Кіріспе

Бразилиялық футболшы Нельсон де Иса Сильва (Nélson de Jesus Silva; 1973 жылғы 7 қазанда туған), Дида деген атпен кең танымал, бразилиялық бұрынғы футболшы және қақпашы жаттықтырушысы. Ол клубтық карьерасын Бразилияда 1990 жылдардың басында «Витория» клубында бастады, содан кейін «Крузейро» және «Коринтианс» клубтарында ойнады. Ол, әсіресе, 2000 жылдан 2010 жылға дейін «AC Milan» клубында өткізген он жылдық карьерасымен есімдеріне сақталған. Бұл клубта ол әлемдегі ең үздік қақпашылардың бірі ретінде танылды және клуб сапында көптеген кубоктар мен жеке жүлделер жеңіп алды, оның ішінде бір «Серия А» титулы (Скудетто) және екі рет УЕФА Чемпиондар Лигасы. Бірінші жеңісі 2003 жылғы финалда «Ювентус» командасына қарсы үш пенальтиді сейфтегеннен кейін болды. Ол «Милан» клубының тарихында 300-ден астам ойын өткізген төрт қақпашының бірі. Екі жылдық үзілістен кейін, 2012 жылы Бразилияға оралды және үш маусым бойы «Португеза», «Гремио» және «Интернасионал» командаларында ойнады. 2020-2022 жылдары қақпашылар жаттықтырушысы ретінде «Милан» клубына оралды. Халықаралық аренада Дида Бразилия құрамасы сапында он бір жыл бойы 91 матч өткізіп, ФИФА Әлем чемпионатында және Олимпиада ойындарында жүлде жеңіп алды. Сонымен қатар, ол ФИФА Конфедерациялар кубогы тарихындағы ең табысты ойыншы. 1999 жылғы Америка кубогында ол түс бөлінісін бұзып, Моасир Барбосадан кейін жарты ғасырдан астам уақыттан бері Бразилия құрамасының алғашқы афро-бразилиялық қақпашысы болды. 2006 жылы ол 1950 жылдан бері ФИФА Әлем чемпионатының финалында Бразилия құрамасы үшін ойнаған алғашқы қара нәсілді қақпашы атанды. Өзінің буынындағы ең үздік қақпашылардың бірі саналатын Дида FIFPro жылдың қақпашысы сыйлығының алғашқы иегері болды. Ол сондай-ақ Бразилияның Маркос, Рожерио Сени, Клаудио Таффарель және Гилмар сияқты барлық уақыттағы ең үздік қақпашылардың қатарында саналады. Дида Еуропадағы жетістіктері арқасында бразилиялық клуб футбол клубында қара нәсілді қақпашыларға қатысты көзқарасты өзгертуге үлкен үлес қосты. 2014 жылы «Интернасионал» клубына қосылғаннан кейін ол 43 жылдан бері клуб сапында ойнаған алғашқы афро-бразилиялық қақпашы болды.

