Оңтүстік Африкалық режиссер: Джон Блэрдің өмірбаяны мен шығармашылығы

Кіріспе

Оңтүстік Африка кинорежиссері

Джон Блэр, CBE – Оңтүстік Африка туған британдық жазушы, кинопродюсер және деректі фильмдер, драма мен комедия жанрындағы фильмдердің режиссері.

Өмірбаян

Джон Блэр Оңтүстік Африкада дүниеге келген. 1966 жылы Оңтүстік Африка армиясына алынған, бірақ оның орнына Англияға қашуды жөн көрді. Ол өмірінде көптеген марапаттар алған, соның ішінде өз саласындағы ең беделді төрт сыйлыққа ие болды: «Оскар», «Эмми» (екі рет), Халықаралық құжатты фильмдер қауымдастығының «Ерекше жетістік» сыйлығы және Британ академиясының сыйлығы. 2015 жылғы туған күніне орай кино өнеріне қосқан үлесі үшін Британ империясы орденінің командирі (CBE) атағымен марапатталды. 1994 жылы Джон Блэр Нью-Джерси штатындағы Ричард Стоктон колледжінен құрметті доктор ғылымы дәрежесін алды, себебі ол фильмдері арқылы адам құқықтары туралы хабардарлықты арттыруға үлкен үлес қосты. 2003 жылы Блэр Стоктон университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді, сонда ол соңғы курс студенттеріне нақты өмірдегі мәселелерді зерттеу бойынша курс оқыды.

