Кіріспе

Норвегиялық пианист, композитор және жазушы Кетил Бьёрнстад (25 сәуірде 1952 жылы туған) – пианист, композитор және жазушы. Алғашқыда классикалық пианист ретінде білім алған Бьёрнстад жас кезінде джазды танысып, «Еуропалық джаздың» қалыптасуын қолдады. Ол ECM жазбалар компаниясының (лейблінің) артисі, сонымен қатар жиырмаға жуық кітап, оның ішінде романдар, өлеңдер мен эсселер жинағын жариялаған.

Өмірбаян

Кетил Бьёрнстад Ослода дүниеге келген. Ол классикалық пианист ретінде білім алды және Амали Кристи мен Роберт Рифлингтен, сондай-ақ Лондон мен Парижде оқыды. Жас кезінде үлкен талант көрсетті және 1966 және 1968 жылдары «Жастар пианино шебері» атағын жеңіп алды. 16 жасында Бела Бартоктың үшінші фортепиано концертімен концерттік пианист ретінде дебют жасады. Оның ECM альбомы «Remembrance» (2010) оның тыныш, медитативтік туындыларының каталогын толықтырады. Бьёрнстад соңғы жылдары швед виолончелисі Сванте Хенрисонмен жұмыс істеді. 2000 жылы ол ақын Стайн Мехреннің мәтіндеріне негізделген мыңжылдық ораториясын «Himmelrand» (Аспан шеті) жазды. 2007 жылы Молде халықаралық джаз фестиваліне және 2008 жылы Бьёрнсон фестиваліне тапсырыс берді. Сондай-ақ, ол 2007 жылы Арендалдағы Canal Street фестивалі үшін «Coast Lines» және 2009 жылы Vestfold International фестивалі үшін «Hvalenes Song» жазды. Оның музыкасын көбінесе кинорежиссерлер, соның ішінде Кен Лоуч пен Жан-Люк Годар қолданды. Пианист ретінде ол бүкіл әлемді аралап, Монреаль, Шанхай, Тайбэй, Рим, Нанси, Франкфурт, Лейпциг, Лондон, Молде және Конгсберг сияқты джаз фестивальдеріне қатысты. Бьёрнстад алғаш рет 1972 жылы «Alone» поэзия жинағымен автор ретінде жарық көрді. Ол өлеңдер, романдар мен өмірбаяннан тұратын 30-ға жуық кітап шығарды. Оның алғашқы романдарының бірі – «Pavane» және «Bingo – a virtue of Essentials». Ода Крогтың өміріне негізделген «Oda!» романы Кристианиядағы (1924 жылға дейінгі Осло) богемалық өмірдің анықтамалық еңбегі ретінде қарастырылады. Оның басқа әдеби туындыларының арасында сыншылар тарапынан жоғары бағаланған туындылары бар.

Бьёрнстад психологиялық триллерлер «The Custom Themes» және «Twilight» жазды. Соңғысының оқиғалары 1970 және 80-жылдары Бьёрнстад тұрған Тведестранд архипелагында орын алады. Жақында Бьёрнстад жас пианист Аксель Виндинг туралы жүлделі трилогия жазды. Ол «The Music», «The River» және «Damen i Dalen» (Қолпастағы ханым) романдарынан тұрады. 2010 жылы роман «The Independent Foreign Fiction Prize» сыйлығына ұсынылды. Үш роман – «The Immortals/De Udødelige», «End of the World/Verdens Ende» және «Loneliness/Ensomheten» – автордың қазіргі заманғы адамның мүмкіндіктерін қазіргі заманғы ортада талқылайтын «Millennium» трилогиясымен салыстыруға болады. Frankfurter Allgemeine Zeitung газетіндегі сыншы Клаус Бирнстиль «The Immortals» романы «ұмытылмас керемет роман» екенін жазды. «Master of dreams/Drømmemesteren» – норвегиялық суретші Бендик Риис туралы өмірбаян, ол өмірінің көп бөлігін әртүрлі мекемелерде өткізді. «The Road to Mozart/Veien til Mozart» – Моцарттың өмірбаяны және автордың 1960 және 70-жылдардағы Ослодағы балалық шағы туралы әңгіме. Кітап норвегиялық сыншылардың бір ауыздан мақтауына ие болды және Германиядағы Suhrkamp/Insel компаниясына сатылды.