Ерте өмір

Нельсон де Жесус Силва 1973 жылғы 7 қазанда Бразилияның солтүстік-шығысындағы Баия штатындағы Ирара қаласында дүниеге келді. Ол көршілес Алагоас штатындағы Лагоа-да-Каноа қаласында өсті, оның отбасы ол үш айлық болғанда осы жерге көшіп келген. Оның алғашқы таңдаған спорты волейбол болды, бірақ ол футзал және көшедегі ойындар арқылы футболды ашты. Бразилия футболында бұл спорттың ұзақ уақыт бойы танымалдылығы болмады және осы лауазымдағы қара нәсілді ойыншыларға қатысты кемсітушілік кең таралған. Рио-де-Жанейро қаласындағы "Фламенго" клубының жақтаушысы Дида он үш жасында "Фламенгуиньо" ("кішкентай Фламенго") деген әуесқой команда құруға көмектесті, бұл оның ұйымдастырылған командалық ойынға алғашқы қадамы болды. Сонымен қатар, ол болашақ "Селесао" командасының ойыншысы Клаудио Таффарелмен танысты, ол Италия мен Түркияда табысқа жеткен және Дида кейіннен бразилиялық қақпашылардың еуропалық клубтарға қабылдануының алғашқы үлгісі деп санады. 1990 жылы, 17 жасында Дида "Крузейро де Арапирака" (Алагоас штаты) командасымен клубтық футболда дебют жасады. Екі жылдан кейін ол туған қаласының жастар академиясына және 1992 жылғы Campeonato Baiano жеңімпаздары "Витория" командасына қосылды. 1993 жылы Бразилияның FIFA жастар чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін Дида "Витория" командасының негізгі құрамында 24 матч өткізді, ал команда Campeonato Brasileiro Série A турнирінде "Пальмейрас" командасынан кейін екінші орынды иеленді. 20 жасында ол Бразилия футбол журналы "Placar" ұйымдастырған жылдық "Bola de Prata" сыйлығының иегері атанды – Série A турниріндегі ең үздік қақпашы. Ол клуб басшылығымен келісімшартты бұзу үшін сотқа жүгінді, себебі ол "AC Milan" клубымен келісімге келген болатын, ол оған жалғыз ұсыныс жасаған еуропалық команда еді. Ойыншы мен "Крузейро" арасындағы сот процесі бес айға созылды.

1999–2000 жылғы Serie A маусымында Дида "Милан" клубының бас жаттықтырушысы Альберто Заккеронидің қақпашылар тізімінде Кристиан Аббиати мен тәжірибелі Себастьяно Россиден кейін үшінші болды. Ол тұрақты ойын уақытын алу үшін "Коринтианс" клубына жалға берілді және Бразилияға оралды. 1999 жылғы Бразилия чемпионатында ол айып соққыларын тоқтатудағы шеберлігімен көзге түсті, "Коринтианс" командасының жартылай финалдағы қарсыласы "Сан-Паулу" клубына қарсы өткен ойында екі айып соққысын қақпадан қайтарды (екеуін де Раи орындады), нәтижесінде "Коринтианс" 3:2 есебімен жеңіске жетті және "Placar" журналы оған 10 балл берді. Ол төрт матчта үш рет қақпаны құрғақ ұстады және тек екі гол жіберді, ал "Коринтианс" командасы 2000 жылы тұңғыш FIFA клубтар әлем чемпионатында жеңіске жетті. Финалдық матчта "Васко да Гама" командасымен ойын қосымша уақыттан кейін 0:0 есебімен аяқталғаннан кейін, ол пенальти сериясында Жилбертоның соққысын қақпадан қайтарды, нәтижесінде "Коринтианс" 4:3 есебімен жеңіске жетті, ал "Васко да Гама" командасының шабуылшысы Эдумундоның соққысы қақпаның жанынан өтті. "Коринтианс" командасының жартылай қорғаушысы Рикардиньо бұқаралық ақпарат құралдарына команданың қосымша уақытта пенальти сериясына жеткізуге тырысқанын айтты, өйткені олар Дида "кем дегенде бестен бірін" қақпадан қайтаратынын білді. Шын мәнінде, BBC News бұл финалды "жаман" деп сынға алды, екі команда да "екі сағат бойы ашық ойында гол соғуға ұмтылмаған сияқты" көрінді, ал Дида өзі пенальти соққыларын "ойыншылар мен жанкүйерлерге азап сыйлайды" деп сынады. Оның түсіндірмесінде, ол соққының күшін сіңіріп, допты ұстап алуға тырысты, бірақ доп суға түсіп, торға ұшты. Ол топтық кезеңнің қалған ойындарын бастады және 26 қыркүйекте "Барселона" командасына қарсы өткен ойында 2:0 есебімен жеңіске жетіп, "Милан" үшін алғашқы құрғақ қақпаны сақтады, бірақ екінші топтық кезеңде оның орнына Аббиати келді. Дида өзінің алғашқы Serie A матчын 2-0 есебімен "Парма" командасына қарсы жеңіліспен аяқтады, ол сол жылы лигадағы жалғыз ойыны болды. 2001 жылдың 7 наурызында "Милан" командасы "Галатасарай" командасына 2:0 есебімен жеңілгеннен кейін "Россонери" Чемпиондар лигасынан шығарылды және Дида маусымның қалған бөлігінде ойнаған жоқ. Дида 2001–02 маусымында "Милан" клубына оралды, бірақ жалған паспорттық жанжалға қатысқаны үшін Италия футбол федерациясы (FIGC) оны дисквалификациялады және оны "Коринтианс" клубына қайтаруға мәжбүр болды. Ол Serie A турнирінде тек сегіз матч өткізді, бірінші нөмірлі қақпашы Донидің орынбасары болды, бірақ "Тимо" командасымен "Рио-Сан-Паулу" чемпионатында және 2002 жылғы Бразилия кубогында жеңіске жетіп, тұрақты жоғары форманы сақтап қалды.

