Кіріспе

Испаниялық сарбаз және зерттеуші Педро Фагес (1734–1794) – испандық сарбаз, зерттеуші, Гаспар де Портоланың Калифорния провинциясының бірінші вице-губернаторы. Портола кеткен соң Фагес губернаторлыққа талапкер болды, ресми губернатор Фелипе де Барриге қарсы губернатор міндетін атқарды, ал кейіннен Калифорнияның бесінші (1782–91) ресми губернаторы болды.

Мансап

Фагес Испанияның Гиссона қаласында дүниеге келген. 1762 жылы Каталониядағы жеңіл жаяу әскерге қабылданды және жеті жылдық соғыс кезінде Испанияның Португалияға басып кіруіне қатысты. 1767 жылдың мамыр айында Фагес, жаңадан құрылған Каталония еріктілер тобының лейтенанты болып тағайындалды, ол Кадистен жеңіл жаяу әскер ротасымен бірге Жаңа Испанияға (Мексика) аттанды. Ол және оның әскері Доминго Элизондоның басшылығымен Сонорада қызмет етті.

Баха-Калифорниядан Сан-Диегоға саяхат

1769 жылы Фагесті визитадор (генералды инспектор) Хосе де Гальвес Гаспар де Портола басқарған экспедицияның кемелерінің біріндегі сарбаздар отрядын жетекші етуге таңдады. Лейтенант Фагес Гуаймастан Баха-Калифорнияның Ла-Пас портына аттанды. 1769 жылдың 9 қаңтарында ол капитан Висенте Вила басқарған «Сан-Карлос» галеонына мінді, ол Сан-Диегоға бағыт алды. Кемеде францискандық монах Фернандо Паррон, инженер және картограф Мигель Костансо, хирург Педро Прат, Фагестің басқаруындағы 25 сарбаз және теңізшілердің экипажы да болды. Костансо Кумейяй тайпасын «еңбек етуден жалтарғандар» деп сипаттағанмен, «олар Дон Педро Фагеске зор құрметпен қарады және оны өте сыйлады. Олар оны бірнеше рет өз әйелдерімен бірге болуға шақырды, бұл – қалғандары лайық болмаған достықтың белгісі» деді. Костансо Фагестің испандық қарудың басымдығын көрсету үшін ұйымдастырған көрсетілімін баяндайды. Кумейяй еркектері «өте өткір кремнийден жасалған» ұштары бар садақ-жебелермен қаруланғандықтан, испандықтардың мылтықтарын «жалған таяқтар» деп ойлады. Фагес белгілі бір қашықтықта теріден жасалған нысананы тіктеуге бұйрық берді. Үндістер жебелерін атқанда, олардың теріге тигізген әсері «мардымсыз» болды. Содан кейін Фагес өзінің ең шебер мергендеріне сол нысанаға оқ атуды бұйырды. «Дүркіретін дыбысты естіп, жақындағы қирауды көрген индейлер, көрінген оқиғаға қатты таңырды, ал ең ұялдылары қорқып, орнын тастап, үлкен қызығушылық пен қорқыныш белгілерін көрсетті».

Портола экспедициясы Калифорния жағалауында

1769 жылы 14 шілдеде Фейджс 74 адамнан тұратын топпен Сан-Диегодан Монтерей шығанағын табу мақсатында Портола экспедициясына шықты. Топқа каталондық еріктілер, былғары жакет киген сарбаздар, Баха-Калифорниядан келген христиан дініндегі үндістер, Хуан Креспи мен Франсиско Гомес монахтары және басқа да әскери шенеуніктер кірді. Осы кезеңде ол капитан шеніне көтерілді. Монтерей шығанағын танымағанмен, топ жағалау бойымен Сан-Францискоға дейін барлық жерді зерттеді. 1770 жылы 24 қаңтарда 74 адам шаршап Сан-Диегоға оралды, олар оңтүстікке қайтар жолда есектерін сойып, етін жеуге мәжбүр болды.

