Кіріспе
Дауыл түрі
Антициклоникалық дауыл – жоғары қысым орталығына ие дауыл, онда жел төмен қысым аймағындағы жел ағынына қарама-қарсы бағытта соғады. Циклоникалық дауылдардан өзгеше, антициклоникалық дауылдар көбінесе жақсы ауа-райымен және тұрақты атмосфералық жағдаймен байланысты. Дегенмен, басқа планеталарда немесе Жерде сирек кездесетін жағдайларда антициклондар қолайсыз ауа-райының туындауына себеп болуы мүмкін. Мысалға, 2018 жылы Британ аралдарына қарлы боран әкелген Хартмут, сондай-ақ Юпитер және Нептунның тұрақты антициклоникалық дауылдарын атауға болады.
Синоптикалық масштабтағы антициклондық құрылғылар
Синоптикалық масштабтағы антициклондық дауылдар әдетте ауа бір-бірінен бөлініп, төмен түсетін жоғары қысым жүйелерінің маңында қалыптасады. Бұл дауылдардың ортасындағы ауа жоғары қысым аймақтарынан ығыстырылып, оның орнына жоғарыдан төмен қарайтын ауа ағынымен алмастырылады. Қыс мезгілінде антициклонның ашық, тыныш жағдайы қырау мен тұманға алып келуі мүмкін. Өйткені жоғары қысым жүйесіндегі ауаның төмен түсуінен ашық аспан пайда болып, жер бетінен түнгі уақытта жылудың кетіп қалуына жағдай жасайды, нәтижесінде ауа температурасы тез төмендеп, қырау немесе тұман түзіледі. Кориолис күшінің әсерінен антициклондық дауылдар Солтүстік жарты шардан сағат тілі бойынша, ал Оңтүстік жарты шардан сағат тіліне қарсы айналады.
Мезоантициклоникалық супержасушалар
Супержасушалар – тік желдің күшті қиылысымен бірге пайда болатын найзағайлар кезінде қалыптасатын, ұзаққа созылатын және айналатын конвективті дауылдар. Супержасушада жоғары қарай айналатын (мезоциклон) және төмен қарай айналатын ағымдар болады. Мезоциклон желдің қиылысынан (биіктікке қарай желдің жылдамдығы мен бағытының өзгеруінен) пайда болатын көлденең бұрқалардың дауылдың жоғары қарайтын ағысымен тік бағытта бұрылуынан пайда болады. Әдетте, мезоциклон циклондық айналады (солтүстік жарты шарда сағат тіліне қарсы), бірақ кейде антициклондық айналуы мүмкін, нәтижесінде мезоантициклон пайда болады. Солтүстік жарты шардағы мезоантициклонның пайда болуы тік желдің қиылысу векторының биіктікке қарай сағат тіліне қарсы бұрылуымен (желдің арқауы) байланысты. Сондықтан, антициклондық супержасушалар көбінесе тропосфералық желдің сол жағына қарай жылжып, қысқа ғұмырлы болады, алайда олар торнадо тудыруы сирек.
Антициклоникалық торнадолар
Торнадо айналымдарының 99% жағдайда циклоникалық бағытта айналуы байқалады, бірақ кейбір торнадолар қолайлы жағдайларда антициклоникалық бағытта айналып, Кориолис күшінің әсері сезілмейтіндей кішкентай масштабта пайда болады. Антициклоникалық торнадолар көбінесе циклоникалық айналымды, оңға қарай жылжымалы суперклеткалардағы қалыпты циклоникалық торнадолардың қосымша элементтері ретінде кездеседі, бірақ олар нашар және аз өмір сүреді. Көбінесе антициклоникалық суперклеткалар антициклоникалық торнадоларды да тудыра алады.
Мысалдар
Хартмут, Скандинавия: 2018 жылдың 25 ақпанынан 4 наурызына дейін Сібірдің ауа массасы, өте күшті антициклон кезінде сирек кездесетін "антициклондық қарлы дауыл" құбылысын тудырды. Антициклонның ең жоғары соққысы 187 км/сағ (116 миль/сағ) болды, ал орталық қысымы 1056 гПа-ға жетті. Бұл құбылыс "Шығыстан келген Адамзат" деп аталатын қауіпті суық толқынға әкеп соқты, ол мұздаған ауа мен көп мөлшерде қарды Еуропаға жеткізді. Антициклон Хартмут пен циклон Эмманың өзара әрекеттесуі Батыс Еуропада, әсіресе Британ аралдарында жел мен қардың күшею қаупін арттырды. Нептун: 1989 жылы "Вояджер-2" ғарыш кемесі Нептунда 55° оңтүстік ендікте конвективті дауылдар кезінде антициклондық бұлт жүйесін (DS2) тапты. Бұл жүйеде антициклондық айналыммен байланысты жарқын және биік бұлттар болды. Нептундағы осы бұлт жүйелері "серік бұлттар" деп аталады, себебі олар антициклондық дауылдарға алып келетін Жердегі бұлт құрылымдарына ұқсас қалыптасады. "Вояджер-2" конвективті дауылдарды анықтады, олардың бірі антициклондық мінез-құлыққа ұқсас болды. Бұл конвективті дауыл 55° оңтүстік ендікте орналасқан DS2 антициклонының ішінде болды. Бұл жүйеде антициклондық айналыммен байланысты жарқын және биік бұлттар байқалды.