Кіріспе

Англо-американдық бизнесмен сэр Генри Соломон Уэлком (21 тамыз 1853 – 25 шілде 1936) – американдық фармацевтикалық кәсіпкер. Ол 1880 жылы әріптесі Сайлас Берроузбен бірге "Burroughs Wellcome & Company" фармацевтикалық компаниясын құрды, ол кейіннен GlaxoSmithKline компаниясын құруға біріккен төрт ірі компанияның бірі болды. Ол өсиетімен қайырымдылық жұмыстарына үлкен капитал қалдырды, ол әлемдегі ең ірі медициналық қайырымдылық қорларының бірі – Велком Траст құруға жұмсалды. Ол медициналық артефакттарды ынтамен жинаған, қазір олар Лондонның Ғылым мұражайында сақтаулы және олардың шағын бөлігі Велком коллекциясында көрсетіледі.

Өмірбаян

Велком Висконсин штатының кейін Алмонд болып белгіленген шекаралық ағаш үйінде дүниеге келді. Оның әкесі – С. К. Уэлком, көшпелі миссионер, жабық вагонмен саяхаттап, уағыз айтқан, ал анасы – Мэри Кертис Уэлком. Ол ерте жасынан медицинаға, әсіресе, маркетингке қызығушылық танытты. Оның алғашқы өнімі, 16 жасында, көрінбейтін сия (іс жүзінде лимон шырыны) болды, оны Гарден-Сити (МН) Геральд газетінде жарнамалады. Ол қатаң діни тәрбиеде өсті, әсіресе, тыйымшылық қозғалысына қатысты. Оның әкесі Екінші адвентист шіркеуінің белсенді мүшесі болды. Ол масон болған.

Фармацевтикалық компанияның жетекшісі

1880 жылы Велком өзінің әріптесі Сайлас Мейнвилл Берроузбен бірге "Бурроуз Велком энд Компани" фармацевтикалық компаниясын құрды. Олар 1884 жылы "Таблоид" тауарлық белгісімен Англияға дәрі-дәрмектерді таблетка түрінде сатуды енгізді. Бұрын дәрілер көбінесе ұнтақ немесе сұйық күйде сатылатын. Берроуз бен Велком сондай-ақ дәрігерлерге тегін үлгілер жіберу арқылы тікелей маркетингті дамытты. 1895 жылы Берроуз 48 жасында қайтыс болды, ал компания Велкомның басқаруына өтті. Компания дамыды және Велком бірнеше ғылыми-зерттеу зертханаларын ашты. 1924 жылы Велком барлық коммерциялық және коммерциялық емес қызметін "The Wellcome Foundation Ltd." деген бір холдинг компаниясының құрамына біріктірді.

Жеке өмір

1901 жылы Велком жетімдер үйінің негізін қалаушы Томас Джон Барнардоның қызы Гвендолин Мод Сири Барнардоға үйленді. Олардың Генри Маунтени Велком атты бір баласы болды, ол 1903 жылы туған және шамамен үш жасында асырап алуға берілді. Ол кезде ол денсаулығы нашар деп есептелді, ал ата-анасы көп уақытын саяхаттап өткізді. Неке бақытты болмады, 1909 жылы жұбайлар ажырасып кетті. Содан кейін Сирия (осы есіммен танымал болған) бірнеше махаббат оқиғаларына араласты, оның ішінде дүкендер желісінің иесі Гарри Гордон Селфридж және жазушы Уильям Сомерсет Момпен байланыс жасады, одан Мэри Элизабет атты қызы дүниеге келді, кейін ол Момға үйленді. Велком 1915 жылы ажырасуға талап арыз берді, Момды сотқа тартылған тұлға ретінде көрсетті. Бұл сот ісі бұрыннан қашып келген көпшіліктің назарына ілікті. Сирия Генридің баласына қатысты қамқорлық құқығына ешқандай қарсылық білдірмеді. 1910 жылы Велком Ұлыбритания азаматы атанды. 1928 жылы ол Теңіз зерттеулер қоғамының құрметті вице-президенті болып тағайындалды. 1932 жылы туған күніне орай рыцарь атағы берілді. 1932 жылы Англия Корольдік хирургтар колледжінің құрметті мүшесі болды. Ол 1936 жылы Лондон клиникасында 82 жасында операциядан кейін пневмониядан қайтыс болды. Оның қайтысынан кейін Велком қоры құрылды.

