Кіріспе

Артур Хоуи Росс (13 қаңтар 1885 – 5 тамыз 1964) – 1905 жылдан 1954 жылға дейін Канаданың кәсіби хоккейшісі және басшысы. Замандастарының пікірінше, ол өз дәуірінің ең үздік қорғаушыларының бірі саналды және шайбаны алғапассалап берудің орнына, мұз үстінде шайбамен жүрген алғашқы хоккейшілердің бірі болды. Он үш маусымдық карьерасында ол екі рет Стэнли кубогын жеңді: 1907 жылы қаңтарда «Кенора Тистлз» және 1908 жылы «Монреаль Уондерерс» командаларымен. Росс сол кездегі көптеген хоккейшілер сияқты, бірнеше команда мен лигада ойнады, бірақ ең көбінесе «Уондерерс» командасымен бірге өткен кезеңімен танымал, ол кезде команда Ұлттық Хоккей Ассоциациясының (NHA) және оның ізбасары – Ұлттық Хоккей Лигасының (NHL) мүшесі болған. 1911 жылы ол жалақыны арттыру мақсатымен ұйымдастырылған алғашқы ойыншылар ереуіліне жетекшілік етті. 1918 жылы қаңтарда «Уондерерс» командасының үй аренасы өртенгеннен кейін, команда таратылып, Росс ойыншылық карьерасын аяқтады. Бірнеше жыл мұз үстіндегі төреші болып жұмыс істегеннен кейін, ол «Гамильтон Тайгерс» командасының бас жаттықтырылушысы болып тағайындалды, бірақ тек бір маусым ғана қызмет етті. 1924 жылы «Бостон Брюинс» құрылғанда, Росс команданың алғашқы жаттықтырушысы және бас менеджері болып тағайындалды. Ол 1945 жылға дейін үш рет команданы жаттықтырды және 1954 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін бас менеджер болып қалды. Росс «Брюинс» командасына лигада он рет жеңіс және үш рет Стэнли кубогын жеңуге көмектесті, ал команданың екі жеңісіне жеке басшылық етті. «Брюинс» командасына жұмысқа алынғаннан кейін, Росс әйелі мен екі ұлымен бірге Бостон маңындағы қалашыққа көшіп барды және 1938 жылы АҚШ азаматы болды. Ол 1964 жылы Бостон маңында қайтыс болды. «Брюинс» командасымен байланысынан басқа, Росс хоккейді жақсартуға да үлкен үлес қосты. Ол бүгінге дейін қолданылып келе жатқан хоккей шайбасының стилін жасады және сондай-ақ, 40 жыл бойы сақталған гол торларының жақсартылған стилін ұсынды. 1947 жылы Росс Арт Росс Трофиін сыйға тартты, ол NHL чемпионатының үздік мергеніне беріледі. Росс 1949 жылы Хоккей Даңқы залына енгізілді.