ECM-де Бьёрнстад «Life in Leipzig», «Remembrance», «Night Song», «Vindings Music» және «La Notte» альбомдарын шығарды. «Soloppgang/Sunrise» (Эдвард Мунк мәтіні) және «A Passion for John Donne» альбомдары хор мен солистерге арналған, сондай-ақ «Sanger om tilhørighet», онда Бьёрнстад норвегиялық әнші және саксофонист Хокон Корнстадпен ынтымақтастығын жалғастырады. 2014 жылғы 3 қазанда Бьёрнстад Терье Рипдалмен бірге Кореядағы Джаз фестивалінде 50 000-нан астам адам алдында өнер көрсетті. 2015 жылы Бьёрнстад Оле Пауспен «Frolandia» атты жаңа альбом жазды. Ол сондай-ақ «The Sixties/Sekstitallet» атты жаңа романының тұңғыш шығарылымын жасады, ол 1960 жылдардан бүгінгі күнге дейінгі онжылдықтар туралы алты томдық серияның бірінші кітабы болды. «The Seventies/Syttitallet», содан кейін жыл сайын: «The Eighties/Åttitallet», «The Nineties/Nittitallet», «2000/Tyvetallet» және 2020 жылдың тамызында жарық көрген «The Last Decade/Siste Tiåret». Бұл серияның барлығы 175 000-нан астам данасы сатылды (Aschehoug Forlag). Алғашқы кітаптар неміс тіліне де аударылды. ZDF телеарнасында Маттиас Хайнеман Бьёрнстадты «нағыз әңгімеші» деп сипаттады. Jyllandsposten газетінде Ларс Оле Книппел «The Nineties/Nittitallet» кітабын 2018 жылдың үздік кітабы деп таңдады. Verdens Gang «The Seventies/Syttitallet» (2016) туралы былай деп жазды: «Бұл шынымен де керемет саяхат» (Гури Хелтнес).

Соңғы жылдары музыкант ретінде Бьёрнстад 2015 жылдан бастап бірнеше соло фортепиано альбомдарын шығарды, олар «Shimmering» және «Images», сондай-ақ «The World I Used To Know» (Grappa 2019) альбомы, ол Abbey Road-тің әйгілі 2-студиясында жазылған. Альбом Норвегия операсындағы екі сатылып кеткен концертпен бірге жарық көрді, бұл Бьёрнстадтың музыкант ретінде елу жылдығын атап өтті. Бірінші концерт NRK телеарнасында көрсетілді. Бьёрнстадтың соңғы ECM шығарылымы – Аннели Дрекер мен Ларс Саабье Кристенсенмен бірге «A Suite of Poems». Сол жылы Граппа Ева Бьерга Хаугенмен бірге Кьерсти Аннестаттер Скомсвольдтың сөздеріне негізделген «Hun som kjenner tristheten ved ting» әнін шығарды. 2020 жылдың сәуірінде Граппа скрипкашы Гуро Клевен Хагенмен бірге «The Personal Gallery» альбомын шығарды. Үш айдан кейін Lawo Марианне Беате Киелланмен бірге «Lofotoratoriet» альбомын шығарды, ал 2021 жылдың наурызында Simax оның жаңа операсы «Flagstad an Opera»-ның репетициялық жазбасын және DVD-ін шығарады, ол 2020 жылдың қараша айында Ослодағы Норвегия операсындағы тікелей өнер көрсетілімінен алынған.