Құжаттамалық фильмдер

Блэр жазған, түсірген және режиссерлік еткен «Анн Франк есінде» фильмі «Оскар» сыйлығының иегері, сондай-ақ «Эмми» халықаралық сыйлығының, «CableACE» сыйлығының, Халықаралық деректі фильмдер қауымдастығының «Ерекше жетістік» сыйлығының, «Амстердам» халықаралық деректі фильмдер фестивалінің (IDFA) көрермендер сыйлығының, «Хэмптонс» халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының сыйлығының және «Чикаго» халықаралық кинофестивалінің алтын тақтасының иегері. Сондай-ақ, Мельбурн, Монреаль және Торонто халықаралық кинофестивалдерінде көрсетілді (барлығы бәсекеге қатыспады). Фильм Ұлыбританияда, Солтүстік Америкада және Австралияда көрсетілді. Блэр 1983 жылы түсірген «Шиндлер» фильмі үшін Британ академиясының үздік деректі фильм сыйлығын жеңіп алды. Бұл фильм Стивен Спилбергтің фильмінен 10 жыл бұрын түсірілген және Спилберг оны зерттеу ресурсы ретінде кеңінен пайдаланды. «Шиндлер» туралы Дирк Богард баяндады, ал Блэр оны жазып, түсіріп, режиссерлік етті. 2019 жылы ол «Шиндлер» фильмін жоғары сапада Бен Кингслимен бірге қайта шығарды. Соңғы кезде Блэр 2022 жылғы Монте-Карло телефестивалінің «Алтын нимфа» сыйлығын «Навальный: Путин өлтіре алмаған адам» деректі фильмі үшін жеңіп алды. Guardian басылымы «Бұл қызықты деректі фильмде қорқыныш пен абсурд орын үшін күреседі» деп жазды. The Daily Telegraph оны «көңілді және таңғажайып фильм» деп атады, ал The Sunday Telegraph оны «жамандықтың қарапайымдылығымен толған фильм» деп сипаттады. 2011 жылдың қаңтарынан 2013 жылдың шілдесіне дейін Блэр Al Jazeera English телеарнасының негізгі сериалдары мен деректі фильмдерінің арнайы бөлімдерін басқарды. 2011 жылдың соңында ол өзінің портфеліне «Тақырыптар» бөлімін қосты. Al Jazeera-да жұмыс істеген кезінде ол бірнеше деректі фильмдер мен сериалдарды тапсырып, атқарушы продюсерлік қызметін атқарды, сондай-ақ жаңа ток-шоу форматтарын жасады. «Бахрейн: Қараңғыда айқайлау» (режиссері Мей Ин Уэлш, Al Jazeera үшін) фильмі үшін Джон Роберт Ф. Кеннеди журналистикасы сыйлығын, Amnesty International Media Award сыйлығын, Ұлыбритания шетелдік баспасөз қауымдастығының «Жылдың ең жақсы репортажы» сыйлығын, Джордж Полк журналистикасы сыйлығын және Скриппс Ховард қорының Джек Р. Ховард сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ Британ академиясы және Корольдік теледидар қоғамының сыйлықтарына ұсынылды. 2012 жылы Блэрден Al Jazeera-ның жаңа американдық арнасы үшін форматтар жасау және жоғары деңгейдегі сериалдар мен деректі фильмдерді тапсыру сұралды. Осылайша ол 2014 жылы көрсетілетін деректі фильмдер мен сериалдар тізіміне АҚШ-тың ең танымал фантастика емес фильмдерін түсірушілерді шақырды. Al Jazeera-ға қосылғанға дейін Блэрдің «Жыланмен билеу» деректі фильмінің премьерасы 2009 жылдың маусым айында АҚШ-тағы Silverdocs фестивалінде өтті, ал 2009 жылдың қазан айында Рио-де-Жанейро кинофестивалінде (Festival do Rio) Латын Америкасы бойынша алғашқы көрсетілімі болды. The Guardian газетінің питері Питер Брэдшоу «Жыланмен билеу» фильмін «қорқынышты түрде қызықты» деп сипаттады. Бұл фильмде Рио-де-Жанейродағы есірткі саудагерлері мен полиция арасындағы қанды шайқас суреттелген, онда әр жылы 1000-нан астам адам қаза табады. 2007 және 2008 жылдың басында Блэр Rainmaker Films үшін «Охбергтің жетімдері» фильмін түсірді, ол 1921 жылы революциядан кейінгі Ресейдің қираған жерінен 200-ге жуық жетімді құтқарған Исаак Охбергтің экспедициясы туралы. Фильм қысқаметражды деректі фильм номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. 2007 жылдың тамызында Блэр Оңтүстік Африкадағы қылмыстар туралы 75 минуттық «Murder Most Foul» деректі фильмін аяқтады, онда бұрынғы оңтүстікафрикалық Шекспир актері сэр Антони Шер қатысты. 2006 жылы Блэр BBC1 үшін көп эпизодты комедиялық сериалды түсірді және режиссерлік етті: Dawn French's Girls Who Do: Comedy. 2005 жылы Джон Оклахомадағы бомбалау және Папа Иоанн Павел II-ні өлтіру туралы екі бір сағаттық драмалық деректі фильм түсірді. Бұған дейін ол сегіз ай бойы Discovery бағдарламасының атқарушы продюсері болып жұмыс істеді. 