Жеке нөмірлер тақталары

Кіріспе

Жекешелендірілген нөмірлік тақталар
фильм және теледидар өндірісінің логотиптері (көбінесе "қосымша тақталар" деп аталады)

Жекешелендірілген нөмірлік тақта (АҚШ, Канада және Исландия); престижді тақта, жеке нөмірлік тақта, құнды тақта немесе жекелендірілген тіркеу (Ұлыбритания); жекелендірілген тақта (Австралия, Жаңа Зеландия және Ұлыбритания) немесе жекешелендірілген тақта (Канада, Австралия және Жаңа Зеландия) – автомобиль немесе басқа көліктегі тіркеу тақтасының ерекше түрі. Көлік иесі өзі қалаған нөмірлер мен әріптерді алу үшін қосымша ақша төлейді, әдетте тақтада танымал фраза, ұран немесе аббревиатура бейнеленеді. Жекешелендірілген тақталардың сатылымы Солтүстік Америка провинциялары мен штаттарының лицензиялау агенттіктері үшін маңызды кіріс көзі болып табылады. Кейбір юрисдикцияларда, мысалы Британдық Колумбияда, жекешелендірілген тақталардың түс схемасы мен дизайны өзгеше болады.

Солтүстік Америка

Басқашалық номерлер АҚШ-тың барлық штаты мен Колумбия округі, сондай-ақ Ньюфаундленд пен Лабрадордан басқа Канаданың барлық провинцияларында беріледі. 2007 жылы Америка Автокөлік Әкімшілерінің қауымдастығы (AAMVA) және Стефан Лонс, «Жүруге лицензия: басқаша номерлер және олардың айтатын әңгімелері» кітабының авторы, Солтүстік Америкадағы алғашқы штаттар және провинциялар бойынша басқаша номерлерді зерттеу жүргізді. Зерттеу нәтижесінде 9.7 миллион көлікте жекелендірілген басқаша номерлер бар екені анықталды. Зерттеу юрисдикцияларды «басқаша номерлердің таралу деңгейі» бойынша бағалады, яғни тіркелген автокөліктердің қанша пайызы жекелендірілген. Вирджиния штатында АҚШ-тағы ең жоғары басқаша номерлердің таралу деңгейі (16.19%), одан кейін Нью-Гэмпшир (13.99%), Иллинойс (13.41%), Невада (12.73%), Монтана (9.8%), Мэн (9.7%), Коннектикут (8.14%), Нью-Джерси (6.8%), Солтүстік Дакота (6.5%) және Вермонт (6.1%) орналасқан. Техас штатында басқаша номерлердің таралу деңгейі ең төмен (0.5%). Вирджиния штатындағы жоғары көрсеткіш, әсіресе, стандартты номерге қарағанда жылына төмен бағаға байланысты болды: штат басқаша номерлер үшін стандартты номерлерге қарағанда 10 долларға көп алады, ал Мэриленд пен Техаста 50 долларға, ал Вашингтон, округ Колумбияда 100 долларға көп алады. Федералдық Автожол әкімшілігінің мәліметінше, 2005 жылы АҚШ-та 242,991,747 жеке және коммерциялық тіркелген автомобиль, жүк көлігі және мотоцикл болды, ал АҚШ-тағы жарамды көліктердің 3.83%-ы басқаша номерлерге ие. Онтариода Канаданың ең жоғары басқаша номерлердің таралу деңгейі (4.59%), одан кейін Саскачеван (2.69%), Манитоба (1.96%), Юкон (1.79%) және Солтүстік-Батыс