Кіріспе
Виктория штатындағы бұрынғы жоба, Австралия. Аймақтық жылдам темір жол жобасы (немесе RFR жобасы) – 2000-2006 жылдар аралығында Австралияның Виктория штатының үкіметі жүзеге асырған темір жол көлігі жобасы. Мақсаты – V/Line компаниясы басқаратын Викторияның аймақтық темір жол желісіндегі қызметтерді жақсарту, жол жүру уақытын қысқарту, қызметтердің жиілігі мен қауіпсіздігін арттыру. Жоба 2009 жылы аяқталды. Жобаның нәтижесінде жолаушылар саны рекордтық деңгейге жетті, Викторияның аймақтық экономикасының өсуіне үлкен үлес қосылды, сондай-ақ бірнеше маңызды қосалқы жобалар іске асырылып, жаңа жаңартулар мен инвестициялар қажеттігі туды. Жобаның құны 750 миллион австралиялық долларға бағаланды. Бұл жобаға қоғамдық көлік корпорациясын тарату, оның барлық активтері мен операцияларын сату немесе франчайзингке беру, сондай-ақ аймақтық аймақтарға пойыз қатынасын тоқтату немесе азайту кірді. 1999 жылы штаттың V/Line темір жол жүк тасымалы операциялары америкалық RailAmerica компаниясы басқаратын Freight Victoria консорциумына сатылды. Компанияның талабы бойынша үкімет мемлекетішілік желінің көп бөлігін жеңімпазқа жалға беруге келісті, себебі темір жол мен пойызды бақылау Freight Victoria-ға тиімділікті арттыруға мүмкіндік береді. Алайда, Freight Victoria бақылауындағы желіге басқа жүк тасымалдаушылар мен жолаушылар қызметтері үшін еркін қол жетімділік кепілденді. Жыл соңында V/Line брендімен жолаушылар пойыздарын тасымалдау құқығы 15 жылдық келісімшарт бойынша британдық National Express көлік компаниясына франчайзингке берілді. Келісімшартқа компанияның инфрақұрылымды жаңартуға және 58 "жоғары жылдамдықты пойызға" инвестиция салу міндеттемесі кірді. 1999 жылғы сайлауға дейін Стив Бракс басқаратын Еңбек партиясы үшін қызметтерге жасалған кесімдерден ең көп зардап шеккен аймақтық қалаларға назар аудару маңызды болды, өйткені Либералдық үкімет Мельбурн маңындағы қалаларда қайта сайлануға үлкен мүмкіндіктерге ие болды. Келесі күні үкімет Балларат желісін жаңарту мүмкіндігін зерттеу үшін 100 000 доллар қаржыландыруға уәде берді. Қазан айының басында Бракс жеке темір жол операторларының жобаға белсенді қатысатынын күткенін мәлімдеді және сайланған жағдайда сол жылдың соңына дейін талқылауды бастауға уәде берді. 1999 жылғы 18 қыркүйекте өткен сайлау нәтижесінде парламентте екі үлкен партияның үкімет құру үшін үш тәуелсіз депутатпен келісімге келуге тырысқандықтан, парламенттік дағдарыс туды. Келісімге қол жеткізгеннен кейін, Бракс үкіметі 16 қазанда сайланды, бұл саяси және сайлау сарапшыларын таң қалдырды, олар Кеннеттің үшінші мерзімге билікте қалатынын күткен.
The Regional Fast Rail project (or RFR project) was a rail transport project undertaken by the State Government of Victoria, Australia, between 2000 and 2006 aimed at improving rail services on the Victorian regional railway network (operated by V/Line), specifically to reduce travel times, enhance service frequency and safety. With delays, the project was finally completed in 2009. Record passenger numbers and a substantial contribution to the growth of regional Victorian economies have both been attributed to the project with several substantial spin off projects and subsequent calls for further upgrades and investment. The cost of the project to the government was estimated at A$750 million. included breaking up the Public Transport Corporation and selling or franchising nearly all of its assets and operations, as well as cancelling or reducing train services to regional areas. During 1999, the state's V/Line rail freight operations were sold outright to Freight Victoria, a consortium led by American company RailAmerica. At the company's insistence, the government also decided to lease the majority of the intrastate network itself to the winning bidder, on the basis that the control of both track and trains would enable Freight Victoria to implement greater efficiencies. However, open access was mandated for the network under Freight Victoria's control, for other freight operators and passenger services. Later in the year, country passenger train operations under the V/Line brand were franchised to National Express, a British transport multinational, under a 15 year contract which included a commitment by the company to invest in infrastructure upgrades as well as 58 "high speed trains". In the lead up to the 1999 election, it became imperative for the Labor Party under Steve Bracks to focus on country towns most affected by the cuts to services over the previous decade, as the Liberal government appeared to be a strong chance for re election in the suburbs of Melbourne. The following day, the government promised $100,000 in funding to investigate the possibility of upgrading the Ballarat line alone. By the beginning of October, Bracks had indicated that he expected private rail operators would be heavily involved in the project, and promised to begin discussions by the end of that year should he be elected. The election of 18 September 1999, resulted in a hung parliament with both major parties attempting to secure a deal with three independent representatives in order to form government. Having secured a deal, the Bracks government was elected on 16 October, shocking political commentators and election analysts, who had expected Kennett to comfortably retain power for a third term.
