Кіріспе
MIDI деректерін жасайтын құрылғы
MIDI контроллері – бұл музыкалық аспаптардың цифрлық интерфейсі (MIDI) деректерін MIDI мүмкіндігі бар құрылғыларға, әдетте, дыбыстарды ойнату және электрондық музыка орындау параметрлерін басқару үшін жасайтын және жіберетін кез келген аппараттық немесе бағдарламалық қамтамасыз ету. Олар көбінесе ноталардың биіктігі туралы деректерді жіберу үшін музыкалық пернетақта қолданады, бірақ MIDI контроллері жарықтандыру және басқа да эффектілерді де ойната алады. Желді контроллерде тыныс қысымын дыбым деңгейіне, ал ерін қысымын биіктікке айналдыратын сенсор болады. Соқпалы және ішекті аспаптарды басқаруға арналған контроллерлер, сондай-ақ арнайы және тәжірибелік құрылғылар да бар. Кейбір MIDI контроллерлері нақты цифрлық аудио жұмыс станциясы бағдарламалық жасақтамасымен бірге қолданылады. Бастапқы MIDI спецификациясы кеңейтілді, оған басқару мүмкіндіктерінің кең ауқымы енгізілді.
Ерекшеліктері
MIDI контроллерлері әдетте өздігінен музыкалық дыбыстарды жасамайды немесе шығармайды. MIDI контроллерлері әдетте орындаушының басып, соғып, үрлеп немесе тигізетін интерфейстің бір түріне ие. Бұл әрекет MIDI деректерін (мысалы, ойнатылған ноталар мен олардың күші) тудырады, олар MIDI кабелі арқылы MIDI-ға үйлесімді дыбыс модуліне немесе синтезаторға жіберіледі. Дыбыс модулі немесе синтезатор өз кезегінде дыбыс шығарады, ол динамик арқылы күшейтіледі. Ең көп қолданылатын MIDI контроллері – электрондық музыкалық пернетақта MIDI контроллері. Пернелер ойналғанда, MIDI контроллері нотаның биіктігі, нотаның қаншалықты күшпен ойналғаны және оның ұзақтығы туралы MIDI деректерін жібереді. Басқа да көп қолданылатын MIDI контроллерлері – музыкант үрлеп, MIDI деректерін беру үшін пернелерді басатын желді контроллерлер және электрондық барабандар. MIDI контроллері кез келген сандағы жылғыштармен, тұтқалармен, батырмалармен, педальдармен және басқа да сенсорлармен жабдықталуы мүмкін, сондай-ақ оған фортепиано пернетақтасы да кіре бермейді. Көптеген аудио басқару панельдері MIDI негізінде жасалған, сондықтан олар негізінен MIDI контроллерлері болып табылады. MIDI контроллерлерін ең көп қолданылатын мақсаты – музыкалық дыбыстарды іске қосу және музыкалық аспаптарды ойнау болса да, олар басқа MIDI-ға үйлесімді құрылғыларды басқару үшін де қолданылады, мысалы сахналық жарықтарды, цифрлық аудио микшерлерін және күрделі гитара эффектілерін.
Әрекетін бақылаушылар
MIDI пернетақталарды ескере отырып жасалды, сондықтан пернетақта емес кез келген құрылғы "балама" контроллер деп есептеледі. Бұл, пернетақтада ойнамайтын композиторлар үшін кемшілік ретінде қарастырылды, бірақ стандарт өте икемді екенін көрсетті және MIDI үйлесімділігі басқа да контроллер түрлеріне, оның ішінде гитараларға, үрмелі аспаптарға және барабан автоматтарына енгізілді.
Пернетақталар
MIDI контроллерлерінің ең көп таралған түрі – пернетақталар. Олар 25 клавишасы бар, 2 октавалық модельдерден бастап, толық өлшемді 88 клавишалы аспаптарға дейін келеді. Кейбіреулері тек пернетақта контроллері болып табылады, бірақ көптегендері слайдерлер, ручкалар және дөңгелектер сияқты басқа да нақты уақыт контроллерлерін қамтиды. Көбінесе, тұрақты және экспрессия педальдары үшін де қосылыстар болады. Көптеген пернетақта контроллерлері ойнау аланын кез келген өлшемде болуы мүмкін және бір-бірімен қабаттаса алатын аймақтарға бөлуге мүмкіндік береді. Әр аймақты әртүрлі MIDI каналына тағайындауға болады және қалаулы ноталар диапазонында ойнатуға орнатуға болады. Бұл бір ойнау бетімен бірнеше құрылғыны басқаруға мүмкіндік береді. MIDI мүмкіндіктері рояль сияқты дәстүрлі пернетақта аспаптарына да енгізілуі мүмкін. Педальді пернетақталар MIDI органның педальді дыбыстарын немесе бас синтезаторын басқара алады.