территориялар (1.75%) орналасқан. Британдық Колумбияда басқаша номерлердің таралу деңгейі ең төмен (0.59%) болды. Statistics Canada мәліметтері бойынша, 2006 жылы провинциялар мен территорияларда 14,980,046 тіркелген автокөлік (автобустар, тіркемелер және жолдан тыс, шаруашылық және құрылыс көліктері есептелмеген) болды, олар басқаша номерлерді шығарады, ал Канада көліктерінің 2.94%-ы басқаша номерлерге ие. Кейбір штаттар мен провинцияларда қосымша номерлер де басқаша номерлер болып табылуы мүмкін және ерекше жекелендірілген номерді қалаған жүргізушілердің таңдауы болып табылады. Дегенмен, қосымша номердегі таңбалардың максималды саны стандартты номердегіден аз болуы мүмкін. Мысалы, АҚШ-тың Вирджиния штаты стандартты номерде 7.5 таңбаға дейін (бір бос орын немесе дефис 0.5 таңба ретінде есептеледі), ал көптеген қосымша номерлерде 6 таңбаға дейін рұқсат етеді. Кейбір штаттарда жүргізушілер қажетті комбинацияның қолданыста бар-жоғын онлайн тексеруі мүмкін. Нью-Джерсиде номерлік тақтада алты әріп-сандық таңба бар, ал жүргізушілер жеті таңбалы басқаша номерлерді тапсыруға болады. АҚШ-тың барлық штаттары мен Канаданың провинциялары басқаша номерлерді шығаратын «көк тізімге» ие, онда тыйым салынған сөздер, сөз тіркестері немесе әріптер мен сандардың комбинациялары бар. Мысалы, АҚШ-тың Флорида штатында «PIMPALA» деген жазуға тыйым салынған, ал Нью-Йорк штатында «FDNY», «NYPD» немесе «GOD» деген әріптер жазылған жазуларға тыйым салынған. Көбінесе бұл тыйым мемлекеттік көлік құралдарында немесе басқа көлік түрлерінде қолданылатын номерлермен шатасуды болдырмау үшін жасалады. Алайда, лицензия беру органының «жағымсыз» басқаша номерлерді қабылдамау немесе алып тастау құқығы шектеулі, өйткені кейбір АҚШ жүргізушілері осы мәселе бойынша АҚШ Конституциясының Бірінші түзетуіне сүйене отырып, өздерінің мемлекеттік үкіметтерін сәтті сотқа берді. «Көк тізім» түпкілікті емес; әдетте, басқаша номерге өтінішті қарастыратын агент, егер ол тыйым салынған сөзбен дәл сәйкес келмеген жағдайда да, оны жағымсыз деп санаса, номерді қабылдамауы мүмкін. Мемлекеттік көлік басқармасына жағымсыз номерлер туралы шағымдар келіп түсті. Бұл жағдайда DMV егер ол бұрыс деп саналса, тіпті бұрын мақұлданса да, номерді қайтарып ала алады. «Көк тізім» компьютерлік қателерден туындаған жағдайларды қамтымай, нағыз басқаша номерлермен шектелуі мүмкін. Мысалы, Флориданың танымал «A55 RGY» номерлік тақтасы (ортасында апельсиннің стандартты суреті бар) «ASS ORGY» сияқты көрінеді. Джорджия штаты «covfefe» сөзін тыйым салды, бұл сөзді АҚШ президенті Дональд Трамп өзінің Twitter-де «coverage» сөзінің қате жазылуын қолданды.

