Кіріспе

Американдық күн физигі (1927–2022)

Юджин Ньюман Паркер (10 маусым 1927 – 15 наурыз 2022) – американдық күн және плазма физигі. 1950 жылдары ол күн желiнiң бар екендiгiн және Күн жүйесiнiң сыртқы бөлiгiндегi магниттiк өрiс Паркер спиралі түрінде болатынын алға тартты, бұл болжамдар кейiннен ғарыш кемелерiнiң өлшеулерiмен расталды. 1987 жылы Паркер наножарықтардың бар екендiгiн ұсынды, бұл короналық қызу мәселесiн түсiндiрудегi басты кандидаттардың бiрi. Паркер докторлық дәрежесiн Калтехте (Caltech) алып, төрт жыл Юта университетінде докторантурадан кейiнгi зерттеушi болып жұмыс iстедi. 1955 жылы Чикаго университетіне қосылып, өмiрiнiң соңына дейiн сол жерде физика кафедрасында, астрономия және астрофизика кафедрасында және Энрико Ферми институтында өткiздi. Паркер 1967 жылы Ұлттық ғылым академиясының мүшесi болып сайланды. 2017 жылы НАСА өзiнiң Parker Solar Probe ғарыш кемесiн оның құрметiне атады, бұл НАСА ғарыш кемелерiнiң алғашқысы, тiрi адамның есiмiмен аталған.

Өмірбаян

Паркер 1927 жылғы 10 маусымда Мичиган штатының Хоутон қаласында Гленн мен Хелен (МакНейр) Паркерлердің отбасында дүниеге келді. Паркердің теориялық болжамдары бірнеше жылдан кейін, әсіресе 1962 жылғы «Маринер-2» миссиясы барысында жасалған спутниктік бақылаулар арқылы расталды. Паркердің еңбектері күн коронасын, күн желiн, Жер мен Күннің магниттік өрістерін және олардың күрделі электромагниттік өзара әрекеттесуін түсінуге үлкен үлес қосты. 1972 жылы ол Паркер теоремасын қалыптастырды, ол Күннің (және ұқсас жұлдыздардың) күн коронасындағы магниттік өріс сызықтарының топологиясы қалай рентген сәулелері деңгейінде жарқырау тудыратынын көрсетті. Ол 1979 жылы «Космикалық магниттік өрістер» және 1994 жылы «Рентгендік астрономиядағы магниттік өрістер» атты бірнеше оқулықтар жариялады.