Монтерейге екінші Портола экспедициясы

1770 жылдың көктемінде Фейджес Сан-Диегодан Монтерейге Портоланың екінші құрлық экспедициясына қосылды, оған бірге монах Хуан Креспи, он екі каталондық ерікті, жеті былғары шапандары бар сарбаз, екі қашыр және бес Баха христиандық үндісі – Монтерейде католик миссиясын құру мақсатымен қатысты. Портола 1770 жылы Калифорнияны қалдырғаннан кейін, капитан Педро Фейдж Монтерей президиосының басшысы болды, сонымен қатар 1770 жылы Лас-Калифорнияның бөлігі болған Калифорния Нуэваның (Жаңа Калифорния) шала тәуелсіз лейтенант-губернаторы қызметін атқарды. Кейіннен Баха-Калифорниядан бөлініп, Альта-Калифорнияға айналды. 1770 жылдың наурыз айында Баха-Калифорниядағы Фелипе де Барри Баха және Альта-Калифорнияның (1770–75) губернаторы тағайындалды. Бірақ Монтерей қашық болғандықтан, Фейджес Альта-Калифорнияны губернатор міндетін атқарушы ретінде басқаруға толық еркіндік алды.

Монтерей президиосын салуға қатаң тәртіп

Монтерейде испандық президионды (бекініс) салуды қолға алып, Фейдж өзінің жұмысшыларына қатаң тәртіп орнатты. Ол белгілі бір уақытта атқарылуға тиіс жұмыстың көлемін анықтап, демалып жатқан немесе темекі шегетін әскерлерді қатал жазалады. 1770-1771 жылдардың қысы мен көктемінде ауыр жаңбырлар жауды, бірақ Фейдж жұмысты тоқтатуға рұқсат бермеді. Оның әскерлері ағаш кесу үшін лайлы жолмен орманға барып, содан кейін өгіздерін лайдан шығарып, үйге қайтуға мәжбүр болды. Олар алты күндік жұмыс аптасында киімдерін жууға немесе жөндеуге мүмкіндік алған жоқ; Фейдж оларға мұны жексенбі күні жасауды бұйырды. Жексенбі күндері олар Фейджтің ас үйі үшін бір апталық ағаш көлемін тасып, алты шақырымдай қашықтықтағы Кармел өзенінен су әкеліп, қаруларын тазалап, тексеруден өтуі керек еді. Бұл жұмыс режимі бір жарым жылға созылды. Фейджтің әскерлері оны тиран деп есептеді, бірақ әскерлердің шағымдары президент падре Джуниперо Серраны араласуға итермеледі. Серра Фейджге, христиан ретінде ол үзеді күнін сақтауға және адамдарына жексенбіде демалуға рұқсат беруі керектігін айтты. Әскерлер үнді әйелдерін зорлап, оларды күңкелер ретінде ұстады. Серраның талабымен Фейдж жыныстық зорлық-зомбылықтың ең ауыр жағдайларын жазалады, бірақ бұл тоқтаған жоқ. Әскерлерге берілетін апталық рацион: екі галлон жүгері, бір фунт бұршақ, бір фунт пиноль, жарты фунт паноча және төрт фунт ет. Сан-Антонио галеонынан барасында жеткізілген ет көбінесе жеуге жарамсыз болды. Жүгері мен ұнның бір бөлігін қоңыздар жеп қойған. Әскерлер диеталарын жабайы шөптер жинап, жексенбі күндері қаз аулау арқылы толықтырды. Ол сондай-ақ олардың киімдерін сипаттады:

Олардың көпшілігі жалаңаш жүреді, тек аздағандары ғана қоян немесе харе терісінен жасалған кішкентай плащпен жабынады, ол белден төмен түспейді. Әйелдер тізеге дейін жететін, мүмкіндігінше тығыз тоқылған қызыл және ақ жіптен жасалған қысқа алжапқыш киеді. Басқалары жасыл және құрғақ туле тоқымаларын пайдаланады және киімдерін жартылай теріленген немесе мүлдем теріленбеген бұғы терісімен толықтырады, бұл жынысты ажыратуға немесе жалаңаштығын жеткілікті ұстамдылықпен жабуға жеткіліксіз.