Желді басқару құрылғылары
Желді басқару құралдары MIDI партияларын жел және мыс аспаптарында ойнаушыларға қол жетімді бірдей көркемдік және артикуляциямен ойнауға мүмкіндік береді. Олар тыныс пен ырғақты басқару арқылы әртүрлі фразеологизмдерді жасауға көмектеседі, әсіресе үлгіленген немесе физикалық модельдеу арқылы жасалған желді аспаптардың партияларын ойнағанда. Мұндай басқару құралдарының мысалдары ретінде Akai компаниясының электрондық жел аспабы (EWI) және электрондық клапанды аспабы (EVI) жатады. EWI дәстүрлі ағаштан жасалған желді аспаптың құрылымын еске түсіретін клавишалар мен роликтер жүйесін пайдаланады, ал EVI акустикалық мыс аспабының негізінде жасалған және трубаның клапандарын имитациялайтын үш түймеге ие. Сонымен қатар, қарапайым тыныс басқару құралдары да бар. Желді басқару құралдарынан айырмашылығы, олар ноталарды тудырмайды және клавиатурамен немесе синтезатормен бірге қолдануға арналған.
Барабан және перкуссиялық басқарушылар
Пернетақталар барабан дыбыстарын ойнатуға қолданылуы мүмкін, бірақ түйіндіктердің ұзын болуына байланысты, олар ролл сияқты қайталамалы үлгілерді ойнау үшін ыңғайсыз. Пернетақталардан кейін барабан падтары ең маңызды MIDI орындау контроллері болып табылады. MIDI құрылғысын ойнатуға қабілетті падтарды пьезоэлектрлік сенсор мен жаттығу падтарынан немесе басқа көбікті резеңкеден өздігінен жасауға болады.
Сызықты аспаптарды басқару құралдары
Гитараға арнайы пикаптар орнатылуы мүмкін, олар аспаптың сигналын цифрлық түрде өңдеп, синтезатордың дыбыстарын шығаруға мүмкіндік береді. Бұл әр бір ішек үшін жеке MIDI арнасын тағайындайды және орындаушыға барлық алты ішектен бірдей дыбыс шығару немесе әр ішектен әртүрлі дыбыс ойнату мүмкіндігін ұсынады. MIDI-мен жабдықталған виола, виолончель, контрабас және мандолина да бар. Starr Labs Ztar сияқты басқа да ішек контроллерлері MIDI пикапты қажет етмей ноталарды ойнату үшін тақта пернелері мен ішектердің үйлесімін пайдаланады.
Мамандандырылған және тәжірибелік бақылаушылар
DJ цифрлық контроллерлері дербес құрылғылар болып табылуы мүмкін немесе белгілі бір бағдарламалық қамтамасымен біріктірілуі мүмкін. Олар әдетте MIDI сағаттық синхронизациясына жауап береді және микстеу, циклдеу, эффекттер мен үлгілерді ойнатуды басқарады. Сахнада өнер көрсететін артистер кейде аяқ киімдеріне немесе киімдеріне бекітілген MIDI триггерлерін қолданады. Kroonde Gamma сымсыз сенсоры физикалық қозғалысты MIDI сигналдары ретінде тіркеуге қабілетті. Остин қаласындағы Техас университетінің би алаңына орнатылған сенсорлар бишілердің қозғалысын MIDI хабарламаларына айналдырады, ал Дэвид Рокебидің Very Nervous System арт-инсталляциясы жанынан өтетін адамдардың қозғалысынан музыка тудырады. iOS құрылғыларын жестіктерді басқару құралы ретінде пайдалануға мүмкіндік беретін бағдарламалық қамтамалар бар. Дәстүрлі музыкалық интерфейстерден толығымен бас тартатын көптеген тәжірибелік контроллерлер бар. Оларға жестіктермен басқарылатын Buchla Thunder, C Thru Music Axis сияқты сономалар (бұл құрылғылар шкалалық дыбыстарды изометриялық түрде орналастырады) және Haken Audio-ның түймесіз, сенсорлық Continuum ойнату беті жатады. Эксперименталды MIDI контроллерлерін әдеттегіден тыс заттардан жасауға болады, мысалы, жылу сенсорлары орнатылған үтіктің тақтасынан немесе қысым сенсорлары бар диваннан. GRIDI – 2015 жылы Юви Герштейн жасаған, кіріктірілген LED шамдары бар үлкен физикалық MIDI секвенсері, ол кіріс ретінде шарларды пайдаланады. Eigenharp контроллері – бұл тыныс алу контроллері, конфигурацияланатын көп өлшемді басқару пернелерінің сериясы және оның виртуалды аспап бағдарламалық қамтамасын басқаруға арналған ленталық контроллер.
