Кіріспе

Дес-Мойн, Айова штаты, АҚШ. Дес-Мойн халықаралық әуежайы – Айова штатының астанасы Дес-Мойн қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 8 шақырым жерде орналасқан, азаматтық, әскери және коммерциялық қызметтерді біріктіретін әуежай. Әуежайдың 2600 акр (шамамен 1052 гектар) аумағында екі ұшу-қону жолағы, 46 ғимарат, 7 тұрақ және терминал бар. DSM әуежайынан алты коммерциялық авиакомпания қызмет көрсетеді (American, Allegiant, Delta, Frontier, Southwest және United). Әуежайды Des Moines Airport Authority басқарады. 2017–2021 жылдарға арналған Ұлттық біріктірілген әуежай жүйелері жоспарында бұл әуежай негізгі коммерциялық қызмет көрсету әуежайы деп аталған. 2016 жылы әуежайды рекордтық 2,48 миллион жолаушы пайдаланды, бұл 2015 жылмен салыстырғанда 5 пайызға артық. 2019 жылы DSM 2,92 миллион жолаушыға қызмет көрсетті, бұл әуежай тарихындағы жаңа рекорд. Әуежайда Айова Ұлттық әуе гвардиясының 132-ші қанаты орналасқан.

Тарих

1920 жылдары Де-Мойн аймағында жалпы авиация және әуе почтасы үшін бірнеше шағын әуежайлар болды. 1929 жылы Айова штатының Бас Ассамблеясы қалаларға облигациялар сатуға және муниципалды әуежайлар салу үшін бағалаулар жинауға рұқсат беретін заң қабылдады. Де-Мойн әуежайы үшін 80-нен астам орын қарастырылды, бірақ қаланың оңтүстігіндегі 160 акр (0,65 км²) егістік жерге салу туралы шешім қабылданды. Әуежай құрылысы 1932 жылы басталды және 1933 жылы аяқталды. Әуежай құрылысы аяқталғаннан кейін көп ұзамай әуежайдың алғашқы жолаушылар терминалы салынды. 1950 жылы жаңа терминал салынды, ол бірнеше рет кеңейтіліп, жаңартылды. Қазіргі заманауи аймақтар 1970 жылы терминалдың қайта жаңартылуымен бірге салынды. Әуежай бастапқы орнынан бірнеше рет кеңейтіліп, қазір 2,625 акр (10,6 км²) аумақты алып жатыр. Бастапқыда әуежай Де-Мойн қаласының Парктер департаментімен басқарылды. Қала 1960 жылдары жеке Авиация департаментін құрды, ал 1982 жылы жеке Авиациялық саясат жөніндегі кеңес құрылды. Әуежай 1986 жылы әуежайда АҚШ Кедендік қызметінің кеңсесі бар екенін ескере отырып, Де-Мойн халықаралық әуежайы деп атауға ие болды. 2011 жылы Де-Мойн қаласы басқаруды қаладан Де-Мойн әуежайының басқару органына берді. Қала жерге меншік құқығын сақтайды, бірақ барлық мүлік пен жабдыққа құқықты мемлекеттік органға береді. Ал орган бұл жерді 99 жылға жалға алуға келісті. 2016 жылы әуежайдан рекордтық 2,48 миллион жолаушы өтті, бұл 2015 жылғы көрсеткіштен 5 пайызға жоғары. 2009 жылы – 853 596 адам, 2011 жылы – 932 828 адам. 2021 жылдың шілдесінде әуежай Allegiant Air үшін база құру жоспарларын жариялады.

Кеңейту

Аэропорттың ішкі жөндеу жұмыстары 2009 жылы басталып, 2010 жылы аяқталды. Брукс Борг Скилс АЕ LLP компаниясы жобалаған жобаға жаңа кілемдер, бояу, қақпалардың кассалары, орындықтар, жаңа төбе, бағытталғыш белгілер және өрт сөндіру жүйесі кірді. Жаңартуға сондай-ақ, әуежайдың кез келген қақпасын кез келген әуе компаниясы пайдалана алатын ортақ пайдалану жобасы да енді. Болашақта кеңейту мүмкіндігін ескере отырып, C терминалына жаңа әжетхана да салынды. Әуежай багаждың өңделуін жаңғыртты және кеңейтілген өңдеу орталықтарын құрды. Жолаушылар терминалындағы жұмыстармен қатар, аэропорт жалға берілетін көліктер және жаңа тұрақ орындары да салып жатты. 2022 және 2023 жылдар бойы аэропортта 05/23 ұшу-қону жолағының толыққанды реконструкциясы және одан әрі (2023 жылдың 14 қыркүйегіне дейін) 31/13 жолағының жабылуына әкеп соққан ірі құрылыс жұмыстары жүргізілуде.