2003-2004: Чемпиондар лигасы мен Скудеттодағы жетістіктер

Ол мен үшін әрдайым 2003 жылғы Чемпиондар лигасының финалында Буффонға қарсы пенальти соққаннан кейін құшақтасқан алғашқы досым болып қалады. Ол 30 матчті бастағаннан кейін «Милан» Серия А-да үшінші орынды алды және лиганың екінші үздік қорғанысын көрсетті, жалпы 30 гол жіберіп (чемпион «Ювентустың» 29 голынан бір гол артық), сонымен қатар «Россонеримен» бір рет Италия кубогын жеңіп алды. Ол Чемпиондар лигасының 14 матчында ойнады, тек «Миланның» «Интернациональ» командасын жартылай финалдан шығарудың екінші ойынында жарақат алғандықтан қатыспады, ал «Милан» турнир тарихындағы бірінші және жалғыз толық итальяндық финалға өту үшін «Ювентустың» қарсыласы болды. Ол голсыз негізгі және қосымша уақыттарда тек Алессандро Дель Пьероның соққысын тоқтатып, өзге жағдайларда сынақтан өтпеді, бірақ пенальти сериясында Дэвид Трезеге, Марсело Залайета және Паоло Монтеродан сейф жасады, осы серияда Дида мен «Ювентустың» жұлдыз қақпашысы Джанлуиджи Буффон бірінші жеті соққының бесеуін тоқтатып алды. «Миланның» Андрей Шевченко жеңіс голын соққаннан кейін қуаныштан Диданың құшағына секіріп, командаластарымен бірге тойлады. «Ювентустың» бапшысы Марсело Липпи матчтан кейін өзінің «төрт немесе бес» ойыншысының пенальти сериясына қатысудан бас тартқанын айтты, ал қатыспаған «Ювентустың» қорғаушысы Лилиан Турам Диданың пенальтиді тоқтатудағы беделінің өзіне әсер еткенін мойындады. дауыс беруде 13-орынды иеленді. Дида 2003-04 маусымда «Милан» өзінің 17-ші титулын жеңіп алғанда Скудеттоны жеңген алғашқы итальяндық емес қақпашы болды және 32 лигалық матчта 20 гол жібергеннен кейін 2004 жылғы Серия А жыл қақпашысы сыйлығы үшін Буффоннан кейін екінші орынды алды. «Миланның» Чемпиондар лигасына қайта оралуы «Депортиво де Ла Корунья» командасымен ширек финалда аяқталса да, олардың кампаниясының жарқын сәті 2003 жылдың 16 қыркүйегінде «Аяксқа» қарсы топтық кезеңдегі матчта болды, онда Дида қосымша уақыттың соңында Рафаэль ван дер Ваарттың жақын қашықтықтан атқан соққысын тоқтатып, «Миланның» 1:0 есебімен жеңіске жеткенін сақтап қалды.

20042005: Интернационал жалын оқиғасы және Стамбул кереметі

Милан 2004–05 маусымын Supercoppa Italiana жеңісімен бастады, ал Серия А маусымының бірінші жартысында Дида қақпасы шарықатты дерлік көрінді. «Россонеридің» «Ливорноға» қарсы өткен маусымдық ойында алаңнан қуылғаннан кейін, ол тек он гол жіберді. «Милан» келесі 18 лигалық матчтың 17-сінде жеңіліссіз болды, олардың ішінде 2004 жылдың 28 қарашасында «Кьевоға» қарсы 1–0 есебімен жеңіс болды. Анчелотти кейіннен бұл сейвті журналистерге «кем дегенде бір голға тең» деп сипаттады. Чемпиондар лигасында Дида «Миланның» алғашқы он матчында тек үш гол жіберді, оның ішінде 2004 жылдың 2 қарашасында «Барселонаға» 2–1 есебімен ұтылып, бес кезекте таза қақпа сақтады. Бесіншісі 2005 жылдың 7 сәуірінде шиеленіскен ойында «Интернационалеге» қарсы өтті, онда Дида «нерадзурриді» бірнеше сейвпен тоқтатып, әсіресе Синиша Михайловичтің жоғарғы бұрыштағы бос соққысын қақпадан сақтап қалды. 12 сәуірде өткен қайта матчта «Милан» 1–0 есебімен алда болғанда, «Интер» жартылай қорғаушысы Эстебан Камбиассоның екінші жартыдағы соққысын төреші Маркус Мерк Дидаға жасалған Хулио Круздың бұзушылығына байланысты есепке алмады. Дида ойынды қайта бастауға тырысқанда, пенальти алаңынан қиындықтарды жойып, гол соққысын орындау үшін, жарылыс оның оң иығына тиді, басынан бірнеше сантиметр қашықтықта қалды. УЕФА ресми түрде «Миланға» 3–0 есебімен жеңіс берді, нәтижесінде Дида Эдвин ван дер Сар мен Йозеф Вандзикпен бірге Чемпиондар лигасының рекордын теңестіріп, бес ойын қатарынан таза қақпа сақтады. Кейін «Интер» УЕФА-дан 200 000 евро (132 000 фунт стерлинг) айыппұл төледі және келесі төрт еуропалық матчын көрерменсіз өткізуге міндеттелді. Жартылай финалда «ПСВ»-ға қарсы Дида «Миланның» 26 сәуірдегі 2–0 есебімен жеңіске жеткен алғашқы матчында жетінші рет қатарынан таза қақпа сақтап рекорд орнатты, бірақ оның қатары 4 мамырдағы екінші матчтың тоғызыншы минутында Пак Чжи Соңның соққысынан кейін 623 минуттан соң аяқталды. «ПСВ» 3–1 есебімен жеңіске жетті, бірақ «Россонери» саяхатта гол соққандықтан финалға өтті. 2005 жылғы Чемпиондар лигасының финалында «Милан» «Ливерпульге» қарсы бірінші жартыда 3–0 есебімен басымдыққа ие болды, бірақ «Ливерпуль» екінші жартыда алты минуттың ішінде үш голмен қайта оянды, екінші голды «қызылдардың» жартылай қорғаушысы Владимир Шмицер соқты, Дида оны тоқтатуға тырысты, бірақ қақпаға кіргізбеді. Үшінші гол Дида сақтап қалған Хаби Алонсоның пенальтисінен кейін Алонсо қайтарып соқты. Матч 3–3 есебімен аяқталып, пенальтилер сериясіне өткенде, Дида Джон Арне Риизден ғана тоқтады, ал «Ливерпуль» 3–2 есебімен жеңіске жетті. Кейін ол Шмицердің қақпаға соққысына нашар реакция жасағаны үшін баспасөз тарапынан сынға ұшырады. Дида маусым соңында FIFPro World XI құрамына енген бес «Милан» ойыншысының бірі болды, ал ол 2005 жылғы IFFHS World's Best Goalkeeper сыйлығында жеңімпаз Петр Чехтің артында екінші орынды иеленді. Ол сондай-ақ Серия А Жылдың қақпашысы номинациясына екінші рет ұсынылды, бірақ тағы да Джанлуиджи Буффонға ұтылып қалды. Ол 2005 жылғы «Алтын доп» жүлдесіне де ұсынылды, бірақ дауыс алмады.

