нью-Йорк қаласы жергілікті орнатуды мақұлдауды білдіретін күнтізбе нөмірін авариялық шамдарда міндетті түрде көрсетуді талап етеді, Чикаго авариялық жарықтандыруда металл бет тақтасы болуын талап етеді, ал Лос-Анджелес өрт кезінде шығу жолдарын көрсету үшін есіктердің айналасында қосымша шығу белгілерін орнатуды талап етеді, себебі түтін көтеріледі және жоғары орнатылған шамдарды жабуы мүмкін. Шығу жолындағы жарық мөлшері орташа есеппен бір шамға тең болуы керек екендігіне қатысты қатаң талаптар бар, сондықтан кодтардың сақталуын қамтамасыз ету үшін авариялық жарықтандыруды сақтап таңдау қажет. Соңғы жылдары авариялық жарықтандыруда дәстүрлі екі шамды құрылымды пайдалану азайды, өндірушілер авариялық жарықтандыру тұжырымын сәулеттік дизайнмен үйлестіруге ұмтылып, оны кеңейтуде. Авариялық жарықтандыру жүйесі ғимарат бойынша құрылған шамдарға қуат беру үшін қорғасын қышқыл аккумуляторлары мен басқару және зарядтау құрылғыларынан тұратын орталық резервтік көз болып табылуы мүмкін, немесе шам, аккумулятор, зарядтау құрылғысы және басқару жабдықтарын біріктіретін автономды авариялық шамдардан құрастырылуы мүмкін. Автономды авариялық шамдар "Тұрақты жағу" режимінде (тұрақты түрде жарық беру немесе қосқышпен басқарылу) немесе "Тұрақты жағусыз" режимінде (құрылғының негізгі қуаты өшірілген кезде ғана жарық беру) жұмыс істей алады. Кейбір авариялық жарықтандыру өндірушілері ғимарат иелеріне сенсорлар арқылы бос тұрған кезде энергияны үнемдеуге мүмкіндік беретін, жалпы аумақтық авариялық жарықтандыруды азайтуға арналған шешімдер ұсынады. Жарықтандыру дизайнерлері, сәулетшілер және мердігерлер үшін танымал әдіс – қолданыстағы жарықтандыру құрылғыларына немесе олардың жанына орнатылатын аккумуляторлық балластар. Қуат жоғалған кезде балластар авариялық режимге ауысып, қолданыстағы жарықтандыруды авариялық жарықтандыруға айналдырады, бұл NFPA-ның Өмір қауіпсіздігі кодексіне және Ұлттық электр кодексіне сәйкестікті қамтамасыз етеді, сонымен қатар жеке схемаларды немесе сыртқы орнатуды қажет етпейді. Қашықтан орнатылған авариялық жарықтандыруға қатысты практикалық нұсқаулар, әдетте, орталық қуат көзінен авариялық шамдарға дейінгі сымдарды басқа сымдардан бөлек ұстауды және оларды өртке төзімді кабельдер мен сым жүйелерінде жасауды талап етеді. Практикалық нұсқаулар эвакуациялық жолдар мен ашық аумақтардағы ең төменгі жарық деңгейін белгілейді. Практикалық нұсқаулар авариялық жарықтандыру құрылғыларын орналастыруға қатысты талаптарды да белгілейді, мысалы, Ұлыбританияның BS5266 практикалық нұсқаулары құрылғының өрт сигнализациясының белгісінен немесе өрт сөндіру құралдары орналасқан жерден көлденең арақашықтықта болуын көрсетеді. Соңғы практикалық нұсқаулар жобалаушыдан ғимаратқа қуат берудің және жеке жарықтандыру схемасының тоқтауын ескеруді талап етеді. BS5266 егер тұрақты жағусыз шамдар қолданылса, олар сол аймақтағы негізгі жарықтандыру схемасымен бірдей соңғы тізбектен қуат алатынын талап етеді.
Ұлыбританияға арналған ақпарат
Авариялық жарықтарды сынау немесе авариялық жарық берудің сәйкестігін тексеру (ELC) – авариялық жарықтардың жұмыс істеп тұрғанын және қауіпсіздік ережелеріне сәйкес келетінін қамтамасыз ететін процесс. Бұл әдетте ай сайынғы және жыл сайынғы тексерулерді, сондай-ақ батареялар мен шамдарды тұрақты түрде жөндеуді және ауыстыруды қамтиды. Авариялық жарықтарды сынаудың маңыздылығы – электр қуатының үзілуі немесе басқа да төтенше жағдай туғанда авариялық жарықтардың жеткілікті жарық беруге дайын болуын қамтамасыз етуде. Ұлыбританияның өрт қауіпсіздігі заңнамасына сәйкес, жүйеге жыл сайын толық бағалау жүргізілуі керек және кем дегенде айына бір рет "жыпылықтап тексеру" (flick test) жасалуы тиіс. Авариялық жарықтандырудың бірнеше мақсаты бар: қауіпті жағдайлардан эвакуациялану үшін адамдарға жол көрсету, сондай-ақ төтенше жағдайларда өрт сөндіру құралдарын табуға көмектесу.