Жоспарлау және құрылыс алдындағы жұмыстар
Бракс сайлау алдындағы уәдесіне сәйкес 1999 жылдың желтоқсан айында іске асыру мүмкіндігін зерттеу және қоғамдық тыңдаулар жүргізіліп жатқанын және келесі сәуірге дейін аяқталатынын мәлімдеді. Сонымен қатар, үкіметтің саяхат уақытын белгілеу жұмысы басталды, Балларат пен Бендигоға 60 және 80 минуттік сапар уәдесі қалалық кеңестер тарапынан әлсіз қолдауға ие болды. 2000 жылдың басында Бракс үкіметті Мельбурнның басты теміржол терминалы Спенсер-стрит станциясын жаңғыртуға міндеттеді, ол жылдам пойыз жобасымен және жоспарланған әуежай байланысымен үйлесімді, қазіргі заманғы стандарттарға жеткізілуі керек еді. Содан кейін наурыз айында үкімет іске асыру мүмкіндігін зерттеудің нәтижелері жобаны бастауды қолдайтынын және жаңарту жұмыстарын төрт жыл ішінде аяқтауға болатынын мәлімдеді. Сол жылдың 5 қыркүйегінде үкімет алғаш рет аймақтық жылдам пойыз жоспарының толық мәліметтерін жариялады. Үкіметтің үлесі бастапқыда уәделенген 80 миллион доллардың орнына 550 миллион доллар болатынын хабарлаған Бракс бұқаралық ақпарат құралдарына үкіметтің қолданыстағы желілердің нашарлығын толық түсінбегенін және үкімет төлемдері инфрақұрылымды жаңарту шығындарын жабатынын, ал жеке сектор жақсартылған желілер үшін жаңа пойыз паркін сатып алуды қаржыландыратынын айтты. Бұл хабарлама сонымен қатар жақсартылған қызметтердің ең жоғары жылдамдығы сағатына шамамен 160 км/сағ болатынын, бұл Гиллонгқа 45 минут, ал Траралгонға 90 минутта жетуге мүмкіндік беретінін, сондай-ақ Балларат пен Бендигоға қатысты бұрын талқыланған мақсаттарды қамтитынын көрсетті. Қазан айының басында үкіметтің көлік жүйесінің жаңа жеке операторларымен жұмыс істеу қабілеті күмәнданды, өйткені Freight Australia (FA) – бұрынғы Freight Victoria, ел теміржол желісінің инфрақұрылымын жалға алушы – үкімет желідегі басқа жүк тасымалдаушыларға тең қол жеткізуді талап етуді жалғастырса, ынтымақтастығын тоқтатуы мүмкін екенін мәлімдеді. Компанияның ұсынылған баға белгілеу схемасы FA-ға желіге салған капиталдық инвестицияны толық өтемейтіні туралы пікірін Мельбурн бизнес мектебінің ғалымдары қолдады. FA ашық қолжетімділік схемасына өзгерістер енгізу үшін RFR бағдарламасының жауапкершілігін және жобаны басқаруды өз мойнына алуды ұсынды, бұл үкімет үшін тәуекелді азайтады және жеке секторды жобаға қосымша қаражат салуға ынталандырады. Алайда үкімет бұл ұсынысты қабылдамады, себебі теміржол желісін жалға алу шарты мемлекетке FA-ның ынтымақтастығына қарамастан жаңарту жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік берді, сондай-ақ FA компаниясы V/Line Freight бизнесін сатып алған кезде ұсынылған ашық қолжетімділік режимі туралы мәліметтерге қол жеткізгенін айтты. Жауап ретінде FA мемлекеттік теміржол желісіне қосымша капитал салуды тоқтатты, бірақ ақырында жылдам пойыз схемасымен ынтымақтастық жасайтынын жоққа шығармады. 