Кіріспе

Резонанстық трансформатор схемасы

Оудин катушкасы, сондай-ақ Оудин осцилляторы немесе Оудин резонаторы деп аталады, – бұл өте жоғары кернеулі, жоғары жиілікті айнымалы ток (AC) электр қуатын төмен ток деңгейінде өндіретін резонанстық трансформатор схемасы. Ол 20-шы ғасырдың басындағы электротерапияның ескірген түрлерінде қолданылды. Ол Тесла катушкасына өте ұқсас, бірақ Оудин катушкасы автотрансформатор ретінде қосылған. Оны 1893 жылы француз дәрігері Поль Мари Оудин, дәрігер Жак Арсен д’Арсонвальдің электротерапиялық жабдықтарын өзгерткен түрі ретінде ойлап тапты және медициналық диатермиялық терапияда, сондай-ақ шамамен 1940 жылға дейін шарлатандық медицинада пайдаланды. Катушканың жоғары кернеулі шығыс терминалы оқшауланған қолға ұсталатын электродқа қосылған, ол электротерапияда әртүрлі медициналық жағдайларды емдеу үшін науқастың денесіне қолданылатын жарқыраған щетка разрядтарын тудырды. Олар радиожиілік (RF) диапазонында айнымалы ток өндіреді. 20-шы ғасырдың басындағы медициналық катушкалар 200 кГц-тен 5 МГц-ке дейінгі жиіліктерде 50 000-нан миллион вольтқа дейін потенциалдарды өндірді. Ерте Оудин схемаларында екі катушка бөлек болған, магниттік байланысы болмаған, 20-40 айналымнан тұратын кішкентай көлденең негізгі "Д’Арсонваль" катушкасы (L1) көптеген жіңішке сымдары бар үлкен тік екінші "Оудин резонаторына" (L2) (үлкен катушкаларда 400-600, кішкентайларда 100-300) қосылған. Бір қатардағы екі бірдей конденсатордың сыйымдылығы бір конденсатордың сыйымдылығының жартысына тең болғандықтан, Оудин схемасының резонанстық жиілігі – .

Қолдану

Коілдің жоғары кернеулік терминалы сым арқылы әртүрлі қолданылатын электродтарға жалғанатын, оны дәрігер науқастың денесіне жоғары кернеуді қолдану үшін пайдаланатын. Емдеу науқас үшін ауыртпалық тудырмады, себебі радиожиілік (RF) диапазонындағы, 10 кГц-ден жоғары жиілікті ауыспалы ток, көбінесе электр тогының сезімін тудырмайды. Оудин катушкасы – «однополярлы» генератор болатын, катушканың төменгі ұшы жерге қосылғандықтан, кейде науқасқа бір ғана электрод қолданылып, токтың кері қайту жолы жер арқылы жүретін. Дегенмен, көбінесе катушканың төменгі жағынан жерге қосылған сым пайдаланылатын, ол науқас ұстаған жерге қосылған электродқа бекітілген. Оудин катушкасының бір кемшілігі – электрод пен сымның қозғалысы пайдалану барысында екінші катушканың жоғарғы терминалының сыйымдылығын өзгертіп, осымен оның резонанстық жиілігін өзгертетін. Бұл екінші катушканы негізгі катушкамен резонанстан шығарып, кернеуді төмендетті. Сондықтан негізгі және екінші катушкаларды «тәуелді» күйде ұстау үшін (жоғарыдағы сол суретте көрсетілгендей) негізгі катушкадағы қосылым нүктесін пайдалану кезінде үнемі реттеу қажет болатын. Электр тогын науқастың денесінің әртүрлі бөліктеріне қолдану үшін көптеген арнайы электродтар қолданылды. Олар, әдетте, екі түрге бөлінетін. Науқастың денесінің сыртына «эфлювтер» деп аталатын щетка тәрізді разрядтарды қолдану үшін оқшауланған тұтқадағы бір немесе бірнеше металл ұштардан тұратын электродтар пайдаланылатын. Осындай құралдарды теріге үздіксіз доға түсірмеу үшін денеден жеткілікті қашықтықта ұстау қажет, себебі мұндай жағдай RF күйігіне әкелуі мүмкін. Ток тікелей дене бетіне, сондай-ақ ауыз, тік ішек немесе қын арқылы науқастың ішкі тіндеріне жіберілгенде, вакуумдық түтікшелі «конденсациялайтын» электрод қолданылатын. Ол әртүрлі пішінді, ішінен электрод бекітілген, жоғары кернеулі сымға жалғанған, жартылай вакуумдалған шыны түтікшеден тұратын. Осы құрылғы қосылғанда, жарқын күлгін түсті сәуле шығаратын. Түтікшенің шыны қаптамасы науқастың денесімен бірге конденсатор құрап, ток осы арқылы өтіп, қауіпсіз деңгейде ұсталуын қамтамасыз ететін. Бүкіл денеге ток тарату үшін «конденсациялық диван» пайдаланылатын. Бұл төсектің астында металл арқалық бар, жоғары кернеулік терминалға сыммен жалғанған төсек немесе диван болатын. Емдеу кезінде науқас ұстаған екі жағындағы металл қол тіреуіштер «жерге» кері қайту жолы ретінде қызмет етіп, катушканың төменгі бөлігіне бекітілген. Осылайша диван науқастың денесін электрод ретінде пайдалана отырып, конденсатор құратын.

Тарих

1800 жылдары электр тоқтарын адам ағзасына қолдану тәжірибелері Виктория дәуірінде медицина саласына айналды, ол бір жағынан заңды эксперименттік медицина, екінші жағынан жалған медицина болып бөлінді және электртерапия деп аталды, онда көптеген ауруларды емдеу үшін ток қолданылды. 1886 жылы Генрих Герц радио толқындарын ашқаннан кейін, Оливер Лодж және Гульельмо Маркони радионы одан әрі дамытқанда, радиожиілікті токтар мен оларды тудыратын схемаларға қызығушылық артты. "Жоғары жиілікті" токтар – бұл 20 кГц-тен жоғары дыбыс диапазонынан асып түсетін кез келген жиілік, ал оларды өндіретін резонанстық орамдар жалпы түрде "осцилляциялық трансформаторлар" деп аталды. 1890 жылдары дәрігерлер осы жоғары кернеулі және жоғары жиілікті токтарды адам ағзасына қолданумен тәжірибе жасауды бастады (сол кезде медицинадағы этикалық нормалар бұрынғыдан гөрі төмен болғандықтан, дәрігерлер өз науқастарында тәжірибе жүргізе алатын). 1890 жылы француз дәрігері Жак Арсен д’Арсонвал жоғары жиілікті электртерапия саласын құрды және адам ағзасына жоғары жиілікті токтарды қолдану бойынша алғашқы тәжірибелерді жүргізді. Ол 10 кГц-тен жоғары жиілікті токтар бұлшық еттердің қысқаруына немесе электр тогының сезімін тудыру үшін жүйкелерді белсендіруге себеп болмайтынын, сондықтан пациентке ешқандай ыңғайсыздықсыз өте жоғары кернеуді қолдануға болатынын анықтады. 1891 жылы Америкада инженер Никола Тесла дербес түрде осыны ашты. Бұл салада үш пионер – Д’Арсонвал, Тесла және Один жасаған үш түрлі аппарат қолданылды, және олардың әрқайсысының айналасында клиникалық тәсілдердің жекелеген салалары қалыптасты: