Кіріспе

Калифорния класындағы ядролық крейсерлердің жетекші кемесі USS California (CGN 36), ядролық қуатпен жүретін басқарылатын зымырандық крейсерлер класының жетекші кемесі, Калифорния штатының атымен аталып, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің алтыншы кемесі болды. Ол АҚШ-тың соңғы активті ядролық қуатты крейсері болды (Оңтүстік Каролина USS California-дан шамамен бір ай бұрын деактивацияланды, ал қалған жеті АҚШ ядролық қуатты крейсерлері одан бұрын өшіріліп, қызметтен босатылды). USS California және оның бауырласы, Оңтүстік Каролина, Стандарт зымыраны үшін алдыңғы және артқы жағында орналасқан екі бір қарулы Mk 13 ұшқыш құралдарымен, бір ASROC зымыран ұшқыш құралымен және Harpoon зымырандары үшін екі Mk 141 ұшқыш құралымен жабдықталған. Бұл крейсерлер алдыңғы және артқы жағында орналасқан екі 5 дюймдік/54 калибрлі Mk 45 жылдам ату қаруларымен жабдықталған. Екі крейсердің де суперқұрылымдарының артқы бөлігінде ұшу палубасы және төмен түсірілетін қауіпсіздік қоршаулары бар ерекше орналасуы болды. Екі крейсерде де су астына қарсы күресуге арналған толық жинақталған құрал-жарақтар болды. Осылайша, бұл әскери кемелер әуеде, су бетінде және су астындағы барлық қауіп-қатерлерге қарсы күресу үшін жобаланған.

Тарих

"Калифорния" кемесін салуға арналған келісімшарт 1968 жылғы 13 маусымда Newport News Shipbuilding and Dry Dock Company компаниясына, Вирджиния штатының Newport News қаласында берілді және келініңің салынуы 1970 жылғы 23 қаңтарда басталды. Кеме 1971 жылғы 22 қыркүйекте АҚШ-тың бірінші ханымы Пэт Никсон шапан бөтелкесін қисыққа ұшырып жіберу арқылы демеушілік етіп, суға түсірілді және 1974 жылғы 16 ақпанда Әскери-теңіз күштерінің хатшысының орынбасары Джеймс Э. Джонсон тапсырды. Кеме эсминец басшысы (DLGN) ретінде тағайындалды, бірақ 1975 жылғы 30 маусымда оның статусы басқарылатын зымырандық крейсер (CGN) ретінде өзгертілді. 1977 жылғы 6 маусымда "Калифорния" Норфолк портындағы жоғары желдің салдарынан бекінісінен шығып, "Томас С. Харт" фрегатына соқтығысып, шағын ескеуіш зақымдар алды. "Калифорния" 1977 жылы Англияның Портсмут қаласында өткен күміс мерейтойлық теңіз парадында АҚШ Әскери-теңіз күштерін өкілдік етті, бұл шара королева Елизавета II құрметіне арналған болатын. 1980 жылдың қаңтарында Ирандағы кешірімдік жағдайға байланысты "Калифорния" Жерорта теңізінен Үнді мұхитына бағытталды. Кеме Жерорта теңізін қалдырып, Атлант мұхиты арқылы оңтүстікке, Африканы айналып, Үнді мұхитына дейін толық жылдамдықпен жүрді. 1980 жылдың сәуір айында бұл кеме Әуе күштері, теңіз жаяу әскері және Армия күштерімен бірге Ирандағы кешірімдіктерді құтқаруға жасалған сәтсіз әрекет – "Бүркіт тырнағы" операциясына қатысты. 1981 жылы "Калифорния" жер шарын айналып өтіп, 1964 жылы "Диңгез орбитасы" операциясы кезінде "Энтерпрайз" және оның екі ядролық қуатпен қамтылған эскорттарынан кейін мұндай іс-қимыл жасаған алғашқы ядролық қуатты соғыс кемесі болды. 1983 жылдың қыркүйегінде "Алтын гризли" Норфолктен соңғы рет шығып, Панама каналы арқылы өтіп, жаңа порты – Калифорния штатының Аламеда қаласындағы Әскери-теңіз базасына жетті. Кеме 1985 жылдың ақпанында Constellation ұрыс тобының құрамында Батыс Тынық мұхиты мен Үнді мұхитына алғашқы саяхатына шықты. 1986 жылдың көктемінде "Калифорния" Беринг теңізінде бірнеше апталық операциялар жүргізіп, Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Аляскадағы Адакқа барған алғашқы крейсер атанды. Ол тағы да Батыс Тынық мұхитына жіберілді және 1987 жылы екінші "Әлемді айналдыру" саяхатын аяқтады. 1988 жыл "Калифорния" үшін жоғары қарқынды операциялардың жалғасуын әкелді, ол үшінші рет Тынық мұхиты мен Үнді мұхитын аралап шықты. Кеме RIMPAC 88 жаттығулары кезінде және Корея түбегіндегі "Олимпиадалық қатысу" операцияларында жер үстіне қарсы соғыс күштерінің командирі ретінде қызмет етті. Содан кейін, 1988-1989 жылдарығы саяхаты барысында "Калифорния" Солтүстік Арабия теңізі мен Парсы шығанағындағы операцияларға қарсы әуе соғысының командирі болып тағайындалды. 1988 жылдың желтоқсанында Ормуз бұғазында патрульдік міндеттерді орындаған кезде "Калифорния" USN Earnest Will конвойының бұғаз арқылы соңғы рет өтуін қамтамасыз етті. 1989 жылдың жазында "Калифорния" Солтүстік Тынық мұхитындағы операцияларға жіберілді, бұл жобаның бір бөлігі ретінде, авиациялық ұрыс тобының операцияларына жақын жердегі операциялық аймақтардың әсерін зерттеу мақсатында болды. 1989 жылдың қыркүйек және қазан айларында "Калифорния" PACEX 89-ға әуе соғысына қарсы пикет кемесі ретінде қатысты, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан бері АҚШ және одақтас теңіз күштерінің ең ірі бірлескен теңіз саяхаты болды.

1990 жылдар

1990 жылдың сәуірінде «Калифорния» Вашингтон штатының Бремертон қаласындағы Пьюджет-Саунд әскери-теңіз кеме жасақтарына үш жылдық күрделі жөндеуге кірісті, оның ішінде екі жаңа D2G жоғары төзімділік реакторлық орналымдары инженерлік бөлімінде кемені 20 жылдан астам уақытқа дейін қалыпты жұмыс істеуге жеткілікті отын қуатымен қамтамасыз етілді, сондай-ақ жаңа қауіп-қатерлерді ескере отырып, жауынгерлік жүйелер жиынтығы жаңартылды. Жөндеудің жалпы құны шамамен 425 миллион долларды құрады. 1993 жылдың қаңтар айында күрделі жөндеу аяқталғаннан кейін «Калифорния» жаттығулар мен бағалаулар сериясын бастады, олар міндеттерінің барлық аспектілері бойынша тәуелсіз оқуды, сондай-ақ ұрыс тобының үйлестірілген жаттығуларын қамтыды. Бұл жөндеудің уақыты кеменің ұзақ қызмет етуіне өте маңызды болды, себебі ол екі «Калифорния» кластың крейсерлеріне («Калифорния» және «Оңтүстік Каролина») өздерінің CGN-нен кейінгі ұрпақтарынан аман қалуға мүмкіндік берді. Екі жылдан кейін төрт жаңа кеме отынмен қамтамасыз етілуі керек болғанда, Әскери-теңіз күштері шығындарға байланысты тартынды. «Вирджиния» кластың крейсерлері көп ұзамай қызметтен шығарылды, ал «Калифорния» кластың крейсерлері үш жылдық күрделі жөндеуден өткеннен кейін ядролық қозғалтқыш жүйесінің арқасында үлкен икемділікке ие платформа жақсартылды. 1994 жылдың маусым айында «Калифорния» бес жылдан кейін алғаш рет Батыс Тынық мұхитындағы «Китти Хок» ұрыс тобына қосылды. «Калифорния» Корея Республикасы Әскери-теңіз күштерімен бірлескен жаттығулар үшін және Жапон теңіздік өзін-өзі қорғау күштерімен ANNUALEX 06G және Keen Edge 95 үшін құрамдық бөлімдер алмасты. Крейсер сонымен қатар Кореядағы және оның маңындағы АҚШ күштерімен LINKEX жаттығуына қатысып, осы аймақтағы ең кең ауқымды тактикалық деректер байланысын орнатты. Бұл жаттығулар АҚШ, Австралия және бірнеше одақтас мемлекеттердің қарулы күштерінің бірлескен жаттығуы «Tandem Thrust 95» жаттығуына қатысумен аяқталды. Содан кейін «Калифорния» 1994 жылдың Рождествосынан бұрын Пьюджет-Саунд әскери кеме жасау зауытына оралды. 1995 жылы «Калифорния» төрт айлық техникалық қызмет көрсетуді аяқтады, оның қозғалтқыш бөлімінің сенімділігін арттырды және жауынгерлік жүйелерін жаңартты. 1995 жылдың қыркүйек айында екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталғанын еске алу рәсіміне қатысу үшін «Калифорния» кемелері Перл-Харбор арқылы жүріп өтті. 1996 жылдың мамыр айында «Калифорния» Батыс Тынық мұхиты мен Үнді мұхитына және Парсы шығанағына Карл Винсон ұрыс тобымен алты айлық кезектік іс-шараға аттанды. «Калифорния» операциялар үшін «Оңған бірлік» мақтау белгісін алды «Оңтүстік күзет» және «Desert Strike» ортақ міндеттері үшін Карл Винсон ұрыс тобының Әуе соғыс командашысы ретінде. 1997 жылдың көктемінде қысқа, бірақ қарқынды техникалық қызмет көрсету кезеңін аяқтаған «Калифорния» шынайы отпен зымыра атқышу жаттығуын, реактордың қауіпсіздігін тексеруді және қорытынды бағалау кезеңін қоса алғанда, бірқатар оқу операцияларын және бағалауларды жүргізді. 1997 жылы «Калифорния» үздік операциялық дайындық үшін «Соғыс тиімділігі» сыйлығымен марапатталды. 1998 жылдың қаңтар айында «Калифорния» Шығыс Тынық мұхиты мен Кариб теңізінде Дәрі-дәрмекке қарсы операцияларды қолдау үшін Шығыс бірлескен агенттіктер аралық жұмыс тобының (JIATF) әуе соғысы командирі ретінде орналасты. Шілде айында ол екіжақты күштердің мүшесі ретінде RIMPAC 98-ге қатысып, өзінің соңғы «Grizzly Roar» әнін орындады. 1990 жылы күрделі жөндеуден өткенде жасалған жақсартулар «Калифорния» крейсерлерінің бірін де құтқара алмады. 1998 жылы оларды жұмыс істеуге, пайдалануға және күтіп ұстауға шамамен 38,8 миллион доллар жұмсалды. «Тикондерога» класының әдеттегі крейсерін жылына шамамен 29,5 миллион долларға дейін шығын кетті. «Калифорния» класындағы кемелерде вертолет ангарлары, су асты кемелеріне қарсы қару-жарақтар болмады, сондай-ақ ядролық қарумен жарақтандырылған экипаж қажет болды. «Калифорния» класы 600 офицер мен теңізшілерді алып жүрді, ал дәстүрлі түрде қуаттандырылатын кемелер 400-ден аспайды. «Калифорнияны» деактивациялау рәсімі 1998 жылдың 28 тамызында Вашингтон штатының Бремертон қаласындағы Пьюджет-Саунд әскери кеме жасау зауытында өтті.

Пайдаланудан шығару

USS California 1998 жылдың 1 қазанында қолданыстан шығарылды, содан кейін 1999 жылдың 9 шілдесінде әскери-теңіз кемелерінің тізілімінен алынып тасталды. Ол Пьюгет-Саунд әскери кеме құрылыс және жөндеу зауытында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ядролық қуатпен жүретін кемелерді қайта өңдеу бағдарламасы бойынша жойылды. Оның қайта өңдеу және металлға тапсыру жұмыстары 2000 жылдың 12 мамырында аяқталды.

Марапаттар

Калифорния өзінің мансабында көптеген марапаттар мен мақтаулар алды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің наградалар сайтына сәйкес, ол 1980, 1986, 1987, 1994, 1995 және 1996 жылдары алты рет Ұжымдық еңбегі үшін мақтауға ие болды; 1976, 1977, 1980, 1994, 1995, 1997 және 1998 жылдары ерекше жауынгерлік дайындығы үшін "E" жауынгерлік тиімділік белгісімен марапатталды. Калифорния үш рет Әскери-теңіз экспедициялық медалімен, екі рет Қарулы күштер экспедициялық медалімен (1988 және 1996 жылдары Персия шығанағы үшін), 1991 жылғы Оңтүстік-Батыс Азиядағы қызметі үшін медальмен марапатталды. Екі Әскери-теңіз экспедициялық медалі 1980 және 1981 жылдары "Иран/Үнді мұхиты" аймағындағы қызметі үшін табысталды. Үшіншісі 1987 жылы "Персия шығанағы" аймағындағы қызметі үшін берілді.

Көркем шығармаларда

Жазушы Дж. Ланьер Йейтс 1974 және 1998 жылдары "Калифорния" кемесінде қызмет етті. 2005 жылы ол "Жүз оттық шығанақ" романын жазды, бұл USS "Калифорния" кемесі күрделі жөндеуден өтіп, жаңартылатын және жаппай қырып-жоятын қару-жарақтар қорын құрған Ирак президенті Саддам Хусейннің қарулы күштеріне қарсы күресте маңызды рөл атқаратын тарихқа негізделген көркем әдебиет. Жазушы Дейл Браун "Күміс мұнара" романында USS "Калифорния" кемесін пайдаланды. Романның басты кейіпкерінің әкесі – кеме командирі болған. Автор Чарльз Д. Тейлор "Күш көрсету" романында USS "Калифорния" кемесін қолданды. Кітап USS "Калифорния" кемесінің көпірінде басталады.