Терминалды ауыстыру

2022 жылдың сәуірінде Де-Мойн халықаралық әуежайы терминал бойынша зерттеу нәтижелерін жариялады, онда қазіргі терминалды жаңасымен алмастыру қажеттігі көрсетілді. Алдыңғы жоспарлар әуежайдың қабылдау қабілетін 17 қақпаға дейін шектеген, бұл қолданыстағы терминалдың құрылымынан 5 қақпа артық. Жаңа жоспар кемінде 18 қақпаны көздейді, сондай-ақ 22 қақпаға дейін кеңейту және 5 қосымша коммерциялық ұшақ тұрақ орны қарастырылған. Жоба құныны азайту мақсатында жұмыс кезең-кезеңімен жүргізіледі. Сондай-ақ жоспарға халықаралық жолаушыларды тексеру үшін АҚШ кеден және шекара қызметін ұйымдастыру да кіреді. Мамыр айында әуежай айналасындағы қалалар мен округтерден әуежайды кеңейту жоспарларына 2 миллион доллардан астам қаржы жұмсауды сұрады. Жаңа терминал жобасының жұмысы 2024 жылы басталады деп жоспарланған, оның құны шамамен 769 миллион долларды құрайды.

Мекемелер

Әуежай 2625 акр (1062 гектар) аумақты алып жатыр, теңіз деңгейінен биіктігі 958 фут (292 метр). Онда екі ұшу-қону жолағы бар: 5/23 – 6601 х 150 фут (2012 х 46 м); 13/31 – 9001 х 150 фут (2744 х 46 м). 2021 жылдың 31 желтоқсанымен аяқталған жыл ішінде әуежайда 66 320 ұшақ операциясы тіркелді, күніне орташа 182 операция жасалды: 44% жолаушылар авиакомпаниясы, 9% әуе таксисі, 44% жеке авиация және 4% әскери авиация. Ол кезде әуежайда 105 ұшақ базасы болды: 63 бір моторлы, 16 көп моторлы, 23 реактивті және үш тікұшақ.

Статистика

+ DSM-нен ең көп жүретін ішкі бағыттар (шілде 2022 – маусым 2023) Рейтинг Аэропорт Жолаушылар Тасымалдаушылар 1 Денвер, Колорадо 253 000 Frontier, Southwest, United 2 Чикаго–О'Хар, Иллинойс 185 000 American, United 3 Даллас/Форт-Уорт, Техас 122 000 American 4 Атланта, Джорджия 104 000 Delta 5 Феникс Скай-Харбор, Аризона 85 000 American 6 Шарлотта, Солтүстік Каролина 76 000 American 7 Миннеаполис/Сент-Пол, Миннесота 65 000 Delta 8 Сент-Луис, Миссури 62 000 Southwest 9 Хьюстон–Интерконтиненталь, Техас 56 000 United 10 Лас-Вегас, Невада 54 000 Allegiant, Southwest

+ DSM-дегі ең ірі әуе компаниялары (шілде 2022 – маусым 2023) 5.4% 2015 2 365 643 2.0% 2016 2 483 924 3.8% 2018 2 773 207 7.6% 2019 2 919 904 5.3% 2020 1 295 685 10.3%

Апаттар мен оқиғалар

1978 жылғы 2 желтоқсанда, SMB Stage Line әуе компаниясына тиесілі Дуглас C 47A N41447 ұшағы Чикаго, Иллинойс қаласынан жүк рейсімен ұшып келе жатқанда ұшу-қону жолағына жетпей апатқа ұшырады. Апаттың себебі ұшақ корпусының мұздануы болды. 1985 жылғы 25 қарашада Роквелл Аэро Командер ұшағы мұздану және мүмкін дауылдық соққы салдарынан қонуға дайындалып келе жатқанда құлап, ұшқыш және Айова штаты университетінің әйелдер құрама командасының алты мүшесі қаза тапты. 2007 жылғы 1 желтоқсанда 44 жолаушы тасымалдаған United Express ұшағы ұшып-қону жолағына қарай таксилеу кезінде жолдан шығып кетті. Ешкім зардап шекпеді, бірақ аймақтан өткен қысқы дауылға байланысты әуежай оқиғадан кейін жеті сағатқа жабылды. 2008 жылғы 13 наурызда Атлантик Оңтүстік-Шығыс әуе компаниясымен орындалған, Атланта бағытындағы Bombardier CRJ 200 ұшағының 4704 рейсі, DSM қаласынан ұшу алдында тышқан табылуына байланысты бес сағаттан астам уақытқа кешіктірілді. Өкілдер ұшақтың зақымдануын тексеру үшін рейстің уақытын кейінге жылдырды. Техникалық қызметкерлер ұшақтың сымдарын және құрамдас бөліктерін тексерді. Рейс сағат 11:39-да ұшып кетті. 2010 жылғы 18 желтоқсанда кішкентай қызыл Beechcraft Bonanza ұшағы DSM әуежайында шұғыл қону кезінде апатқа ұшырады. Әуежай директорының мәлімдемесіне сәйкес, ұшақтың қозғалтқышында ақау пайда болып, ол әуежайға қайтып келді. Ұшақ әрі қарай қозғалтқышын жоғалтып, ұшқыш ұшу-қону жолағының соңына дейін сырғып жетті. Ұшақ қону шассисімен ұшу-қону жолағының шетін қиып, ұшақтың алдыңғы бөлігі қарға батып кетті. Полиция және жедел жәрдем қызметкерлері жеңіл жарақаттар туралы хабарлады.