Ерте өмір

Артур Хауи Росс 1885 жылдың 13 қаңтарында Онтарионың Наутон қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Томас Барнстон Росс шотланд тегінен шыққан және бастапқыда Квебектің Чикутими қаласынан, ал анасы Маргарита (Маргарет) МакЛеод болды. Росс әке-шешесі бастапқыда Квебектің Сент-Джон көліне (қазіргі Лак-Сен-Жан) қоныс аударды, онда Томас Гадсон шығанағы компаниясында (HBC) жұмыс істеді. Отбасында он бала болды: тоғыз ұл және бір қыз. 1876 жылы Томас Солтүстік Онтариодағы Уайтфиш көліне жақын сауда бекетіне ауыстырылды. Отбасы шалқары жерде тұрғандықтан, жылына екі рет азық-түлік алу үшін алыс жолға шығуға мәжбүр болды. Росс өзінің балалық шағын сауда бекетінде өткізді және алғаш рет жақын жердегі көлде коньки тебуді үйренді. Ол ағылшын тілінде сөйлеп өсті, француз тілін анасы үйретті, ал кейінірек өмірінде ожібве және монтанье тілдерін білетінін айтты. 1892 жылы отбасы Сент-Джон көліне қайта оралды, бірақ 1895 жылы Маргарет Томасты тастап, кіші балаларымен бірге Онтариоға оралды. Ол 1895 жылы аймақтағы HBC бас директоры (және осылайша Томасқа бастық) болған Питер Маккензиге тұрмысқа шықты. Олар 1896 жылы Монреальдің бай Вестмаунт ауданына көшіп келді. Томас та қайтадан үйленді және 1904 жылға қарай Британдық Колумбияның Виктория қаласында тұрды, онда 1930 жылы қайтыс болды. Монреальде Росс Вестмаунт академиясына оқуға түсіп, түрлі спорт түрлерімен айналысты, бірақ ол хоккей мен канадалық футболда (сол кезде регби футболына өте ұқсас) ең жақсы ойнады. Ол ұйымдастырылған хоккейді алғаш рет 1900–01 маусымда ойнаған, Вестмаунт әуесқойлар спорттық қауымдастығына қосылды. Осы клубта ол алғаш рет Лестер және Фрэнк Патрик ағайындыларымен танысты, олардың екеуі де кейіннен Хоккей даңқы залына енгізілді. Росс пен Лестер Монреаль аренасында билет сату арқылы табысқа жетті, билеттерді отыз бес центтен сатып алып, бір долларға дейін сататын.

190509

Мектептегі ең үздік хоккейшілер Росс пен Патрик ағайындылары Монреальдегі жергілікті лига командалары үшін кейде ойнауға шақырылды. Росс алғаш рет 1905 жылы Канаданың ең үздік әуесқойлық лигасы – Канадалық әуесқойлық хоккей лигасының (CAHL) «Монреаль Вестмаунт» клубына қосылды. Ол маусымда сегіз ойында он гол соқты. Оның қарсыластары оны ең үздік шабуылға шығатын қорғаушы деп санайтын. Көптеген қорғаушылар сол кезде шайбаны мұздан сыртқа шығаратын немесе шабуылшыға пастаратын, ал Росс мұздан жылдам шабуылға шығып, шайбаны қарсыластардың қақпасына жеткізер еді. Сол жылы банктік мансапты жалғастыруды қалаған ол Брэндон қаласына (Манитоба провинциясы) көшіп барды. «Манитоба хоккей лигасының» (провинциядағы ең жоғары лига) «Брэндон Уит Сити Хоккей клубына» қосылды. 1906 жылы, алғашқы маусымында, ол жеті ойында алты гол соқты, ал 1907 жылы он ойында алты гол соқты. Осы шақта «Манитоба лигасының» чемпионы «Кенора Тистлз» командасы 1907 жылдың қаңтар айында Монреальде «Монреаль Уондерерс» командасына қарсы Стэнли кубогы үшін күресуге дайындық жасап, құрамын күшейткісі келді. Олар Россқа екі матчта ойнағаны үшін 1000 доллар төледі, бұл сол кездегі қалыпты жағдай еді, және «Тистлз» командасы Кубокты жеңіп алды. Росс гол соқпаса да, көптеген шабуылдарды бастады және команданың маңызды ойыншысы болды. Ол қарсы командадан болғанына қарамастан, Монреаль көрермендері оны жақсы қарсы алды. Росс «Тистлз» командасы үшін наурыз айында өткен Кубок үшін ойнаған матчта қатыспады, онда «Уондерерс» Кубокты қайтарып алды. Келесі жылы Росс Монреальге қайта оралды. Ол «Уондерерс» командасына қосылды, ол бұрынғы CAHL лигасының мұрагері – Шығыс Канада әуесқойлық хоккей қауымдастығында (ECAHA) ойнады. Қаңтар мен наурыз аралығында өткен екі айлық маусымда он ойында сегіз гол соқты. Командаға ECAHA-да бірінші орынды иеленуге және 1908 жылы Оттава, Виннипег және Торонто командаларының қарсылығына төтеп беріп Кубокты сақтап қалуға көмектесті. «Уондерерс» командасы осы сынақтардың барлығында Кубокты жеңіп алды, сондықтан Росс 1901 және 1902 жылдары Джек Маршаллдан кейін екінші ойыншы болып, бірнеше командамен қатарынан Кубокты жеңді. 1908 жылдың қаңтарында ол спорт тарихындағы алғашқы жұлдыздар ойынына қатысты, ол өткен жазда қайтыс болған бұрынғы «Уондерерс» командасының қорғаушысы Ход Стюарттың отбасына көмек көрсету мақсатында ұйымдастырылды. «Уондерерс» командасында ойнағаннан басқа, Росс маңызды матчтарда өз қызметі үшін төлеген басқа командаларда ойнауды жалғастырды.