2003-2004 жылдары ол төрт сағаттық сериалды шығарды, оның ішінде 3 сағатын өзі жазып, түсіріп, режиссерлік етті: «Соғыстағы репортерлер» – соғыс туралы алғашқы ақпараттар, ғасырлар бойы ең танымал американдық және британдық соғыс репортерлері. Сериал АҚШ-та «Ең үздік тарихи бағдарлама» номинациясында «Эмми» сыйлығын жеңіп алды. Оның сериалдың ұзақметражды ашылу бағдарламасы 2003 жылғы ең үздік көп арналы бағдарлама үшін Broadcasting Press Guild Award сыйлығын жеңіп алды және 2003/4 жылғы ең үздік көп арналы бағдарлама үшін Broadcast Award номинациясына ұсынылды, сондай-ақ Банфте құрметті атау алды. «Сериал» Нью-Йорк фестивалінде алтын медальмен марапатталды. 2001 жылдың 11 қыркүйегінен кейін Channel Four телеарнасының «Бин Ладен: ерте жылдар» бағдарламасынан кейін 2002 жылы ол төрт бөлімді «Террор дәуірі» сериалының сериялық продюсері, режиссері және сценарийшісі болды. 3BM Television жасаған сериал кең сынға ілікті, соның ішінде Халықаралық деректі фильмдер қауымдастығының сыйлығына ұсынылып, 2002 жылғы ең үздік көп арналы бағдарлама үшін Broadcast Award сыйлығын жеңіп алды. Сериал сондай-ақ Банф деректі фильмдер сыйлығына ұсынылды. Сондай-ақ 2002 жылы Блэр Channel Four Science үшін «Мейссан қастандығы» (9/11 қастандығы туралы) фильмін түсірді, жазды, режиссерлік етті және баяндады, содан кейін Channel Four үшін Балидегі жарылыс туралы жедел дайындықпен түсірілген арнайы бағдарлама жасады. Ол сондай-ақ 11 қыркүйек трагедиясының бірінші жылдығына арналған The Times қосымшасына да үлес қосты. Tonight, This Week және TV Eye британдық телешоуларында продюсер/режиссер ретінде Блэр отандық және шетелдік саяси және экономикалық жаңалықтарды қамтыды, соның ішінде 1976 жылғы Соуэто көтерілісі туралы британдық теледидардағы алғашқы бағдарлама «Дағдарыс жоқ!» және Таяу Шығыс, Камбоджа және Анголадағы соғыстар туралы репортаждар. Соғыс тілшісі/көркем жазушы ретінде ол The Times, The Sunday Times, The Observer, The Economist және The New York Times газеттеріне материалдар жазды. Ол сондай-ақ Лос-Анджелес Таймс газеті үшін кітаптарды сынға алды. Spitting Image Productions компаниясымен Англиядағы алғашқы тәуелсіз өндіріс компанияларының бірін құрған Блэр 1987 жылы өзінің Jon Blair Films компаниясын құрды. Компанияның алғашқы өндірісі BBC1 компаниясымен бірлесіп түсірілген «Сіз маған әлі де нағыз каубойлер бар дедіңіз бе?» деректі фильмі болды, оны Джон өндірді, режиссерлік етті және жазды. Бұл фильм Вайоминг штатындағы шағын қаланың бір жылдық өмірін көрсетеді, онда актриса Гленн Клоуздың ата-анасы қазір тұрады. Ұзақметражды нұсқасын Роберт Редфорд баяндады. Содан кейін Блэр Channel Four үшін Луи Блом Купердің осы танымал балалар зорлау оқиғасының мән-жайларын зерттеген «Кимберли Карлайл тергеуі» драмалық деректі фильмін жазып, өндірді. Бұл өндірісте Джули Ковингтон, Брайан Кокс, Кеннет Кранхам, Дэниел Дэй-Льюис, Тревор Ив, Алан Ховард, Анна Масси, Диана Квик, Зои Уанамакер және басқалар қатысты. Басқа өндірістердің ішінде BBC1 үшін сұлулық бизнесінің мифтері мен шындығын зерттейтін «Жақсылар, жалғандар және сұлулық» (Thighs, Lies & Beauty) форматындағы алғашқы деректі фильм, Channel Four үшін есірткі және өнер туралы екі сағаттық «Трип өнері» (The Art of Tripping) драмалық деректі фильмі, сондай-ақ Оңтүстік Африкалық Янн Тернердің әкесі оның алдында 13 жасында өлтірілгенінен кейін Оңтүстік Африкаға оралып, жаңа Оңтүстік Африкадағы кек алу мен кешірімге қатысты мәселелерді қарастыратын Frontline (Channel Four) ағымдағы оқиғалар фильмі бар. Стивен Спилбергтің «Шиндлер тізімі» және Том Хэнкстің «Гамп бойынша әлем» (Steven Spielberg on "Schindler's List" and Tom Hanks & The World According to Gump) фильмдері BBC үшін түсірілді, сондай-ақ Channel Four үшін Рихард Вагнердің ұлы немересінің композитордың антисемитизм және нәсілдік жек көрудің саяси және мәдени мұрасы туралы пікірлерін қамтыған «Вагнер vs Вагнер» фильмі бар.

