Кіріспе
Поляк фехтовальшысы және қос агент, Польша Олимпиадалық гребушісі.
the Polish Olympic rower
Ежи Владислав Павловский (25 қазан 1932 – 11 қаңтар 2005) – поляк фехтовальшысы және қос агент.
Өмір
Польша армиясында майор болған Пауловски 1968 жылы Мексика қаласында өткен жазғы Олимпиада ойындарында жеке сабыр түрінен алтын медаль жеңіп алды. 48 жылдан бері Олимпиада сабырында алтын медальді жеңген алғашқы венгр емес еді. 1952 жылдан 1972 жылға дейін жалпы алты Олимпиада ойынына қатысып, 1956, 1960 және 1964 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында үш күміс және бір қола медальді иеленді. 1967 жылы Халықаралық фехтование федерациясы оны барлық уақыттағы ең үздік фехтовальщик деп жариялады. 1975 жылдың 24 сәуірінде тұтқындалды, ал 1976 жылдың 8 сәуірінде Варшавадағы әскери сот оны 25 жылға бас бостандығынан айырды, 10 жылға азаматтық құқықтарын тоқтатты, қарапайым сарбаздық шеніне төмендетті, 1964 жылдан бері белгісіз НАТО елінің тапсырмасымен жасаған тыңшылық әрекеттері үшін барлық мүлігін тәркіледі және оның есімі Польшаның спорттық тізімінен өшірілді. Шындығында, ол 1964 жылдан бастап АҚШ-тың ЦРУ және 1950 жылдан бастап Польшаның барлау қызметі үшін қос агент болып жұмыс істеген. Пауловски әскерге қатысып, ақыры майор шеніне жетті. Ол 16 жасында фехтованиемен айналыса бастады, негізінен сабырға назар аударды. 1953 жылға қарай 21 жасқа дейінгі әлем чемпионатында күміс жүлдегер атанды және Польшаның 1934 жылдан бергі алғашқы табысы болған ересектер әлем чемпионатында қола медальді жеңіп алған команданың құрамында болды. Келесі чемпионатта ол жекелей жарыста үш венгрден кейін төртінші орын алды, олар ұзақ жылдар бойы сабыр фехтованиесінде үстемдік танытқан. Командаластарының бірі Пауловскидің венгр жаттықтырушысы Янош Кевеймен болған сабақтарын еске алады, олардың қылыштары соншалықты жылдам қозғалған, тіпті тәжірибелі көрермендер де оның қимылын қадағалай алмаған. Кевей Пауловскиге екі қолында қылышпен сабақ берді: "Уақытты қалай ысыраптаймыз?" дейтін. Пауловски одан да жылдам болды. Ол фехтовальщиктер арасында ғана емес, халыққа да қадірлі болды. Оның 1973 жылы жарық көрген "Олимпиадалық алтынның салмағы" атты Олимпиада туралы кітабы, телеарналардағы жиі пайда болуы және спорттық клубтар мен әскери бөлімдердегі сөздері оны бүкіл Польшада танымал етті. Ол мемлекет тағайындаған ең жоғары наградаларды алды және оның ықпалымен фехтование елдегі ең танымал спорт түрлерінің біріне айналды. Ол әлі де активті команда мүшесі болғанда Польша фехтование федерациясының президенті болды. 1960 жылдардың ортасында заңгерлік білімін аяқтаған кезде ол елдің премьер-министрінің машинасымен бірдей Мерседес 300 көлігімен жүрді. Варшаваның орталығындағы бес бөлмелі пәтерінде көне жиһаз, қымбат кітаптар мен көркем суреттер жиналған. Ол бірнеше тілді еркін білді және оның тартымды мінезі оған бүкіл әлемде достар табуға көмектесті. Пауловски ешқашан қартаймайтын сияқты көрінді. Жалпы, ол 17 рет әлем чемпионаттарының финалына өтті. 1973 жылы 42 жасында ол соңғы рет финалға (алты фехтовальщиктің дөңгелек турнирі) ілікті, бірақ алғашқы медальдан кейін 20 жыл өткен соң, медальді ұшыра алмады. Бірақ келесі жылы ол ширек финалда жеңіліп, енді ел намысын қорғамады. Содан кейін ол жай ғана жоғалып кетті, "жерге сіңгендей", деді польшалық тілші. Сол жазда ол "мемлекет мүддесіне қарсы қылмыс жасағаны үшін" тұтқындалғаны туралы ақпарат тарады. 1974 жылы НАТО тыңшысы өзінің бес серігінің бірінің "Павел" екенін мойындады - Пауловскидің негізгі лақап аты (оның басқа да бірнеше лақап аты болған, соның ішінде "Грач", "Карта ойыншысы", покерге деген сүйіспеншілігіне байланысты). Тұтқындалғанға дейін Пауловски ел өндірген соңғы он жылдағы ең үздік спортшы деп жарияланған еді. "Тайм" журналы оны "Польшаның даусыз спорттық батыры" деп атады. Сондықтан "Neue Zürcher Zeitung" газеті жазғандай, "оны тұтқындау туралы жаңалық польшалық қоғамды, әсіресе әскер мен жастарды қатты дүр сілкіндірді, өйткені ол олар үшін дерлік ұлттық құдай болған". Дерлік бірден үкімет пен әскердегі ықпалды тұлғалар осы істі жасыруға тырысты, бірақ Варшава шартының жоғарғы командалық