Vanity plates are issued by every U. S. state and the District of Columbia, and every Canadian province except Newfoundland and Labrador. In 2007, the American Association of Motor Vehicle Administrators (AAMVA) and Stefan Lonce, author of License to Roam: Vanity License Plates and the Stories They Tell, conducted North America's first state by state and province by province survey of vanity plates, revealing that there are 9.7 million vehicles with personalized vanity license plates. The survey ranked jurisdictions by "vanity plate penetration rate", which is the percentage of registered motor vehicles that are vanitized. Virginia has the highest U. S. vanity plate penetration rate (16.19%), followed by New Hampshire (13.99%), Illinois (13.41%), Nevada (12.73%), Montana (9.8%), Maine (9.7%), Connecticut (8.14%), New Jersey (6.8%), North Dakota (6.5%) and Vermont (6.1%). Texas had the lowest vanity plate penetration rate (0.5%). Virginia's high rate of vanity plates, in particular, was attributed to the low cost per annum compared to a standard plate: the state charges $10 more for vanity plates than for state issued plates, compared to $50 more in Maryland and Texas, and $100 more in Washington, D. C. According to the Federal Highway Administration, in 2005 there were 242,991,747 privately owned and commercial registered automobiles, trucks, and motorcycles in the U. S., and 3.83% of eligible U. S. vehicles have vanity plates. Ontario had the highest Canadian vanity plate penetration rate (4.59%), followed by Saskatchewan (2.69%), Manitoba (1.96%), the Yukon (1.79%), and the Northwest Territories (1.75%). British Columbia had the lowest vanity plate penetration rate (0.59%) among those provinces that issue vanity plates. According to Statistics Canada, in 2006 there were 14,980,046 registered motor vehicles (excluding buses, trailers, and off road, farm and construction vehicles) in the provinces and territories that issue vanity plates, and 2.94% of eligible Canadian vehicles have vanity plates. In some states and provinces, optional plates can also be vanity plates and are a choice of motorists who want a more distinctive personalized plate. However, the maximum number of characters on an optional plate may be lower than on a standard issue plate. For example, the U. S. state of Virginia allows up to 7.5 characters (a space or hyphen is counted as 0.5 character) on a standard issue plate, but only up to 6 characters on many of its optional plates. In some states, a motorist may also check the availability of a desired combination online. In New Jersey, which uses six alphanumeric characters on its plates, drivers can order vanity plates with seven characters. All U. S. states and Canadian provinces that issue vanity plates have a "blue list" of vanity plates that contains banned words, phrases, or letter/number combinations. The U. S. state of Florida, for example, has banned such plates as "PIMPALA", while the state of New York bans any plates with the letters "FDNY", "NYPD", or "GOD", among others. Often the ban is to eliminate confusion with plates used on governmental vehicles or plates used on other classes of vehicles. However, a licensing authority's discretion to deny or revoke "offensive" vanity plates is finite, as some U. S. motorists have successfully sued their state governments on that issue under the First Amendment to the United States Constitution. The "blue list" is not definitive; in general, the agent processing an application for a vanity plate can reject a plate if it is deemed offensive, even if the phrase does not match a banned word exactly. State DMVs have received complaints about offensive vanity plates. In this case, the DMV can revoke a plate if it is deemed offensive, even if it had been previously approved. The "blue list" may be limited to genuine vanity plates, not covering computer generated accidents. For example, Florida's famous "A55 RGY" license plate (with the standard drawing of an orange in the middle) looks like "ASS ORGY". The state of Georgia banned the word "covfefe", a misspelling of the word "coverage" that was coined by U. S. President Donald Trump on his Twitter to its customized plates.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда нөмірлік тақтайшаларды Жүргізушілер мен көлік құралдарын тіркеу агенттігі (DVLA) шығарады. Олар жекелендірілген тіркеулерді (Ұлыбританияда оларды жеке нөмірлік тақтайшалар және сүйікті нөмірлік тақтайшалар деп те атайды) мақұлдамайды, егер олар кеңінен қолданылатын тілдің біріндегі ұнамсыз сөздерді құраса. Бір тіркеу нөмірі PEN 15 болды, бірақ ол бақылаудан тыс қалды. Алайда, DVLA соңғы кезде бұрын тыйым салынған SEX және DAM сияқты комбинацияларды көбірек шығаруда. Ұлыбританиялық тақтайшалар нақты, қатаң әріп-сан комбинацияларына сәйкес болуы керек: Ұлыбританияның көлік құралдарының тіркеу тақтайшаларына қараңыз. Тіркеулерді сатуға болады немесе бір көліктен екіншісіне беруге болады, бірақ кейбір шектеулер бар. Тіркеулерді DVLA шығарған сақтау құжатында да ұстауға болады, бұл дилерлер үшін немесе егер иесі көлік алмастырып жатса, өте ыңғайлы. Нөмірлік тақтайшалардың саудасын жеке дилерлер, мүмкіндікті пайдаланған кәсіпкерлер бастады. Бастапқыда, тек ауыстырылған қарапайым тіркеулерді беруге рұқсат етілді. DVLA 1989 жылы тіркеу аймақтарына қатысы жоқ жекелендірілген тіркеулерді сата бастады. Осы бастаманың алғашқы 25 жылында 4,2 миллионнан астам тіркеу сатылып, Ұлыбритания қазынасына 2 миллиард фунт стерлинг түсті. Әріптерге ұқсайтын сандарды қолдану арқылы (мысалы, 5-ке S) немесе үлкен қара, сары немесе ақ бас бұрандаларды пайдаланып, тақтайшаны машинаға бекітуге немесе аралықты толтыруға (мысалы, "H" әрпінің ортасында екі 1 немесе I жасау үшін) қосымша икемділік бар. Алайда, шрифт стилі, мөлшері және аралықтары заңмен белгіленген, сондықтан мұндай әрекеттер заңсыз. Барлық жаңа нөмірлік тақтайшаларда қолданылатын шрифт - Чарльз Райттың 2001 жылғы Міндетті шрифт нұсқасы, ол алғаш рет 2001 жылдың қыркүйегінде DVLA-ның жаңа үлгідегі DVLA нөмірлік тақтайшаларын шығарумен бірге енгізілді.