Мұра

Өз өсиеті бойынша Велком компаниясының барлық акционерлік капиталын жеке сенімділерге тапсырды, оларға кірісті адам мен жануарлар денсаулығын арттыру мақсатында жұмсау міндеті жүктелді. Wellcome Trust қазір әлемдегі ең ірі жеке биомедициналық қайырымдылық қорының бірі. Велкомның алғашқы өмірбаянын 1939 жылы Wellcome Trust тапсырыс берді, оны Велком құрған Тарихи медицина мұражайының қызметкері А. В. Хаггис жазды. Бірақ, 1942 жылғы түпкі нұсқасына сенімділер риза болмады, сондықтан өмірбаян жарияланбады, алайда нұсқалары Велком кітапханасында қарауға қолжетімді. Велкомның өмірбаянын Роберт Родс Джеймс жазып, 1994 жылы жариялады. 2009 жылы Франсис Ларсонның "Шексіз дүние: сэр Генри Велком қалай әлемді жинады" атты еңбегі Оксфорд университетінің баспасынан шықты, бұл Велкомның жеке және іскерлік құжаттары тізімделгеннен кейін жарық көрді.

Велком қоры

Велком қайтыс болғаннан кейін, қордан түскен табыс, бастапқыда дивидендтер арқылы, кейіннен салық тиімділігі жоғары келісімдер арқылы, Wellcome Trust-ті қаржыландыруға, фармакология бөлімдеріне болашақ зерттеушілерді оқыту және даярлау үшін қорлар беруге пайдаланылды. Ұлыбританияның қайырымдылық заңына енгізілген өзгерістерден кейін қор GSK-ға сатылып, түскен қаражат кең ауқымды портфельге инвестицияланды. Бұл сенім бұдан кейін Ұлыбританиядағы ең ірі қайырымдылық ұйымына айналды, ол биомедициналық ғылым, технологияны коммерцияландыру, қоғамдық қатысу және биоэтика сияқты бағыттарды қаржыландыруды қамтамасыз етті. Зерттеулерді қолдануға болатын денсаулық өнімдерін жасау мақсатында гранттар мен стипендиялар ұсынылады. Қазіргі уақытта бұл қор жылына 600 миллион доллардан астам қаражатты медициналық зерттеулер мен оқытуға жұмсайды. 1955 жылы Burroughs Wellcome Fund (BWF) Wellcome фармацевтикалық компаниясының АҚШ филиалы ретінде құрылды; 1993 жылы Wellcome Trust-тен 400 миллион долларлық сыйлық BWF-қа компаниядан толық тәуелсіздік алуға мүмкіндік берді, ол Солтүстік Каролинадағы Research Triangle Park-та орналасқан жеке, тәуелсіз биомедициналық зерттеулер қоры болды. Wellcome Trust жаңадан бастаған бағдарламаларының қатарында 2010 жылдың қазан айында басталған, академиялық медицинада мансапты жалғастырғысы келетін дәрігерлерге арналған ғылыми оқыту бағдарламаларын құру бар. Сондай-ақ, қазіргі уақытта қор клиниктердің семіздікке қарсы табиғи тәбетті басу әдістерін әзірлеу бойынша зерттеулерін қолдайды. Ол өзінің коллекциясына медицинамен байланысты кез келген затты, соның ішінде Wellcome Collection-да көрсетілген Наполеонның тіс щеткасын сатып алды. Ол қайтыс болған кезде коллекцияда 125 000 медициналық зат болды, ал барлығы 1 миллионнан астам зат есептелді. Медициналық емес заттардың көп бөлігі оның қайтыс болғаннан кейін таратылды. Ол сондай-ақ белсенді археолог болды, әсіресе, көптеген жылдар бойы Суданның Джебель-Моясында қазба жұмыстарын жүргізді, онда қазба жұмыстарын жүргізу үшін 4000 адам жұмысқа алынды. Ол археологиялық қазбаларда желкенді әуе суретін қолданған алғашқы зерттеушілердің бірі болды, сақталған суреттер Wellcome Library-де бар. Wellcome-ның коллекциясы қазір Лондонның Ғылым мұражайы басқарады және 1976 жылдан бері олардың қамқорлығында. Коллекциядан көптеген заттар қазір музейдің "Медицина: Велком галереясында" көрсетілуде. Wellcome Collection 2007 жылдан бері "Медицина адамы" деген атпен Wellcome-ның коллекциясынан бірқатар заттарды көрсетеді. Оның кітаптар, суреттер, сызбалар, фотосуреттер және басқа да медиа материалдары Wellcome Library-де қарауға болады. 2003 жылы Quay Brothers коллекцияға құрмет көрсету мақсатында "The Phantom Museum" атты қысқа анимациялық фильм түсірді.

Шығармалары

Ескі кимр медицинасы: тарихи естеліктердің көшірмесі. Burroughs Wellcome, London Digital edition by the University and State Library Düsseldorf
Метлакахтланың тарихы. Лондон; Нью-Йорк: Саксон, 1887.