190918

1909 жылдың қараша айының соңында Канадалық хоккей қауымдастығы (CHA) құрылды. All Montreal Hockey Club командасы Росссты ойыншы-менеджер ретінде шақырды, бірақ лига 1910 жылдың қаңтар ортасына дейін ғана сақталды. CHA-да төрт ойында төрт гол соққан Росс, содан кейін 1909 жылдың желтоқсанында құрылған Ұлттық хоккей қауымдастығының (NHA) Haileybury Comets клубымен келісім жасады. Бұл лига Канададағы хоккейдің ең жоғары деңгейі ретінде ECAHA-ға тиімді жаңа балама болып шықты. 1910 жылғы маусымда ойнағаны үшін 2700 доллар алды, ол қаңтардан наурызға дейін жалғасты, команда үшін он екі ойын өткізіп, алты гол соқты. Келесі маусымға дейін NHA әр команда үшін жалақы шегін 5000 долларға белгіледі. Росс сияқты ойыншылар бұл жалақының төмендеуіне алып келетініне наразы болып, шектеусіз өз лигасының құруын ойлады. Росс Монреаль Herald газетіне жазған хатында: «Ойыншылардың барлық қалауы – әділ келісім. Ойыншылар NHA-ны қысымға салуға тырыспайды, бірақ біз өзімізді қайда көретінімізді білгіміз келеді» деді. Барлық қолайлы ареналар NHA-ға тиесілі немесе жалға алынғандықтан, жоспарлар күшін жойды. Росс Wanderers командасы сапында он бір ойында төрт гол соқты. 1911 жылдың 25 ақпанында Quebec Bulldogs командасына қарсы өткен матчта Росс Эдди Оутманды нокаутқа жіберіп, екі команда арасында үлкен төбелес тудырды, оны полиция таратып жіберді. Бұл төбелес Россстың ешқандай қарсыластан қашпайтын, мықты ойыншы ретіндегі беделін арттырды. Келесі маусымда Росс он тоғыз ойында он бір гол соқты, Wanderers лигада екінші орынға көтерілді. 1913-14 жылғы NHA маусымы алдында Росс Wanderers клубымен келісімшартқа қол қоюдан бас тартып, жалақысын көтеруді сұрады. Команданың үздік ойыншыларының бірі ретінде Wanderers оның алдағы маусымға 1500 доллар талабына келісті, ол он сегіз ойында төрт гол мен тоғыз ұпаймен аяқтады. Келесі маусымда Росс өзінің жалақысы туралы алаңдап, NHA-дағы басқа ойыншылармен жалақыны жоғарылату үшін жаңа лига құру туралы келіссөздер жүргізе бастады. Бұл әрекеттері 1914 жылдың қараша айында NHA президенті Эммет Куинннің оны тоқтатуына әкелді. Росс өзін еркін агент деп жариялап, Wanderers клубымен келісімшартының күші жойылғанын мәлімдеді. Нәтижесінде, Куинн Росссты барлық