2005-2006 жылдар: форманың төмендеуі

2005–06 жылдары «Милан» 2001–02 жылдардан бері алғаш рет ішкі және еуропалық турнирлерде трофейсіз қалды. Олар «Кальчиополи» матчтарды ұйымдастыру дауына қатысуға дейін «Ювентустан» үш ұпайға қалып, Серия А-да екінші орынды иеленді. «Россонери» маусымның бірінші жартысында өткен жылғыдан да көп матчта (бес) жеңіліп, 19 ойын ішінде 22 гол жіберді. Дида төртінші турға дейін қақпасын құрғақ ұстамады, бұл «Лациоға» 2:0 есебімен жеңіліспен аяқталды. Оның формасы да айқын түрде төмендеді, өйткені ол 2006 жылдың 8 қаңтарында «Пармаға» қарсы 4:3 есебімен жеңіске жеткен матчта кресті дұрыс қабылдамады, нәтижесінде Паоло Каннаваро бос допты соғып, «Парманы» алға шығарды (1:0); сондай-ақ, Андреа Гасбарронидің соққысын тұтқындауға тырысып, доп қолынан секіріп қақпаға кіріп кетті, 28 қаңтарда «Сампдориямен» 1:1 тең түсті, бұл «Миланды» титул үшін күресте «Ювентустан» 9 ұпайға артта қалдырды. 2006 жылдың ақпанында Бразилия құрамасының бас жаттықтырушысы Карлос Альберто Паррейра, бұрын Диданы «Коринтианста» жаттықтырған, Диданың формасы жақсармаса, алдағы әлем чемпионатына қатысу мүмкіндігінен айырылуы мүмкін екенін мәлімдеді. «Милан» 2006 жылғы Чемпиондар лигасының жартылай финалында «Барселонадан» жалпы есеп бойынша 1:0 есебімен жеңілді, бірақ Дида екі ойында да Самуэль Это’о, Роналдиньо және Хенрик Ларссонға қарсы жасаған құтқарулары үшін мақтау алды. Дегенмен, ол өткен маусымдағы Чемпиондар лигасының қақпасын құрғақ сақтау бойынша жеті рекордын «Арсеналдың» Йенс Леманнан асып түсті, ол жылды қатарынан он матчта жеңіліссіз аяқтады.