Anne Frank Remembered, written, produced and directed by Blair, is the winner of an Academy Award for Documentary Feature (Oscar), as well as an International Emmy, a CableACE, the International Documentary Association Distinguished Achievement Award, the Audience Award at the International Documentary Film Festival Amsterdam (IDFA), the Jury Award at the Hamptons International Film Festival and a Gold Plaque at the Chicago International Film Festival together with awards for editing and cinematography at the New York Film and Television Festival. It has also been featured at the Melbourne, Montreal and Toronto International Film Festivals (all non competitive). The film was distributed theatrically in the UK, North America and Australia. Blair is the winner of a British Academy Award for Best Documentary for his 1983 film, Schindler, which preceded Steven Spielberg's feature by 10 years and was used extensively by Spielberg as a research resource. Schindler was narrated by Dirk Bogarde and written, produced and directed by Blair. In 2019, he re released Schindler in high definition with Ben Kingsley as the narrator. Most recently Blair won the 2022 Monte Carlo Television Festival Gold Nymph Award for Best Current Affairs Film for his feature documentary Navalny The Man Putin Couldn't Kill of which the Guardian said "horror and absurdity jostle for space in this fascinating documentary". The Daily Telegraph called it "an extraordinary and bizarrely entertaining film" while The Sunday Telegraph said it is "a film brimming with the banality of evil." Between January 2011 and July 2013 Blair was in charge of Major Series and Documentary Specials for the broadcaster Al Jazeera English. In late 2011 he had the Discussions brief added to his portfolio. During his time at Al Jazeera he commissioned and executive produced a range of one off documentaries and series as well as creating new talk show formats. As Executive Producer of Bahrain: Shouting in the Dark, directed by May Ying Welsh for Al Jazeera, Jon won a Robert F Kennedy Journalism Award, an Amnesty International Media Award, a UK Foreign Press Association Feature Story of the Year Award, a George Polk Award for Journalism, and a Scripps Howard Foundation Jack R Howard Award, and was nominated for a British Academy Award and a Royal Television Society Award. In 2012 Blair was asked to create formats and commission high profile series and one off documentaries for Al Jazeera's new American channel and in that capacity he commissioned some of the United States' best known non fiction film makers to make a range of documentaries and series to be shown in 2014. Before he joined Al Jazeera, Blair's feature documentary Dancing with the Devil premiered at the Silverdocs Festival in the US in June 2009 and had its Latin American premiere at the Festival do Rio, the Rio de Janeiro Film Festival in October 2009. Peter Bradshaw of The Guardian described Dancing with the Devil as "horribly fascinating", it portrays the bloody battle between drug lords and police in Rio de Janeiro where more than 1000 people die each year. During 2007 and early 2008, Blair made Ochberg's Orphans for Rainmaker Films, about the 1921 expedition of one Isaac Ochberg who saved nearly 200 orphans from the wreckage of post revolutionary Russia. The film was shortlisted for an Oscar for Short Documentary. In August 2007 Blair completed Murder Most Foul a 75 minute feature documentary for More 4 about crime in South Africa with the ex South African Shakespearean actor, Sir Antony Sher. In 2006, Blair produced and directed a multi episode comedy series for BBC1, Dawn French's Girls Who Do: Comedy. In 2005 Jon made two one hour drama documentaries for Discovery Networks Europe in the Zero Hour series, about the Oklahoma bomb and the plot to kill Pope John Paul II. Prior to that he worked as an Executive Producer for Discovery for eight months. In 2003–04, he produced a four hour series – of which he produced, wrote and directed 3 hours – Reporters at War, a first hand history of war reporting, featuring some of the most famous American and British war reporters through the ages. The Series won an Emmy in the US for Best Historical Programming. His feature length opening programme of the series won the Broadcasting Press Guild Award for best multi channel programme for 2003 and was nominated for the Broadcast Award for Best Multi Channel Programme for 2003/4, as well as receiving an Honourable Mention at Banff. The Series also received a Gold Medal at the New York Festivals. Following a programme on Bin Laden: the Early Years for Channel Four after 11 September 2001, in 2002 he was series producer, as well as director and writer of two episodes of the four part series The Age of Terror. The series made by 3BM Television received wide critical acclaim including an International Documentary Association Award nomination and winning the Broadcast Award for Best Multi Channel Programme for 2002. The series was also nominated for a Banff Documentary Award. Also in 2002, Blair produced, wrote, directed and narrated The Meyssan Conspiracy, about a 9/11 conspiracy theory, for Channel Four Science and then a rapid turn round special, also for Channel Four, on the Bali bombing. He was also a contributor to The Times Special Supplement on the first anniversary of the 11 September tragedy. As a producer/director on the British TV shows Tonight, This Week and TV Eye, Blair covered domestic and foreign political and economic stories including the first programme about the 1976 Soweto uprising for British television, There Is No Crisis!, and coverage of wars in the Middle East, Cambodia and Angola. As a war correspondent/feature writer he has contributed to The Times, The Sunday Times, The Observer, The Economist and The New York Times. He has also been a book reviewer for the Los Angeles Times. Having created one of the first independent production companies in England with Spitting Image Productions, Blair set up his own company, Jon Blair Films, in 1987. The company's first production was a feature documentary co produced with BBC1 which Jon produced, directed and wrote, Do You Mean There Are Still Real Cowboys?. It tells the story of a year in the life of the small cow town in Wyoming where the actress Glenn Close's parents now live. The feature length version was narrated by Robert Redford. Blair then wrote and produced a drama documentary for Channel Four, The Kimberley Carlile Inquiry based on Louis Blom Cooper's inquiry into the circumstances surrounding that infamous case of child abuse. The production starred Julie Covington, Brian Cox, Kenneth Cranham, Daniel Day Lewis, Trevor Eve, Alan Howard, Anna Massey, Diana Quick, Zoe Wanamaker, and others. Other productions included an early example of a formatted documentary, Thighs, Lies & Beauty, an investigation of the myths and reality surrounding the beauty business for BBC1; The Art of Tripping, a 2 hour dramatised documentary for Channel Four on drug taking and the arts starring Bernard Hill; a Frontline (Channel Four) current affairs film featuring the story of South African Jann Turner whose father was assassinated in front of her when she was 13, and as an adult returns to South Africa to look at the arguments for revenge versus reconciliation in the new South Africa; Steven Spielberg on "Schindler's List" and Tom Hanks & The World According to Gump, both for the BBC; and Wagner vs Wagner, for Channel Four, featuring Richard Wagner's great grandson on the composer's political and cultural legacy of antisemitism and race hatred.