құрамындағы кеңес өкілі өлім жазасын талап етті. Пауловски екі жарым ай бойы тергеуден өтіп, ақырында жасырын отырысқан әскери трибуналдың алдында сотталды. Оған Польша заңына сәйкес келмейтін жаза берілді - "белгіленбеген НАТО елінің тапсырмасымен" жасаған тыңшылық үшін 25 жыл бас бостандығынан айыру. Пауловскинің атудан құтылуына себеп, ол Войцех Ярузельскиймен бірге атуға қатысқан - ол жақсы мерген болған, деген әңгіме тарады; бірақ сот оның қылмыстарын мойындағаны, байланыстарын ашқаны және тыңшылық әрекеттері туралы егжей-тегжейлі мәлімет бергені үшін аман қалғанын мәлімдеді. Оның тағы бір досы, танымал жазушы Джерзи Косински, 1977 жылы жарық көрген "Кездесу" атты романында "ЖП, барлық уақыттағы ең үздік фехтовальщик" тұтқындалып, "әскери бекініске" апарылған, онда тергеуші оның фехтование қолдарын сындырған. Ресми мәлімдемелердің болмауына байланысты бұл толығымен ойдан шығарылған сипаттама нақты шындық ретінде қабылдалды. Пауловскинің тұтқындалуының бірден салдары болды. Бірқатар басқа офицерлер де ұқсас айыптар бойынша сотталды және жазаланды. Шамамен 120 польшалық фехтовальщиктер тексерілді. Бірнеше жоғары шенді офицерлер қызметтен алынды, тіпті Польша теңіз күштерінің басшысы да қызметінен босатылды. Спортшының қандай құпияларға қол жеткізе алатынына қатысты, Пауловски бірнеше жоғары шенді офицерлермен дос болған және жоғары қоғамда жүрген, ол әскери ұшақтардың радар кодтарын берген деген болжам бар. Оның танымал болуы түрмеде оған көп көмектеспеді. Өзінің айтуынша, оның камерасында жеті адам болған - педофилдер, психопаттар және психикалық аурулары бар тұтқындар - "қоғамның шетіндегі ең жаман адамдар". Оған аптасына 112 польша злотысынан (бір фунт стерлингтен кем) ақша берілді, айына бір хат, жылына екі жұмсақ зат жіберуге рұқсат етілді. Ол сурет салумен айналыса бастады, алғаш түрме щеткасымен сурет салды, содан кейін оның шеберлігі артып, туындыларын көптеген көрмелерде көрсетті. Ол сонымен қатар басқа тұтқындарға заңдық көмек көрсетіп, олардың билік органдарына жазған хаттарына көмектесті. Мүкісіздік үшін өмір бойына сотталған бір тұтқын Пауловскидің шахмат серігіне айналды. Ол бас ауруларынан зардап шекті, бір күні Пауловски оның басына қолын қойды. Мигрень қайтадан оралмады. 1985 жылдың маусымында босатылғаннан кейін Пауловски Варшаваның ірі ауруханаларының бірінде емдеу қабілетін пайдаланды. Орта жасынан асып, ол фехтованиемен де айналыса бастады. Босатылғаннан кейін ол Варшаваның ірі клубтарының біріне барып, жас фехтовальщиктерге қарсы сынға шықты және көптеген жеңіске жетті. Бірнеше аптадан кейін ол классификациялық турнирге қатысып, финалға ілінуге жақын болды. Содан кейін Польша чемпионаты өтті; бірақ жас фехтовальщиктердің ата-аналары олардың ұлдарының "сатқынмен" қолдасқанын қаламайтындарын айтты. Бұл оның соңғы ресми жарысқа қатысуы болды. Ол үш рет үйленді, соңғы рет 40 жылдан астам бірге болған Ивонкамен. Оның күйеуі тұтқындалғаннан кейін, ол акушерлік қызметіне қауіп төнуіне байланысты ажырасуға берілмесе, жұмысынан айырылатыны туралы ескертілді. Ол бас тартты және жақын арада жұмысынан босатылды. Пауловски босатылғаннан кейін ғана қайтадан жұмыс істеді. Тұтқындалғаннан кейін Пауловски өзінің атын арыздануға тырысты, оны тергеумен айналысқан министрге қарсы шағымдануды жоспарлады. Біраз уақыт бойы үкімет ешқандай әрекет етпеді, бірақ Пауловски өзінің әділдігін жариялаған сөздерінен кейін сот материалдары жарияланды, ал 1991 жылы "Құқық және өмір" атты жетекші журнал Пауловскидің 1955 жылдың тамызынан бері өзінің командаластарына қарсы мемлекет үшін тыңшылық жасағанын, қызметкерлерге кімдердің дезертир болуға ниеттенгенін, кімдердің Таяу Шығыстағы соғыста Израильді қолдағанын және кімдердің ұсыныстарға ашық екенін айтты. Оның тыңшылығы 1962 жылдың наурызында тоқтатылды, ол өзінің лауазымын "жеке пайдаға" қолданғаны анықталды. Бұл және басқа да мақалалар бастапқы айыптамалардан да зиянды болды. 1994 жылы Пауловски өзінің тыңшылық күндері туралы "Ең ұзақ жекпе-жек" атты екінші кітабын жазды. Бала кезінде ол 1944 жылғы Варшава көтерілісіне қатысқан, деді ол, және осы еркіндік тілегі осы күнге дейін сақталған...