Кіріспе

Фотонның басқа фотонмен шақырылған эмиссия арқылы босатылуы – бұл белгілі бір жиіліктің кіріс фотонының қозған атом электронымен (немесе басқа қозған молекулалық күймен) өзара әрекеттесуі, оның нәтижесінде төменгі энергия деңгейіне өтуіне себеп болатын процесс. Босатылған энергия электромагниттік өріске беріліп, кіріс толқын фотондарымен бірдей жиілікке, поляризацияға және қозғалыс бағытына ие жаңа фотондарды жасайды. Бұл сыртқы электромагниттік өріске тәуелсіз, жоғары энергия деңгейіндегі әрбір атом/осциллятор үшін мінелі жылдамдықпен жүретін спонтанды эмиссиядан өзгеше. Американдық физикалық қоғам мәлімдегендей, шақырылған эмиссия құбылысын дұрыс болжаған алғашқы адам Альберт Эйнштейн болды, ол 1916 жылдан бастап жариялаған бірнеше мақалаларында бұл құбылысты зерттеді, нәтижесінде қазір Эйнштейннің B коэффициенті деп аталатын теория пайда болды. Эйнштейннің еңбектері мазер мен лазердің теориялық негізін құрады. Бұл процесс атомдық сіңірумен ұқсас, онда сіңірілген фотонның энергиясы бірдей, бірақ кері атомдық өтуге себеп болады: төменгі деңгейден жоғары энергия деңгейіне. Қалыпты ортада, термиялық тепе-теңдік күйінде сіңіру шақырылған эмиссиядан басым болады, себебі жоғары энергия деңгейлеріне қарағанда төменгі энергия деңгейлерінде көбірек электрондар болады. Дегенмен, популяция инверсиясы болған кезде, шақырылған эмиссияның жылдамдығы сіңіруден асып түседі және таза оптикалық күшейтуге қол жеткізіледі. Мұндай күшейту ортасы, оптикалық резонатормен бірге лазердің немесе мазердің негізгі бөлігін құрайды. Кері байланыс механизмі болмаған жағдайда, лазерлік күшейткіштер мен суперлюминесцентті көздер де шақырылған эмиссия принципі бойынша жұмыс істейді.

Шолу

Электрондар және олардың электромагниттік өрістермен өзара әрекеттесуі химия мен физиканы түсінуде маңызды. Классикалық көзқарас бойынша, атом ядросын айналатын электронның энергиясы, атом ядросынан алысрақ орналасқан орбиталар үшін жоғары болады. Алайда, кванттық механикалық эффектілер электрондарды орбитальдарда дискретті жағдайларға түсуге мәжбүрлейді. Осылайша, электрондар атомның белгілі бір энергия деңгейлерінде табылады, олардың екеуі төменде көрсетілген: Электрон жарықтан (фотон) немесе жылудан (фонон) энергия сіңіргенде, ол сол энергия квантын қабылдайды. Бірақ, ауысулар жоғарыда көрсетілгендей, екі дискретті энергия деңгейі арасында ғана мүмкін болады. Бұл эмиссиялық және сіңіру сызықтарына алып келеді. Электронды төменгі энергия деңгейінен жоғары энергия деңгейіне қоздырғанда, ол сол күйде мәңгі қалуы екіталай. Қозған күйдегі электрон, сол ауысуды сипаттайтын белгілі бір уақыт константасына сәйкес, бос емес төменгі энергия деңгейіне ыдырай алады. Мұндай электрон сыртқы ықпалсыз ыдыраса, фотонды шығарады, бұл "спонтандық эмиссия" деп аталады. Шығарылған фотонның фазасы мен бағыты кездейсоқ болады. Мұндай қозған күйдегі көптеген атомдары бар материал тар спектрлі сәулеленуге (жарықтың бір толқын ұзындығының айналасында шоғырланған) әкелуі мүмкін, бірақ жеке фотондардың ортақ фазалық байланысы болмайды және олар кездейсоқ бағытта таралады. Бұл флуоресценция мен жылулық эмиссияның механизмі. Сыртқы электромагниттік өріс, ауысу жиілігімен байланысты болса, сіңірілмей атомның кванттық механикалық күйіне әсер етуі мүмкін. Атомдағы электрон екі тұрақты күйдің арасында аусқанда (екісі де дипольдік өріс көрсетпейді), ол дипольдік өрісі бар және кішкентай электр диполі сияқты әрекет ететін ауысу күйіне енеді, ал бұл диполь белгілі бір жиілікте тербеледі. Осы жиіліктегі сыртқы электр өрісіне жауап ретінде электронның бұл ауысу күйіне ену ықтималдығы артады. Осылайша, екі тұрақты күйдің арасындағы ауысу жылдамдығы спонтандық эмиссиядан жоғарылайды. Жоғары энергия деңгейінен төмен энергия деңгейіне ауысу кезінде, кіріске фотонмен бірдей фаза мен бағытта қосымша фотон пайда болады; бұл стимуляцияланған эмиссия процесі.

Тарих

Стимулданған эмиссия – Альберт Эйнштейннің ескі кванттық теория шеңберінде жасаған теориялық ашылуы. Бұл эмиссия ЭМ өрісінің кванттары болып табылатын фотондар арқылы сипатталады. Стимулданған эмиссия фотондарға немесе кванттық механикаға сілтеме жасамай классикалық модельдерде де жүзеге асуы мүмкін. (Сондай-ақ қараңыз.) Физика профессоры және MIT Гарвард ультрасуық атомдар орталығының директоры Дэниел Клеппнердің пікірінше, Эйнштейннің сәулелену теориясы өз заманынан озып кеткен және кванттық электродинамика мен кванттық оптиканың қазіргі заманғы теориясын бірнеше онжылдықтарға бұрын болжаған.