2001 жылдың наурыз айының соңында либералды оппозиция жобаға жеке сектордың қызығушылығы аз екенін және егер жоба іске асса, үкімет оның барлық шығындарын төлеуге мәжбүр болатынын мәлімдеді. Бракс пен көлік министрі Питер Батчелор бұл қауесеттерді жоққа шығарып, осы жылдың соңында қызығушылық білдірудің ресми формалары жарияланатынын айтты. Маусым айында инвестициялық қолдау табу үмітімен іс-шара өтті, бірақ Бракс пен Батчелор қосымша қаржы табылмайтын жағдайда жобаны толық қаржыландыруға дайын екендерін мойындады. Осы арада үкімет National Express компаниясына жаңа пойыздарды сатып алуға көмектесуге келісті, өйткені үкімет олардың бастапқы франшизалық құжаттарда қарастырылғаннан жылдамрақ сипаттамаларға сәйкес жасалуын талап етті. Сол айдың соңында үкімет сигнал беруді жаңарту үшін қажетті оптикалық талшықты кабельдерді орнату интернет-провайдерлерді жаңартылған желілер бойындағы қалаларға байланыс ұсыну үшін жобаға қосылуға ынталандыруы мүмкін екенін ұсынды. Жобаны салуға үміткер консорциумдардың тізімі қыркүйек айында жарияланды. Бес тендердегі жетекші компаниялар – Alstom, Baulderstone, John Holland, Leighton Contractors және Downer EDI Rail – үкіметтің сапар уақытын белгіленген шекке дейін қысқарту мақсатына жетуге тырысуға, жобаның бөлігі ретінде Geelong желісін электрлендіруді зерттеуге және жылжымайтын мүлікті сатып алу және қосымша шығындар туралы талаптарды аяқтауға келісті. Қазан айында оптикалық талшықты кабельдерді орнатуға жеке тендер жарияланды, нәтижесінде үш үміткер іріктеліп алынды. Bombardier Transportation компаниясы қараша айының соңында жаңа жылдам пойыздарды салуға келісімшарт жасады. Сағатына 210 км/сағ жылдамдыққа ие VLocity пойыздары Bombardier-дің Данденонг зауытында 410 миллион долларға, 30 жылдық техникалық қызмет көрсету келісімін қоса алғанда, салынуы тиіс еді. Осы арада үкімет Ұлттық партия тапсырысымен және ACIL Consulting жүргізген зерттеудің нәтижелері жарияланғаннан кейін жобаға қатысты тұрақты сынға ұшырады, онда жылдам пойыздың экономикалық пайдасы күрт жоғары бағаланғаны айтылды. Алайда үкімет бұл есептің қорытындыларын жоққа шығарды, ал Либералдық партия Ұлттық партияның жобаға қарсы қатаң ұстанымын қолдамады, бірақ бұл эпизод жоспар жеткілікті түрде зерделенбегенін көрсетті дегенмен келісті.
Балларат желісі
2005 жылғы 22 желтоқсанда Балларат V/Line компаниясының жаңа VLocity пойыздарының қызметке енгенін алғашқы болып көрді. VLocity пойыздарының Дир Парк Вест-жанкшн мен Балларат арасында сағатына 160 шақырым жылдамдықпен жүруіне мүмкіндік беру үшін жолдар мен сигналдау жүйесі жаңартылды. Бұған қоса, қисықтарды азайту және бір жағдайда едәуір қысқа маршрутты қамтамасыз ету үшін бірнеше жаңа учаскелер салынды (бірақ бастапқы маршрут сақталды, өйткені ол пойыздардың өтіп кетуі үшін қажетті болды).
Жилонг желісі
Жедел теміржол қызметтері 2006 жылдың 3 ақпанында Geelong желісінде ресми түрде іске қосылды. Екі рельстік Geelong желісінде VLocity пойыздарының Werribee мен Geelong арасында 160 км/сағ жылдамдықпен жүруі үшін рельстер мен сигналдама жаңартылды. Бұл жұмыстар 2004-2006 жылдар аралығында бірнеше кезеңмен жүргізілді. Geelong желісі бұрыннан Ньюпорт пен Солтүстік Geelong арасында екі бағытты рельстен тұрды. 160 км/сағ жылдамдықпен қозғалу мүмкіндігі тек төмен бағыттағы пойыздар үшін шығыс рельсінде, ал жоғары бағыттағы пойыздар үшін батыс рельсінде ғана қарастырылған.