ұйымдастырылған хоккейден шеттету туралы шешім қабылдады, бірақ оның заңдық құқығы болмады. Клуб иелері Росссты тоқтатып жіберсе, оның қол қойған барлық ойыншыларын да тоқтатуға мәжбүр болатынын, бұл лигаға зиян келтіретінін түсінді. Бірақ Россстың әрекеттері Wanderers клубының оны босатуына себеп болды. Алдымен ол Montreal Canadiens клубымен жаттықты, содан кейін Ottawa Senators клубына қосылды. Сенаторларға жылдамдығымен танымал Wanderers командасын тоқтатуға көмектесу үшін Росс жаңа қорғаныс жүйесін жасады. «Есікті нығайту» деп аталған бұл жүйе үш қорғаушыдан қақпашыдан 30 фут қашықтықта мұз үстінде тізіліп, шабуылдарды тоқтатуды талап етті. Бұл қорғаныс стилі кейіннен бейтарап аймақта тұзақ деп аталатын өзгертілген нұсқада қолданылды, бұл қарсыластардың шабуылдау мүмкіндіктерін тоқтату үшін кеңінен қолданылды. Келесі жылы Росс жиырма бір ойында сегіз гол мен сегіз нәтижелі пас берді, командадағы екінші ең жоғары жалақы алатын ойыншы болды; оның 1400 доллар жалақысы Фрэнк Найббордан 100 доллар кем болды. Дегенмен, Росс 1916 жылы команданы тастап, Монреальға спорттық тауарлар дүкенін басқару үшін оралды және Wanderers клубына қайта қосылды. Ол команда үшін 16 ойында 6 гол соқты және 2 нәтижелі пас берді. 1917 жылдың қараша айында Montreal Canadiens, Toronto Arenas, Quebec Bulldogs және Ottawa Senators клубтарымен бірге NHA таратылып, Ұлттық хоккей лигасы (NHL) құрылды. Маусым басталғанға дейін Росс Wanderers клубының жаттықтырушысы болып тағайындалды, сонымен қатар команда сапында ойнады. Ол 1917 жылдың 19 желтоқсанында өткен NHL тарихындағы алғашқы ойында қатысты, онда Wanderers Монреальде Toronto Arenas командасын 10:9 есебімен жеңді; Росс ойын барысында лиганың алғашқы пенальтисін алды және өзінің алғашқы және жалғыз NHL голын соқты. 1918 жылдың 2 қаңтарында болған өрт олардың үйі, Montreal Arena аренасын жойды және төрт ойыннан кейін команданы таратуға мәжбүр етті. Алайда, NHL команданың ойнауын жалғастыруын талап етті және екі қосымша кестеленген матчты Wanderers үшін өтелмеген жеңіліс ретінде тіркеді, тіпті ойындар өткізілмегеніне қарамастан. Wanderers клубы тарағаннан кейін Росс ойыншы ретінде зейнеткерлікке шықты. Оның NHL мансабында үш ойында бір гол соқты.