2006-2007: Чемпиондар лигасының жеңіс жолы

Кальчиополи жанжалына қатысқандығы үшін «Милан» 2006–07 жылғы Серия А маусымын турнир кестесінде сегіз ұпайдан кеміп бастады және «Интернационале», «Рома» және «Лациодан» кейін төртінші орынды иеленді. 2006 жылдың 10 қыркүйегінде «Миланның» 2:1 есебімен өткен маусымдық ашылу ойынында «Лационың» Стивен Макинва гол соққаннан кейін Дида келесі 446 минут бойы лигада гол жібермеді. 20 қыркүйекте «Асколиге» 1:0 есебімен жеңіске жеткен ойында ол «Милан» сапындағы 200-ші матчын өткізді. Дегенмен, 2006–07 маусымы оның карьерасындағы жарақаттармен ауыр маусым болды, ол 2006 жылдың 21 қарашасында «Миланның» «АЕК Афинадан» 1:0 есебімен жеңілген ойынында тізе буынының зақымдануын алғаннан кейін жыл соңына дейін алаңнан шықты. Дида қайтып келгенге дейін резервтік қақпашы Зелько Калак орынбасар болды, ол 2007 жылдың 21 қаңтарында «Лациомен» 0:0 есебімен тең түскен кезде алаңға шықты. Ол соңғы үш маусымда он ойынды өткізіп алғаннан кейін, Серия А-ның 13 матчын қанағаттандыра алмады. «Миланға» 2006–07 жылғы Чемпиондар лигасына ілікпеу үшін «Ред Стар Белградты» жеңіп, іске асыру қажет болды, ал «Россонери» Дида төрт рет қақпаны құрғақ сақтап, алты матчта тек екі гол жіберді. Дида екінші ойында қақпаны құрғақ сақтап, «Миланды» 2:0 есебімен жеңіске жеткізді және «Манчестер Юнайтедке» қарсы жартылай финалға өтті, бірақ ол тағы да гол жіберуге себеп болған қателіктері үшін сынға ұшырады (Кристиано Роналду мен Уэйн Руниден соққан голдардан кейін) және 3:2 есебімен жеңілді. Жеңілістен кейін «Милан» жанкүйері Диданы eBay аукциондық сайтында сатуға қойды, бірақ сайт жарияланымды алып тастады. Дида 3 мамырда «Миланның» 3:0 есебімен жеңіске жеткен екінші ойында тағы да қақпаны құрғақ сақтап, Чемпиондар лигасының тарихында ассист берген алғашқы қақпашы атанды, нәтижесінде «Россонери» 2007 жылғы финалға өтіп, «Ливерпульмен» қайта кездесуге дайындалды. Дида Джермейн Пеннант, Стивен Джеррард және Питер Краучтан голдарды сақтап, «Миланды» 2:1 есебімен жеңіске жеткізді және ол екінші Чемпиондар лигасы кубогын көтеріп, «Россонеридің» бес маусымдағы жетінші жеңісін тойлады.