Бендиго желісі
Бендиго желісінде VLocity пойыздарының Сунбери мен Бендиго арасында 160 км/сағ жылдамдықпен қатынауын қамтамасыз ету үшін рельстер мен сигналдау жүйесі жаңартылды. Сунбери мен Кинетон арасында екі бағытты сигналдау жүйесі орнатылды. Кинетон мен Бендиго арасындағы екі рельстік желі, мұралық құрылымдардың жанынан өту үшін кеңістікті жақсарту мақсатымен, біржарыққа дейін азайттылды, бірақ ұзақ кезеңді кездесу участаларын құру үшін екі рельстің кейбір бөліктері сақталды. Кездесу участалары екі бағытты сигналдаумен жабдықталды, алайда екі рельстің тек біреуі 160 км/сағ жылдамдықпен қозғалуға жаңартылды.
Траралгон желісі
Траралгон желісіндегі жол және сигналдау жүйесі Пакенхэм мен Траралгон арасында 160 км/сағ жылдамдықпен жүруге мүмкіндік беру үшін VLocity пойыздарына жаңартылды. Екі бағытты сигналдау Пакенхэм мен Буньип арасындағы және Лонгварри мен Мое арасындағы екі рельсті учаскелерде орнатылды. 160 км/сағ жылдамдықтағы қызмет көрсету 2006 жылдың 15 қазанында басталды, бірақ бірнеше таңдалған пойздар бір аптадай бұрын сәл жылдам кесте бойынша жүрді. Дегенмен, тек бұрынғы жоғары бағыт (қазір Оңтүстік бағыт деп аталады) 160 км/сағ жылдамдықпен жүруге жаңартылды; VLocity пойыздары бұрынғы төменгі бағытта (қазір Солтүстік бағыт) 130 км/сағ жылдамдықпен шектелген.
Талдау және қабылдау
"Викторияның ғана емес, Австралия тарихындағы жолаушылар пойыздары қызметін ең ауқымды жаңғырту" деп сипатталғанмен, RFR жобасы даму, іске асыру және қызмет көрсету кезеңдерінде кеңінен және тұрақты түрде сынға ұшырады. БАҚ, көлік сарапшылары және оппозициялық саясаткерлер басқарудағы кемшіліктерге, шығындардың артуына және жобаның бастапқы маңызды уәделерін іс жүзінде орындамауына шабуыл жасады. Халықтың бастапқы қабылдауы салқын болды, ал жобаның географиялық шеңберінен және оның "басты" экспресс қызметтерінен асып түсетін жалпы қызметтердің пайдасы жобаның шектеулеріне байланысты бірден көрінбеді. Дегенмен, RFR жобасы аяқталғаннан кейінгі жылдары V/Line қызметтеріне жолдардың пайдаланушылары бұрын-соңды болмаған қарқынмен көбейді, бұл жылжымалы құрам мен инфрақұрылымға инвестиция салуға серпін берді. Осының нәтижесінде, жоба аяқталғанына он жыл өткен соң, RFR бағдарламасы Викториядағы өңірлік теміржол қызметтерінің рөлі мен мәнін түбірінен өзгертудің бастауы ретінде танылды.
Шығындар
Үкімет бастапқыда жобаның басым бөлігін жеке сектор төлейді деп үміттенген, бұл үшін салық төлеушілер 80 миллион австралиялық доллар инвестициялайтын еді. Бірақ, бұл қолдау күткендей болмағандықтан, Үкімет жобаның толық 550 миллион долларлық құнын өтеуге шешім қабылдады. Сонымен қатар, жоба мерзімінен тыс аяқталып, бюджеттен асып кетті, нәтижесінде жобаның ақырғы құны 750 миллион австралиялық долларға бағаланды.
Уақыт үнемдеу
Бастапқы уәде бойынша пойыздар Гиллонгке 45 минутта, Балларатқа 60 минутта, Бендигоға 80 минутта және Траралгонға 90 минутта жететін болған. Бірақ, мұндай уақыт тек Мельбурн мен тиісті аймақтық қалалар арасында тоқтамайтын бірнеше пойызға ғана қатысты. Сонымен қатар, осы кестеге сәйкес пойыздардың саны күніне әр бағытқа бір рет дейін азайтылды. Көптеген сапарлардың уақыты бұрынғыдан жылдам болғанымен, көпшілік уақытты үнемдеудің аз екенін ойлайды. 2011 жылға қарай, кезекті кесте өзгерістері қызметтерді күрт баяулатты. Бальярт желісі бойынша орташа сапар уақыты кем дегенде 10 минутқа ұзарды, себебі Бальєу министрлігі "басты" экспресс қызметтерін тоқтату туралы шешім қабылдады. 2021 жылғы қаңтарда Траралгон мен Оңтүстік крест станциясы арасындағы экспресс сапары 135 минутқа созылады.
