Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Соқтығысу арқылы қозу – бұл соқтығысу серіктесінің кинетикалық энергиясының реакцияға түсетін түрдің ішкі энергиясына айналатын процесі.
Collisional excitation is a process in which the kinetic energy of a collision partner is converted into the internal energy of a reactant species.
Астрономия
Астрономияда соқтығысу арқылы қоздыру планеталық тұмандықтар және H II аймақтары сияқты астрономиялық объектілердің спектрлерінде спектрлік сызықтардың пайда болуына себеп болады. Бұл объектілердегі атомдардың көпшілігі тұмандық газдың ішінде орналасқан ыстық жұлдыздардан шыққан фотондармен иондалады, нәтижесінде электрондар алынып тасталады. Шығарылған электрондар (фотоэлектрондар деп аталады) газ ішіндегі атомдармен немесе иондармен соқтығысып, оларды қоздырады. Бұл қоздырылған атомдар немесе иондар негізгі күйіне оралғанда, фотон шығарады. Осы фотондардан пайда болатын спектрлік сызықтар соқтығысу арқылы қоздырылған сызықтар деп аталады (әдетте CEL деп қысқартылады). CEL тек өте төмен тығыздықтағы газдарда ғана (әдетте куб сантиметріне бірнеше мыңнан аз бөлшеке) тыйым салынған ауысулар кезінде көрінеді. Рұқсат етілген ауысулар үшін газдың тығыздығы айтарлықтай жоғары болуы мүмкін. Жоғары тығыздықта соқтығысудың кері процесі, деқоздыру, сызықтардың күшін әлсіретеді. Тіпті жерде жасалған ең жоғары вакуум да CEL-ді байқау үшін тым тығыз. Осы себепті, Вильям Хаггинс алғаш рет Мысық Көзі тұмандығының спектрінде CEL-ді байқағанда, олардың не екенін білмеді және оларды "небулиум" деп аталатын гипотетикалық жаңа элементке жатқызды. Бірақ ол байқаған сызықтар кейіннен өте сирек кездесетін оттегіден шығатыны анықталды. CEL газды тұмандықтарды зерттеуде маңызды рөл атқарады, өйткені олар газдың тығыздығы мен температурасын анықтауға мүмкіндік береді.
In astronomy, collisional excitation gives rise to spectral lines in the spectra of astronomical objects such as planetary nebulae and H II regions. In these objects, most atoms are ionised by photons from hot stars embedded within the nebular gas, stripping away electrons. The emitted electrons, (called photoelectrons), may collide with atoms or ions within the gas, and excite them. When these excited atoms or ions revert to their ground state, they will emit a photon. The spectral lines formed by these photons are called collisionally excited lines (often abbreviated to CELs). CELs are only seen in gases at very low densities (typically less than a few thousand particles per cm³) for forbidden transitions. For allowed transitions, the gas density can be substantially higher. At higher densities, the reverse process of collisional de excitation suppresses the lines. Even the hardest vacuum produced on earth is still too dense for CELs to be observed. For this reason, when CELs were first observed by William Huggins in the spectrum of the Cat's Eye Nebula, he did not know what they were, and attributed them to a hypothetical new element called nebulium. However, the lines he observed were later found to be emitted by extremely rarefied oxygen. CELs are very important in the study of gaseous nebulae, because they can be used to determine the density and temperature of the gas.
Массалық спектрометрия
Массалық спектрометрияда соқтығысу арқылы қоздыру – ионның атом немесе молекуламен соқтығысып, ионның ішкі энергиясын арттыратын процесс. Молекулалық иондар жоғары кинетикалық энергияға дейін үдетіледі, содан кейін бейтарап газ молекулаларымен (мысалы, гелий, азот немесе аргон) соқтығысады. Соқтығысу кезінде кинетикалық энергияның бір бөлігі ішкі энергияға айналып, соқтығысу нәтижесінде болатын диссоциация процесінде фрагментацияға (бөлшектенуге) әкеледі.
Collisional excitation in mass spectrometry is the process where an ion collides with an atom or molecule and leads to an increase in the internal energy of the ion. Molecular ions are accelerated to high kinetic energy and then collide with neutral gas molecules (e. g. helium, nitrogen or argon). In the collision some of the kinetic energy is converted into internal energy which results in fragmentation in a process known as collision induced dissociation.