Басқа елдер/аумақтар

Австралияда әртүрлі штаттар жекелендірілген тіркеу нөмірі схемаларын ұсынады, кейбір штаттарда асыл нөмірді сақтау үшін жылдық төлем қабылданады. Австралияның Виктория және Квинсленд штаттарында жекешелендірілген тіркеу нөмірлерін сатудан түсетін түсімдер жол қауіпсіздігін арттыруға жұмсалады. 2022 жылдан бастап Австрия, Андорра, Бельгия, Хорватия, Дания, Финляндия, Гонконг, Латвия, Люксембург, Мальта, Норвегия, Польша, Словения, Исландия, Швеция, Оңтүстік Африка және Эсватини да мұндай тіркеу нөмірлеріне рұқсат береді. Сонымен қатар, Түркияда тіркеу нөміріне жекелендірілген мәтін қосу үшін көк түсті бөлімді қосуға болады, бірақ бұл тіркеу нөмірінің бөлігі болып саналмайды. Германияның көлік тіркеу заңдары мұндай тіркеу нөмірлерін рұқсат етпейді, бірақ аудандық белгіден кейінгі екі әріпті және одан кейін төрт санды шағын ақы төлеп таңдауға болады. Германияда көлік иелері өздерінің әріптері мен маңызды жылды немесе санды қамтитын тіркеу нөмірлерін тіркеуі жиі кездеседі. Мысалы, Берлинде тұратын және 1966 жылы туған Джимми Уэйлс, егер ол әлі қолжетімді болса, B–JW 1966 тіркеу нөмірін таңдауы мүмкін. Жапония мен Бразилияда да ұқсас жүйе бар. 2007 жылдың 19 қарашасында Голландия парламентінің депутаты Пол де Кром Нидерландыда да жекешелендірілген тіркеу нөмірлерін енгізуді ұсынды, себебі ол оларды АҚШ-қа сапар барысында көрген. Оның ұсынысын жүзеге асыру үшін RDW (RDW (Dienst Wegverkeer)) тіркеу нөмірлерін иелеріне емес, нақты көліктерге байланыстыратын мәселені шешу қажет болатын. Сонымен қатар, голландиялық тіркеу нөмірлерінде дауысты әріптерге рұқсат етілмейді, себебі олар тіркеу нөмірінде сөз құрауы мүмкін, сондықтан жекешелендірілген тіркеу нөмірлеріне рұқсат беру қазіргі заңмен үйлеспейді. 2024 жылдың 25 қаңтарында PVV елде жекешелендірілген тіркеу нөмірлерін енгізуді қайтадан ұсынды. Голландияда жекешелендірілген тіркеу нөмірлері енгізілуіне жақындап келеді. Польшада қосымша ақы төлеп жеке тіркеу нөмірін алуға болады. Тіркеу нөмірі стандартты тіркеу нөмірімен бірдей болады, онда елдің ауданының әрпі, содан кейін бір сан және содан кейін бес әріпке дейін еркін таңдауға болады. Біріккен Араб Әмірліктерінде стандартты тіркеу нөмірлері бес цифрдан және бір қосымша таңбадан тұрады (эмиратқа байланысты). "Ерекше тіркеу нөмірлері" деп аталатын тіркеу нөмірлерінің ерекше комбинациясы бар (12345, 55555 және т.б.) немесе бес цифрдан кем және олар аукционда сатылады, ал түскен пайда қайырымдылыққа жұмсалады. Өте төмен нөмірлер өте жоғары бағаға сатылады, рекордтық баға Абу-Дабидегі бірінші нөмірлі тіркеу нөмірі үшін төленді, ол 52,2 миллион дирхамға сатылды. Дубайда бірінші нөмірлі тіркеу нөмірі (қосымша әріпсіз) Дубай шейхінің, Дубай билеушісі Мохаммедтің көлігіне тіркелген. 2017 жылдың 15 маусымында Норвегияда жекелендірілген тіркеу нөміріне өтініш беру мүмкін болды. Тіркеу нөмірін тіркейтін адам онлайн өтінімді толтырып, 9000 норвегиялық крона (шамамен 1058 АҚШ доллары) төлеуі керек. Егер тіркеу нөмірі дұрыс деп табылса және өтініш қызметкер мақұлдаса, өтініш беруші белгілі бір мерзімде ақы төлеуі тиіс. Егер ақы төленбесе, өтініш қабылданбайды және тіркеу нөмірі бос тіркеу нөмірлерінің тізіміне қайтарылады, оны басқалар резервтеуге болады. Қызмет өте танымал болғандықтан, үкіметтің "Жалпы жолдар" веб-сайты бірнеше минуттан кейін тоқтады. Чехия 2016 жылдың қаңтар айынан бастап жеке тіркеу нөмірлеріне рұқсат берді. Автомобильдер, жүк көліктері, автобустар мен тіркемелердің стандартты тіркеу нөмірлерінде 7 таңба (3+4 топталған) болса, жеке тіркеу нөмірлерінде 8 таңба (3+5) болады. Мотоциклдерге арналған стандартты тіркеу нөмірінде 6 таңба (2+4), ал жеке тіркеу нөмірінде 7 таңба (2+5) болады. Тіркеу нөмірінде кем дегенде бір цифр болуы керек. Тіркеу нөмірінде әдепсіз немесе қорлау сөздер, сондай-ақ мемлекеттік органдардың атаулары болмауы тиіс. Стандартты тіркеу нөмірлері сияқты, олар G, O, Q немесе W әріптерін қамтымайды. Бір тіркеу нөмірі 5000 CZK тұрады, жұп тіркеу нөмірі 10000 CZK тұрады, алдын ала резервтеу 500 CZK 3 айға дейін. Тіркеу нөмірі жоғалған немесе ұрланған жағдайда, оның дубликаты шығарылмайды.