Театрларда көрсетіліп жатқан фильмдер

Anne Frank Remembered және Dancing with the Devil фильмдері де кинотеатрларда көрсетілді, біріншісі АҚШ-та Sony Pictures Classics компаниясымен шығарылды. 1991 жылы Блэр өндірісші болды және оның компаниясы Сполдинг Грейдің бұрынғы жұмысы "Камбоджаға жүзуге" жалғасқан "Қораптағы монстр" көркем фильмін жасады. Документалистік фильмдердің режиссері Ник Брумфилд түсірген бұл фильмді АҚШ-та Fineline Features компаниясы таратты. Фильм Грейдің өзінің алғашқы романын жазу кезінде бастан өткерген сынақтар мен қиындықтарды баяндайтын ұзақ монологтан тұрады. Саундтрек музыкасын Лори Андерсон жазды. Фильм "Монстерпес Театры" бөлімі ретінде "Сезам көшесінде" пародиаланды, бұл Грейге құрмет көрсету үшін басты актер және жазушыға "Сполдинг Монстр" деп аталды. Көбірек қайғымен фильмде Грейдің суға бату арқылы өзін-өзі өлтіру туралы ойларына сілтемелер де бар, бұл оның 2004 жылы Нью-Йорктегі Стейтен-Айленд паромнан секіріп өлген деген болжамға ишара жасайды.