191836 жыл

Росс хоккейдегі жаттықтырушылық карьерасын ойнап жүрген кезінде бастады, 25 жасында 1910-11 маусымда Макгилл университетінің Redmen командасын 4–2–1 есебімен жеңіске жеткізді. 1915 жылы Арт Росс Канадтық Гренадирлер гвардиясы хоккей клубының бапкері болды. Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Росс НХЛ төрешісі болды. Ол 1922–23 маусымында Гамильтон Тайгерс командасын жаттықтыруға тағайындалды және жаттығу лагерінде физикалық жарамдылыққа, соның ішінде мұз сыртындағы жаттығуларға баса назар аударған жаңа әдістерді енгізді. Дегенмен, Тайгерс алты жеңіс және он сегіз жеңіліс көрсетіп, үшінші жыл қатарынан НХЛ-де соңғы орынға түсті, және Росс келесі маусымда қайта оралмады. Оның келесі жаттықтырушылық қызметі 1924 жылғы Стэнли кубогының финалында Бостон азық-түлік дүкендерінің иесі Чарльз Адамспен танысуынан туындады. 1924 жылғы маусымға дейін НХЛ Адамсқа жаңа команда берді. Адамстың алғашқы қадамы Россті вице-президент, бас менеджер, жаттықтырушы және скаут ретінде жұмысқа алу болды. Адамс Россті жылдамдық, ептілік және айлакерлік көрсететін бағынып көрмеген жануардың лақап атын ойлап табуға тапсырды. Осыны ескере отырып, Росс команданы Бостон Брюинз деп атады, бұл ежелгі ағылшын тіліндегі аю сөзі. Команданың лақап аты Адамстың азық-түлік желісі First National Stores-тің қоңыр және сары түстерімен үйлесімді болды. Росс Канада мен АҚШ-тағы хоккей байланыстарын пайдаланып, ойыншыларды шақырды. Дегенмен, команданың бастамасы сәтті болмады. Бірінші маусымның басында Торонто университетінің хоккей командасы Бостонға жергілікті университеттермен матчтарға келді. Команданың менеджері Конн Смайт, кейіннен Торонто Мейпл Лифс командасының иесі және менеджері, олардың Брюинсті оңай жеңе алатынын айтты – Росс командасы алғашқы он бес НХЛ ойынының тек екеуінде ғана жеңіске жеткен еді. Бұл Смайт пен Росс арасында 40 жылдан астам созылған қарым-қатынастың бастамасы болды. Росс қайтыс болғанға дейін, олар көбінесе газет беттерінде ғана талқыланды, бірақ НХЛ Басқармасының отырыстарында бір-бірімен сөйлеспеді. Брюинс алғашқы маусымын отыз ойында алты жеңіспен аяқтады, бұл лига тарихындағы ең нашар көрсеткіштердің бірі. Маусым барысында бірнеше рекорд орнатылды: үш үйдегі жеңіс екінші орынмен теңесті, ал 1924 жылдың 8 желтоқсанынан 1925 жылдың 17 ақпанына дейінгі он бір ойындық жеңіліс тізімі ең ұзақ жеңіліс тізімі рекордын орнатты, ол 2004 жылы бұзылып, қазіргі тарихтағы екінші ең ұзақ тізім болып табылады. Келесі маусымда 36 ойында 17 жеңіске жетіп, команда плей-оффқа бір ұпай жетпей қалды. Росс 1928 жылы Миннесота командасынан келген дарбазашы Сесил "Тинни" Томпсонмен келісім шарт жасасты, бірақ оның ойынын ешқашан көрмеген еді. Ральф "Куни" Вайланд та Миннесотадан келді. Росс Оттавадан Си Денниді сатып алып, оны ойыншы-көмекші жаттықтырушы етіп тағайындады, ал өзі жаттықтырушы және команда менеджерінің рөлін атқарды. 1928 жылдың 20 қарашасында Брюинс Бостон бақшасы ашылғанда жаңа аренаға көшті. Команда 16 000 жанкүйердің алдында 1:0 есебімен жеңіске жеткен канадалықтармен ойнады. Росс шақырған ойыншылар Брюинске жылдам дамуға көмектесті, және олар 1929 жылы Стэнли кубогын жеңіп алды. Денни кубок жеңісінен кейін зейнеткерлікке шықты, Росс команданы 1929–30 маусымда бірнеше лигалық рекордтарға жетеледі. Команда 44 ойынның 38-інде жеңіске жетіп, .875 жеңіс көрсеткішімен лига тарихындағы ең жоғары көрсеткішті көрсетті. Бес жеңіліс ең аз жеңіліс рекордымен теңесті, ал төрт жол жеңілісі екінші ең аз жеңіліс рекордымен теңесті. Брюинс сонымен қатар бір ойынды тең аяқтады, бұл НХЛ 1926 жылдан бастап рекордты тіркей бастағаннан бері бір маусымдағы ең аз теңдіктер рекорды. 1930–31 маусымында Брюинс үйде тек бір ойынға жеңіліп, бұрынғы рекордты қайталады.