Сан-Франциско шығанағына экспедициялар

1770 жылдың қарашасында Фейдж Монтерейден Сан-Франциско шығанағына экспедиция ұйымдастырды. Портоланың Монтерей шығанағының айналасындағы, Санта-Крус және жағалау бойындағы қиын жолын таңдамай, Фейдж қазіргі Салинас және Санта-Клара аңғары арқылы (күні бүгінгі АҚШ-тың 101-ші тас жолы) оңайрақ жол тапты. Фейдждің жаңа жолы артықшылыққа ие болды, содан кейін сол жол бойында Сан-Хуан-Баутиста, Санта-Клара және Сан-Хосе миссиялары құрылды. Шығанақтың оңтүстік жағынан Фейдж тағы бір күн жол тартты, өткен жылы Портоланың барлаушылары қолданған ең алыс лагерьге, қазіргі Хейуордтағы Сан-Лоренцо сағасына жетті. Содан барлаушылар бірнеше шақырым солтүстікке қарай, көрініс ашылатын жерге дейін барды, және олар Ұлы шығанақтың кіреберісін көрген алғашқы еуропалықтар болды (дегенмен шығанақтың қарсы бетінен), қазіргі Оклендтегі төбелерден. 1772 жылы Фейдж Сан-Диегодан қайта солтүстікке қарай экспедиция ұйымдастырды, бүгінгі Кастаик тоғысы маңындағы бұрынғы жолдан шығып, Техон асуы арқылы Сан-Хоакин аңғарына қарай жалғастырды. Экспедицияға күнделікті жазбаларын жүргізген монах Хуан Креспи де қатысты. Сан-Франциско шығанағының шығыс жағалауындағы бұрынғы жолына оралған Фейдж бұрынғы тоқтаған жерінен өтті, Сан-Франциско шығанағына кіретін жерді, қазіргі Алтын қақпа деп аталатын жерді өз көзімен көрді. Топ Сан-Пабло шығанағы бойымен солтүстікке қарай жол тартты, бірақ Каркинес бұғазы одан әрі солтүстікке қарай баруға кедергі келтірді. Бұғаздың шығысына қарай жүріп, Фейджтің тобы Диабло тауының беткейлеріне көтерілді және Сакраменто-Сан-Хоакин өзендерінің дельтасын, Калифорнияның Орталық аңғарын және Сьерра-Невада тауларын көрген алғашқы еуропалықтар болды. Кең өзенді қайықсыз кесіп өту мүмкін емес екенін түсініп, топ бүгінгі Контра-Коста округі арқылы Сан-Хосеге қайтып оралды (шамамен бүгінгі I-680 тас жолымен). Монтерейден келген елшілер олардың қайту жолында кездесіп, Фейдж мен Креспиге төтенше жағдай туралы хабарлады. Сан-Диегодағы испандық колония қатты азық-түлік тапшылығынан зардап шегіп жатты. Креспи бірден азық-түлік жеткізу үшін жүк пойызымен жолға шықты, бірақ бұл Монтерейді де қиын жағдайға түсірді. Испаниялықтар Калифорнияда аңшы ретінде көп сәттілікке жете алмады, бірақ үмітсіздікке ұшыраған Фейдж сарбаздарға үлкен және қауіпті Калифорнияның сұр аюын аулау үшін кіші топтарға бөлінуді бұйырды. Фейдж өзі де аң аулауға қатысты және Сан-Луис-Обиспо маңында аю аулағанда "Эль-Осо" ("аю") деген лақап атын алды. Фейдждің Монтерейдегі алғашқы басшылық мерзімі 1774 жылы Альта-Калифорния миссиясының президенті, әйгілі Джуниперо Серрамен дауласудан кейін аяқталды. Оның орнына Портола экспедициясының тағы бір қатысушысы Фернандо Ривера-и-Монкада губернатордың орынбасары болды. 1777 жылы Фейдж Апачилермен күресу үшін Сонораға жіберілді, онда ол подполковник шеніне көтерілді. 1781 жылы ол Квечан (Юма) үндістерінің көтерілісін сәтті басып, Аризона штатының Юма қаласында Анза жолының Колорадо өзенінен өтуін уақытша жаңартты. Фейдж пен оның әскері кеткеннен кейін Квечан тайпасы жолды келесі 50 жылдан астам уақытқа жапты, Хуан Баутиста де Анза басқарған екі экспедиция ғана осы жолды пайдаланды. Педро Фейдж 1777 жылы Монтерейге оралды, Фелипе де Невтің орнына Калифорния губернаторы болып тағайындалды. Сол жылы Монтерей Лоретоны Калифорнияның астанасы ретінде алмастырды, Лоретоның әскери губернаторы президио қолбасшысымен және азаматтық әкімшімен алмастырылды. 1804 жылы Лас-Калифорнияс ресми түрде Альта-Калифорния және Баха-Калифорния болып бөлінді. Фейдж губернатор болған екінші мерзімінде екі миссия құрылды: Санта-Барбара миссиясы (4 желтоқсан 1786) және Ла-Пурисима миссиясы (8 желтоқсан 1787). 1787 жылы Кармель миссиясы туралы есеп берген Фейдж сол аймақтың үндістерін Сан-Диего мен Сан-Франциско арасында табылған барлық жергілікті тұрғындардың ішіндегі ең жалқау, ең жабайы және ең ақылсыз деп сипаттады. Ол осы қасиеттерді – тұманды және желді климатты, ауыз судың жетіспеушілігін, жоғары өлім-жітімді және тілдік кедергілерді – Кармель миссиясының өте баяу дамуына себеп болды деп есептеді. Өзінің иелігіндегі білікті шеберлердің жетіспеушілігіне алаңдаған губернатор Фейдж 1787 жылы Мексика қаласы мен Гвадалахарада түрмеге қамалған шеберлердің жазаларын Калифорниядағы жер аударуға ауыстыруды ұсынды, егер олар президиоларда немесе миссияларда жаза мерзімін өтесе, содан кейін қоныс аударушылар ретінде қалып қойса. Жаңа Испанияның билеушілері Фейджтің ұсынысын қарастырмады. Фейдж 1789 жылы полковник шеніне көтерілді және 1791 жылы губернаторлық қызметінен кетті. Педро Фейдж Мексика қаласына қайтып оралды, онда 1794 жылы қайтыс болды.

Қиындықтар

Фейджс 1780 жылғы 3 маусымда Мехико қаласында Еулалия Франческа Жозефа Каллиске үйленді. 1758 жылғы 4 қазанда Испанияның Барселона қаласында дүниеге келген Эулалия Педро Фейджстен бір буынға жас кіші болды. Ол анасы мен ағасымен бірге Мексика қаласына барып, әкесі Агустин Каллиске қосылды, ол Пима және Сонора аймағындағы Сери тайпаларының көтерілісін басу үшін құрылған Каталония еріктілерінің бос жасағының капитаны еді. 1781 жылы Эулалия мен Педро Ариспеге (Сонора штаты) сапар шекті, онда Эулалия өзінің тұңғыш баласы Педритоны дүниеге әкелді. 1782 жылы Фейджс губернатор ретінде Альта-Калифорнияға тағайындалғанда, Эулалия мен Педрито Сонорада қалды. Содан кейін олар әскери күзетпен Баха-Калифорнияға жол тартты. Фейджс оларды алу үшін оңтүстікке, Лоретоға сапар шекті. Олар шілдеде Лоретодан шығып, 1783 жылғы қаңтарда Монтерейге жетті. 1784 жылдың көктемінде Педро мен Эулалия, қазір жүкті болған, солтүстікке сапар шекті – Эулалия паланкинмен тасымалданды. Сол жерде олар президент Джуниперо Серрамен кездесті. Эулалия Сан-Францискодағы ауа райының ұнамайтынын айтып, Санта-Клараға көшуді қалады. Фейджс Санта-Клара миссиясын басқаратын монахтардан Эулалияға қонақжайлық көрсетуді бірнеше рет сұрады. Монахтар жүкті ханымды қабылдаудың жөнсіз екенін ойлап, губернатор Фейджстің талаптарына құлақ қоймағандай болды. Олар мәселені Серраға жүктеді, ол олардың сақтық танытуын қолдады. Осылайша 1784 жылғы тамызда Сан-Францискода Эулалияның екінші баласы Мария дель Кармен дүниеге келді.

Бірақ әйелге өмірде...

