Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік-шығыс Еуразиядағы суық құрғақ ауаның жоғары қысым аймағы.
High pressure mass of cold dry air over northeastern Eurasia
Сібірлік жоғары қысым (сонымен қатар Сібірлік антициклон; Азиатский антициклон (Азиатский антициклон); 西伯利亞高壓; Пиньинь Xībólìyǎ gāoyā) – қыркүйектен сәуірге дейін Еуразияның солтүстік-шығыс бөлігінде жиналатын суық құрғақ ауаның үлкен жиынтығы. Оның орталығы көбінесе Байкал көліне жақын орналасқан. Ең үлкен көлемі мен күшіне қыс айларында жетеді, осы кезде жоғары қысым аймағының ортасына жақын ауа температурасы көбінесе төмендейді. Атмосфералық қысым мұнда көбінесе жоғары болады. Сібірлік жоғары қысым – Солтүстік жарты шардың ең күшті жартылай тұрақты жоғары қысым аймағы және Гренландиядан басқа Солтүстік жарты шардағы ең төмен температураны – 1885 жылғы 15 қаңтарда Верхоянскіде тіркелген температураны қамтамасыз етеді, сондай-ақ 1968 жылғы 31 желтоқсанда Красноярск өлкесінің Агата ауылында тіркелген ең жоғары қысымды – 1083,8 мбар (108,38 кПа, 32,01 ГПа) құрайды. Сібірлік жоғары қысым Ресейдің Азиялық бөлігінде, Моңғолияда және Қытайда қатты қыс суығына және оның салдарынан құрғақ жағдайларға, аз қарға және мұздықтардың аз болуына немесе толығымен жоқтығына жауапты. Жаз айларында Сібірлік жоғары қысым Азиялық төмен қысыммен ауыстырылады.
The Siberian High (also Siberian Anticyclone; Азиатский антициклон (Aziatsky antitsiklon); 西伯利亞高壓; Pinyin Xībólìyǎ gāoyā) is a massive collection of cold dry air that accumulates in the northeastern part of Eurasia from September until April. It is usually centered on Lake Baikal. It reaches its greatest size and strength in the winter when the air temperature near the center of the high pressure area is often lower than The atmospheric pressure is often above The Siberian High is the strongest semi permanent high in the northern hemisphere and is responsible for both the lowest temperature in the Northern Hemisphere outside Greenland, of on 15 January 1885 at Verkhoyansk, and the highest pressure, 1083.8 mbar (108.38 kPa, 32.01 inHg) at Agata, Krasnoyarsk Krai, on 31 December 1968, ever recorded. The Siberian High is responsible both for severe winter cold and attendant dry conditions with little snow and few or no glaciers across Asian part of Russia, Mongolia, and China. During the summer, the Siberian High is largely replaced by the Asiatic low.
Шолу
Сібір биік қысымы Солтүстік жарты шардың көп бөлігіндегі ауа райы үлгілеріне әсер етеді: оның ықпалы Италияға дейін батысқа қарай созылады, тіпті жылы оңтүстікке де мұзды ауа әкеледі, сондай-ақ Малайзияға дейін оңтүстік-шығысқа қарай жетеді, онда ол солтүстік-шығыс муссонының маңызды құрауыш бөлігі болып табылады. Кейде күшті Сібір биік қысымы Филиппинге дейінгі тропиктік аймақтарға ерекше суық ауа райын әкелуі мүмкін. Ол төмен қысым аймақтарын тоқтатуы немесе олардың көлемін кішірейте алады және Хокурику және Иранның Каспий теңізі жағалауы сияқты, одан туындайтын желден орографиялық жауын-шашын алатын аймақтардан басқа, Азияның көп бөлігінде құрғақ ауа райын тудырады. Сібір биік қысымының салдарынан Тынық мұхитының Ресейдегі маңызды қаласы Владивостоктың жағалауындағы қыстар географиялық орнына және мұхитқа жақындығына қарамастан өте суық болады. Сібір ауасы әдетте Арктика ауасынан суық болады, себебі Арктика ауасы Солтүстік полюс маңындағы теңіз мұзының үстінде қалыптасса, Сібір ауасы жылуды Арктика мұзы сияқты сәулелендірмейтін Сібірдің суық тундрасының үстінде қалыптасады.