Бендиго желісі
Алғашқы жоспарлар бір жолды учаскелерде ұзақ өткізу тізбектеріне мүмкіндік беру үшін өзгертілгенімен, Бендиго желісінің көп бөлігінен екі жолдың бірін алып тастау оның өткізу қабілетін және пойыз қызметтерінің уақыт кестесін нашарлатты. Соның салдарынан туған кешіктірулерге, Уотергарденс және Саус Кросс (Мельбурн) станциялары арасындағы қалалық бөлімдегі пойыздарға әсер еткен кешіктірулер де қосылды. Стандартты кеңдікке ауыстыруға болатын кеңдікті өзгертуге арналған төсеулердің орнына, кең кеңдікті төсеулерді орнату да сынға түсті. Better Rail Action Group тобының өкілі, екі жолды жою себебі техникалық емес, техникалық қызмет көрсетуге жұмсалатын шығындарды үнемдеу болғанын мәлімдеді.
Кең жолақты қолжетімділік
Баллан және VLine жолаушылары сияқты аймақтарға арналған кеңжолақты қолжетімділік туралы уәде берілген жеке жоба іске аспады, себебі үкімет тараптарды қосып беру нүктелерін қаржыландыруға құлықсыздық танытты. Тағы бір сын – бизнес-сапардағы жолаушылар үшін пойыздарда Wi-Fi қызметінің болмауы.
Қамқорлық
Бастапқы қиындықтарға қарамастан, 2009 жылға қарай жоба күтпеген жетістікке ие болды, рекордтық жолаушылар ағынын қамтамасыз етіп, Викторияның аймақтық экономикасының өсуіне маңызды үлес қосты.
Мұра
RFR бағдарламасы аяқталғаннан кейінгі жылдары аймақтық теміржол желісіне бірнеше ірі инвестициялар ұсынылып, іске асырылды. Бұл жобалардың кейбіреуі тікелей RFR жаңартуларының нәтижесінде туындаған жол жүргісінің артуымен байланысты, ал қалғандары бастапқы жобаның мақсаттарымен – мысалы, саяхат уақытын қысқарту және қызметтің сенімділігін арттыру сияқты мәселелерге бағытталған.
VLocity қосымша сатып алулары
RFR аяқталғаннан кейін VLocity пойыздарына қосымша тапсырыстар үнемі беріліп тұрды. Сонымен қатар, 2008 жылдан бастап аралық вагондар да тапсырылды, нәтижесінде бастапқы 2 вагондық пойыздың орнына 3 вагондық жиынтықтардан автопарк құрылды. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, 87 жиынтықта 261 вагон пайдалануда немесе тапсырысқа алынған, ал бастапқы тапсырыс 38 жиынтықта 76 вагонды құрады.
Аймақтық темір жол байланысы
Өңірлік жылдам темір жол жобасының тағы бір нәтижесі – 4 миллиард австралиялық долларына бағаланған Өңірлік темір жол желісі жобасы. Бұл жобаның мақсаты – Гелонг, Балларат және Бендиго бағыттарындағы өңірлік пойыздарды Мельбурн қалалық аймағындағы қала маңы темір жолдарынан бөліп, осы аймақтағы пойыздардың қауіпсіздігі мен үдемелілігін арттыру. Бұл, өңірлік темір жол желісі арқылы Мельбурнға және одан шығуға арналған пойыздардың сенімділігі мен жиілігін жоғарылатуға бағытталған.
Жолаушылар туралы ақпараттың дисплейлік жүйелері
2015 жылы RFR қызмет көрсету аймағындағы 33 станцияға нақты уақыт режимінде жолаушылар туралы ақпарат көрсету жүйелері (PIDS) орнатылды. Бұл платформаларда және күту залдарында LCD экрандарды, сондай-ақ платформаларда жаңа хабарлау жүйесі мен клиенттерге көмек көрсету пункттерін (түймелі ақпарат берушілер) қамтыды. Жобаны VicTrack басқарды, ал келісімшарт жұмыстарын 4Tel, Axent және Metromatics компаниялары орындады. Жоба жоғары мақтауға ие болды.