Сан-Францискодан Монтерейге оралғаннан кейін, ол күйеуін Калифорниядағы лауазымын тастап, Мексикаға қайтуға үнемі көндіруге тырысты. Фейджс губернатор қызметін сақтап қалуды қалады. Бірнеше даудан кейін, Еулалия Педромен қарым-қатынасын тоқтатты. Педроның ажырасуға немқұрайлы қарағанын көрген Еулалия оны үйдің үнді қызметшісімен жақын қарым-қатынаста болды деп айыптады. Ажырасу туралы сөз сөйлеп, Еулалия үйден кетіп қалды. 1785 жылдың ақпан айында Фейдж Кармель миссиясындағы монахтардан кеңес алды. Матиас де Санта Каталина Нориега Еулалияның күйеуімен бірге өмір сүруге міндетті екенін айтты және оны Педромен қайта қосылуға итермеледі. Бірақ Еулалия бас тартып, епископқа шағымданды. Фейдж Баха-Калифорнияға сапардан оралғанда – сол уақытта Еулалия Кармель миссиясында тұрған – ол күйеуінің үйіне қайтуға келісті. 1785 жылдың тамызында қарт монах Франсиско Палоу Санта-Клара миссиясынан Монтерейге келді, Мексикаға оралып, зейнетке шығуды жоспарлап. Фейджс Палоуға Еулалияның әлі де бақытсыз екенін және Мексикаға қайта оралуды қалайтынын айтты. Ол Палоудан Еулалияны Гвадалахараға дейін сүйемелдеуін өтінді. Палоу миссионер ретінде әйел адамды, тіпті губернатордың әйелін де сүйемелдеуінің жөнсіз екенін мәлімдеді. Оның орнына Палоу күні бойы Еулалияны Мексикаға бармауға көндіруге тырысты, сапардың қыңырлығын түсіндірді. Еулалия ақыры мойынып, Монтерейде қалуға келісті. Бұл шешімге қанағаттанбаған Фейджс Палоудың Мексикаға баратын кемеге мінуіне бюрократиялық кедергілер жасап, Палоудың келісін қарашаға дейін ықпалдастырды.

Татуласу

1787 жылдың қаңтар айында Фагес падре Палоуға хат жазып, былай деп баяндады: "[Шамамен алты ай бұрын] Эулалия күтпеген жерден бір таңертең маған шақырып, көптеген қарсылықтар білдіріп, көз жасымен, көңілсіздікпен өткендері үшін кешірім сұрады. Ол ерікті түрде бәрінің жалғандық екенін мойындады және өзі үнді қызына пара беріп, құйрыққа қатысуына себеп болғанын айтты. Құдайға шүкір, енді біз бірлікте және үйлесімде өмір сүреміз."

Шығармалық бейнелер

Вирджиния Стивэрс Бартлетттің "Монтерейдің қожайыны: XVIII ғасырдағы Калифорниядағы қалысқан махаббат туралы әңгіме" романы (1933, Event Horizon Press баспасында қайта басылды) Еулалия Каллистің күйеуі Педро Фейджспен болған құбылмалы қарым-қатынасын көрсететін психологиялық сурет салады. Бартлетт Эулалия мен Педро арасындағы шиеленісті Испан әскери шенеуніктері мен Францискан миссионерлерінің Альта-Калифорниядағы күрделі өзара әрекеттерімен байланыстырады. Педро Фейджс 1955 жылғы "Жеті алтын қала" фильмінде екінші дәрежелі кейіпкер ретінде пайда болады, онда испан Калифорниясының негізі қалай салынғаны туралы фантастикалық және тарихи нақтылығы жоқ әңгіме айтылады. Лейтенант Фейджесті мексикалық актер Виктор Джунко сомдайды. Титрлерде Фейджс аты "Фейсес" деп қате жазылған. Губернатор Фейджс және оның әйелі Изабель Альенденің "Зорро" романында шағын эпизодта көрінеді. Пере Фагес Рамон Вилароның "Соңғы жаулау" (2005) тарихи романының басты кейіпкері, ал Хавьер Паскуалдың "Лос-акасос" (2010) романында екінші дәрежелі кейіпкер болып табылады.