The Siberian High affects the weather patterns in most parts of the Northern Hemisphere: its influence extends as far west as Italy, bringing freezing conditions also in the warm South, and as far southeast as Malaysia, where it is a critical component of the northeast monsoon. Occasionally a strong Siberian High can bring unusually cold weather into the tropics as far southeast as the Philippines. It may block or reduce the size of low pressure cells and generate dry weather across much of the Asian landscape with the exception of regions such as Hokuriku and the Caspian Sea coast of Iran that receive orographic rainfall from the winds it generates. As a result of the Siberian High, coastal winters in the main city of Pacific Russia Vladivostok are very cold in relation to its latitude and proximity to the ocean. Siberian air is generally colder than Arctic air, because unlike Arctic air which forms over the sea ice around the North Pole, Siberian air forms over the cold tundra of Siberia, which does not radiate heat the same way the ice of the Arctic does.
Жаратылыс және өзгергіштік
Жалпы алғанда, Сібірдегі жоғары қысым жүйесі тамыз айының соңында қалыптаса бастайды, қыста ең жоғары шарына жетеді және сәуір айының соңына дейін күшті болып қалады. Арктикалық жаздың соңында оның пайда болуы, күндердің қысқаруымен бірге Солтүстік-Шығыс Азияның ішкі аймандарында салқындатылған жазғы ауа ағындарының жиналуынан туындайды. Сібір жоғары қысымының қалыптасу процесінде жоғарғы қабаттағы жел ағыны адиабатикалық салқындату және төмен қарай жылжу арқылы Солтүстік Еуразия арқылы жылжып, кейде Шығыс Азияның жылы аймандарына суық ауа толқындарын – "суық күмбездерді" әкеледі. Әлем халқының көп бөлігіне әсер ететін болса да, Сібір жоғары қысымын зерттеуге қатысты ғылыми жұмыстар кешіккен, бірақ оның өзгеруі 1960 жылдардан бері байқалып келеді. Қар мен мұз жамылғысының артуы Сібір жоғары қысымын күшейтеді, сондықтан Орталық Азиядағы таулардың кең аумақты мұздыққа толуы салдарынан ерте орта плейстоценде ол одан да күшті және батысқа қарай жылжыған. Голоценде Сібір жоғары қысымының әлсіреуі, ылғалдылыққа толы батыс желдерінің шығысқа қарай енуіне мүмкіндік берді, бұл Орталық Азияның төменгі биіктіктегі орманды аймақтарының кеңеюіне әкеп соқты.
In general, the Siberian High pressure system begins to build up at the end of August, reaches its peak in the winter, and remains strong until the end of April. Its genesis at the end of the Arctic summer is caused by the convergence of summer air flows being cooled over interior northeast Asia as days shorten. In the process of the Siberian High's formation, the upper level jet is transferred across northern Eurasia by adiabatic cooling and descending advection, which in extreme cases creates "cold domes" that outbreak over warmer parts of East Asia. In spite of its immense influence on the weather experienced by a large proportion of the world's population, scientific studies of the Siberian High have been late in coming, though variability of its behavior was observed as early as the 1960s. Because increased snow and ice cover enhances the Siberian High, the Siberian High was both more intense and located further west during the early Middle Pleistocene as a result of the extensive glaciation of mountain ranges across Central Asia. The decrease in magnitude of the Siberian High during the Holocene enabled eastward encroachment of westerlies enriched with water vapour, precipitating an increase in low altitude afforestation of Central Asia.