In Australia the various states offer personalised plate schemes, with some states having a yearly fee to maintain the cherished number. In the Australian states of Victoria and Queensland the proceeds from the sale of custom plates and personalised plates go towards road safety activities. as of 2022, Austria, Andorra, Belgium, Croatia, Denmark, Finland, Hong Kong, Latvia, Luxembourg, Malta, Norway, Poland, Slovenia, Iceland, Sweden, South Africa, and Eswatini also allow such license plates. Additionally, Turkey allows for one to pay to add a blue section to their plate to display personalized text, however this isn't considered part of the plate number. German car registration law does not allow license plates such as these, but it is possible to select the two letters after the district designation and up to four numbers thereafter for a small fee. It is common in Germany for car owners to register license plates with their initials and a year or number of significance to them. For example, a man by the name of Jimmy Wales living in Berlin and born in 1966 might opt to register B–JW 1966, providing it is still available, Japan and Brazil has a similar system. On November 19, 2007, Dutch Member of Parliament Paul de Krom proposed that vanity plates be introduced in the Netherlands as well, after having seen them while visiting the United States. One barrier his proposal would have to overcome would be that the RDW (RDW (Dienst Wegverkeer)) links license plates to the actual cars as opposed to their owners. Additionally, vowels are not allowed on Dutch license plates specifically because otherwise license plates could (unintentionally) spell a word, so allowing vanity plates would be a strange match with current law. On 25 January 2024, the PVV again proposed that vanity plates may be introduced in the country as well. The vanity plate idea comes closer and closer in the Netherlands. In Poland, there is an option to buy an individual number plate for an extra charge. The plate looks the same as an ordinary one, there is a letter showing the country district, then one number and then up to five letters of free choice. In the United Arab Emirates, regular number plates consist of five digits and one optional character (depending on the emirate). So called "distinguished plates" have a special combination of digits (12345, 55555, etc.) or less than five digits and are sold at public auctions, the profit of which is used for charities. Very low numbers fetch very high prices, the record being the number one plate from Abu Dhabi, sold for 52.2 million Dirhams In Dubai, plate number one (without additional letter) is registered to the car of Sheikh Mohammed, ruler of Dubai. On June 15, 2017, it became possible to apply for a personalized license plate in Norway. The person registering the plate must complete an online application and pay a fee of 9000 Norwegian kroner (about US$1058). If the license plate is considered appropriate and the application is approved by an employee, the applicant will have to pay the fee within a certain time limit. If the fee is not paid, the application is denied and the sign goes back into the pool and can be reserved by others. The service was reportedly so popular that the government's Public Roads website crashed within minutes of launch. The Czech Republic has allowed request plates since January 2016. While standard plates for automobiles, trucks, buses or trailers have 7 characters (grouped 3+4), request plates have 8 characters (3+5). For motorcycles, a standard plate has 6 characters (2+4), a request plate 7 characters (2+5). The whole string has to contain at least one digit. Plates must not contain vulgar or defamatory expressions, nor names of authority offices. As with the standard plates, they cannot contain the letters G, O, Q, or W. A single plate costs a CZK 5000 charge, the whole pair CZK 10000 charge, preliminary reservation CZK 500 up to 3 months. When the plate is lost or stolen, a duplicate cannot be emitted.