193654

Росс жақсы команданы қабылдады. Ол жақында үш ойыншыны – Мильт Шмидт, Бобби Бауэр және Вуди Дюмартты трансферледі, олардың үшеуі де Канаданың Онтарио штатындағы Китченер қаласында бірге өскен. Росс оларды бір желіде ойнатып, олардың тегі неміс екенін еске түсіретін "Краут желісі" деп атады. Линн АҚШ-тың шығысына оралуға құштар болмаса да, Росс оған 12 000 доллар жалақы ұсынғаннан кейін жұмысқа қабылдады. Ол келесі төрт маусымда команданы жаттықтырды және 1954 жылғы қазан айының соңында Росс зейнетке шыққаннан кейін "Брюинс" командасының екінші бас менеджері болды.

Мұра

Росс хоккейден басқа да ойынды жетілдіруге қызығушылық танытты. 1927–1928 маусымы басталар алдында НХЛ Росс жасаған жаңа үлгідегі хоккей қақпасын қабылдады. Арқасы B әрпіндей пішінделгендіктен, ол шайбаны жақсырақ ұстауға арналған еді және 1984 жылға дейін қолданылды, содан кейін өзгертілген нұсқасы пайдаланыла бастады. Ол сондай-ақ шайбаның дизайнын да жетілдірді. Росс жасаған шайбаның жиектері қисайтылған, бұл оның тым көп секірмейтінін қамтамасыз етті, ал бұрын қолданылып келген табиғи резеңке орнына синтетикалық резеңке қолданды. Телевизорда қызыл және көк сызықтарды ажыратуды жеңілдету үшін Росс қызыл сызықты жолақты етуді ұсынды. Росс өзінің ойын мандығында хоккейдегі ең үздік қорғаушылардың бірі саналды және 1949 жылы Хоккей Даңқына енгізілді, оның басшылық қызметі емес, ойыншылық карьерасы үшін таңдалды. 1949 жылдың 2 желтоқсанында «Брюинс» командасының ойыны алдында оның құрметке арналған салтанатты шара өтті, онда оған Даңқ залының куәлігі және алты НХЛ командасының эмблемалары бейнеленген күміс табақ табыс етілді. 1984 жылы ол АҚШ-тағы хоккейге қызмет еткені үшін Лестер Патрик жүлдесімен марапатталды.

Жеке өмір

1903 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін Росс «Merchants Bank» банкінде жұмыс істей бастады және кейде олардың хоккей командасында ойнады. Брэндон қаласына көшкенде Росс жергілікті бөлімшеге ауысты. 1906 жылы Росс банк қызметінен кетіп, «Wheat City Flour Mills» компаниясына жұмысқа орналасты. 1908 жылы Росс Монреальде «Art Ross & Co.» атты спорт тауарлары дүкенін ашты және оны бірнеше он жыл бойы басқарды. 1928 жылы ол «Bruins» командасының иесі Чарльз Адамсқа тиесілі «Boston Braves» бейсбол командасының саяхат хатшысы қызметін атқарды. 1915 жылдың 14 сәуірінде Росс Монреальде туған Мюриэл Кейге үйленді; олардың Артур кіші және Джон есімді екі ұлы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі ұлы да Канада Корольдік әуе күштерінде қызмет етті. Соғыстан кейін Росс ұлы Артты «Bruins» командасының бизнес-менеджері етіп тағайындады. Росс 1924 жылы «Boston Bruins» командасының бас жаттықтырушысы және менеджері болып тағайындалды және жұмысқа орналасқаннан кейін отбасымен Бостон маңындағы Бруклинге көшіп барды. 1938 жылдың 22 сәуірінде ол АҚШ азаматы болып қабылданды. 1964 жылдың 5 тамызында Росс Бостон маңындағы Медфордтағы (Массачусетс штаты) зейнеткерлер үйінде 79 жасында қайтыс болды. Одан кейін бір әпкесі, екі ұлы және үш немересі қалды.