Қосалқы басқарушылар
Бағдарламалық синтезаторлар зор қуат пен мүмкіндіктерді ұсынады, бірақ кейбір музыканттар MIDI пернетақтасы мен компьютерлік пернетақта және тышқан арасында назарды бөлу ойнау сезімін азайтқанын айтады. Нақты уақыт режимінде MIDI басқаруға арналған арнайы құрылғылар эргономикалық жайлылықты қамтамасыз етеді және тышқан мен компьютерлік пернетақта арқылы басқарылатын интерфейске қарағанда аспаппен байланысқандай сезімді күшейте алады. Басқару құрылғылары әртүрлі жабдықтармен жұмыс істеуге арналған универсалды құрылғылар немесе нақты бір бағдарламамен жұмыс істеуге арналған болуы мүмкін. Мысалы, Akai-дің APC40 контроллері немесе Ableton Live бағдарламасы үшін Nakedboards MC 8, сондай-ақ Korg-тің MS 20ic контроллері – бұл олардың MS 20 аналогтық синтезаторының көшірмесі. MS 20ic контроллері MS 20 синтезаторының виртуальды нұсқасында сигналдарды бағыттауды басқаруға арналған және басқа да құрылғыларды басқаруға мүмкіндік беретін қосымша кабельдермен бірге келеді.
Бақылау беттері
Басқару беттері – нақты уақыт контроллер хабарламаларын жіберетін, түрлі басқару мүмкіндіктерін ұсынатын аппараттық құрылғылар. Олар бағдарламалық аспаптарды тышқанды тым көп жылжытусыз немесе аппараттық құрылғыларды қабатты мәзірлерде іздеудің қажеті болмай бағдарламалауға мүмкіндік береді. Батырмалар, жылғыштар және бұрылмалы тұтқалар ең көп қолданылатын контроллерлер, бірақ ротациялық энкодерлер, тасымалдау басқару элементтері, джойстиктер, ленталық контроллерлер, Korg компаниясының Kaoss Pad стиліндегі векторлық сенсорлық панельдер және Roland компаниясының D Beam сияқты оптикалық контроллерлер де кездесуі мүмкін. Басқару беттері микстеу, секвенсерді автоматтандыру, диджейлік және жарықтандыруды басқару үшін қолданылады.
Деректер ағынында пайдалану
Модуляциялық дөңгелектер, питч-бұрылыс дөңгелектері, сақтайтын педальдар, питч-слайдерлер, батырмалар, тұтқалар, фадерлер, қосқыштар, лента контроллерлері және т.б. сияқты модификаторлар аспаптың жұмыс жағдайын өзгертеді, осылайша дыбыстарды немесе музыкалық орындалымның басқа да параметрлерін MIDI қосылыстары арқылы нақты уақытта өзгертуге мүмкіндік береді. Кейбір контроллерлер, мысалы, питч-бұрылыс, ерекше болып табылады. Көптеген үздіксіз контроллерлердің (мысалы, дыбыс деңгейі) дерек диапазоны 0-ден 127-ге дейінгі мәндермен 128 қадамнан тұрады, ал питч-бұрылыс деректері 16 000-нан астам дерек қадамдарымен кодталуы мүмкін. Бұл скрипканың портментосындағыдай, үздіксіз сырғанаған питчтің сезімін тудырады, гитаристтің мойнындағы ладтарды сырғанатып жылжыту сияқты, дискретті қадамдардың тізбегін емес. Бастапқы MIDI спецификациясы тірі аспаптарды немесе олардың аудиосын нақты уақыт режимінде өзгерту үшін 128 виртуалды контроллер нөмірін қамтыды. MIDI Show Control (MSC) және MIDI Machine Control (MMC) – бұл бастапқы MIDI спецификациясының екі жеке кеңейтімі, MIDI протоколын оның бастапқы мақсатынан әлдеқайда көп мүмкіндіктерді қабылдауға кеңейтеді.
Жалпы өнімдер
Ең көп кездесетін MIDI контроллерлері – әртүрлі өлшемдегі MIDI пернетақталары. Қазіргі заманғы контроллерлерде ішкі дыбыс генерациясы болмайды, олар синтезатор, цифрлық семплер немесе VST аспаптарын немесе басқа да бағдарламалық дыбыс генераторларын іске қосатын компьютер үшін бастапқы немесе қосымша кіріс құрылғысы ретінде жұмыс істейді. Көптегендерінде бірнеше пайдаланушы анықтай алатын салмақтар мен жылғыш басқару элементтері бар, олар синтезатордың дыбысының әртүрлі аспектілерін нақты уақытта басқаруға мүмкіндік береді. Мұндай контроллерлер толыққанды синтезаторлардан әлдеқайда арзан, және олар көбінесе компьютермен MIDI интерфейсінсіз қосылуға мүмкіндік беретін Universal Serial Bus (USB) интерфейсімен жабдықталған. MIDI-ді тікелей пайдаланбаса да, бағдарламалық жасақтама мұндай контроллерлерді MIDI құрылғысы ретінде таниды. Көп жағдайда USB интерфейсі бар контроллер USB қосылысы арқылы қажетті қуатты алады және компьютерге қосылғанда желілік адаптерді қажет етпейді. Пернетақталардың мөлшері 88 салмақты пернеден бастап, портативті 25 пернелі модельдерге дейін өзгереді.