2007-08: Жарақат проблемалары, Селтик жанкүйерлерінің оқиғасы және орындыққа қою

Дида 2007 жылғы 31 тамызда «Миланның» «Севильяны» жеңгенінен кейін мансабындағы екінші «УЕФА Суперкубогын» ұтып алды, ал 16 желтоқсанда «Миланның» «Бока Хуниорсқа» қарсы 4:2 есебімен жеңісімен екінші «ФИФА клубтар әлем чемпионатында» жеңіске жетті. Ол сондай-ақ, турнирде алтыншы матч өткізгені үшін рекорд орнатты, бірақ келесі жылы бірнеше «Аль-Ахли» ойыншысы бірлесіп жетінші рет алаңға шыққаннан кейін бұл көрсеткіш жаңаланды. Дегенмен, Дида клуб сапындағы ең қиын маусымын өткізді, себебі нашар формасы мен жарақаттары салдарынан алты маусымдық қызметтен кейін «Миланның» бірінші нөмірі ретіндегі карьерасы аяқталды. «Россонери» «Серия А» турнирінде бесінші орынға орналасып, келесі маусымдағы Чемпиондар лигасына қатысу мүмкіндігінен айырылды. 2007 жылғы 3 қазанда «Миланның» Чемпиондар лигасының топтық кезеңінде Глазгодағы «Селтикке» қарсы өткен матчында «Селтик» шабуылшысы Скотт Макдональд 90-шы минутта гол соғып, 2:1 есебімен жеңіске жеткізді. «Селтик» ойыншылары қуанғанда, 27 жастағы «Селтик» жанкүйері Роберт МакХендри алаңға кіріп, «Миланның» қақпасының алдынан өте келе Диданың иығына тиді. Дида оны қуалауға тырысты, бірақ бірнеше қадамнан кейін бетін ұстап жерге құлап, жедел жәрдем көлігімен ауырып кетті. Кейін МакХендри полицияға өзі табыстап берді және «Селтик Паркке» өмір бойы кірмеу жазасын алды, бірақ УЕФА Диданы «әділдік, адалдық және спорттық рух» ережелерін бұзғаны үшін айыптады, өйткені ол жарақаттанғанын айтқан жоқ деп есептелді. «Милан» бұл шешімге қарсы шағымданып, жаза Диданы оқиғаның басты кейіпкері етіп көрсеткенін мәлімдеді. Дида оқиға туралы көп айтқан жоқ, бірақ 21 қазанда «Эмполиге» қарсы өткен алғашқы үйдегі матчта (1:0 есебімен жеңіліс) ол жылыну кезінде жанкүйерлерге кешірім сұрап, трибунаның әр бөліміне иіліп, қолдау көрсеткендеріне ризашылық білдірді. Оның жазасы бір матчқа қысқартылды, нәтижесінде ол 24 қазанда «Миланның» «Шахтер» (Донецк) командасына қарсы өткен алғашқы ойында (4:1 есебімен жеңіліс) қатыса алмады, бірақ 6 қарашадағы екінші ойында (3:0 есебімен жеңіс) қайтадан алаңға шықты. Диданың маусымы 23 желтоқсанда «Миланның» «Интерге» 2:1 есебімен жеңілген дерби матчында аяқталды. Ол Эстебан Камбиассоның голына қарама-қарсы бағытта секірді, бұл әрекеті жанкүйерлер мен баспасөз тарапынан сыналып, оған қарсы наразылық тудырды. 2008 жылғы 13 қаңтарда «Миланның» «Наполиге» қарсы 5:2 есебімен жеңіске жеткен матчында ол алаңға шықты, бірақ келесі аптада тізесіне жарақат алып, резервтік голкипер Зелько Калачпен ауыстырылды, ол маусым соңына дейін негізгі құрамда ойнады, тіпті Чемпиондар лигасының 1/8 финалында «Арсеналға» қарсы өткен матчтарда да алаңға шықты.

2008-2010: Қайта өрлеу, бәсекелестік және жабылу

Дида 2008-09 маусымының басында Калак, Кристиан Аббиати және 2007 жылы келген Марко Стораримен бірге «Милан» командасының қақпашыларының қатарында болды. Ақырында ол Аббиатиден кейінгі екінші қақпашы болып тағайындалды. Калак 3 тамызда «Челсиге» қарсы өткен Ресей теміржолдары кубогында бес гол жібергеннен кейін үшінші қақпашыға төмендетілді, ал Сторари «Фиорентинаға» жалға берілді. Дида «Миланның» УЕФА кубогына қатысуына жауапты болды, онда ол алты матчта тек бір рет қақпаны құрғақ ұстады. «Россонери» турнирдің финалисі «Вердер Бременнен» жеңіліс тапты. 2009 жылдың 15 наурызында Дида бір жылдан астам уақыттан кейін алғашқы «Серия А» матчын өткізді. Аббиати жарақат алғаннан кейін ол маусымды негізгі қақпашы ретінде аяқтады, лигадағы он матчта алты рет қақпаны құрғақ ұстады. «Милан» «Интер» және «Ювентустан» кейін үшінші орынға ие болып, Чемпиондар лигасына оралды. 2009-10 маусымында Карло Анчелотти орнына Леонардо бас бапкер болып тағайындалды. «Милан» «Серия А» турнирінде «Интернационале» және «Ювентустан» кейін үшінші орынды екінші жыл қатарынан иеленді және Чемпиондар лигасының 1/8 финалында «Манчестер Юнайтедтен» 7:2 есебімен жеңіліс тапты. Дида маусым алдындағы дайындыққа жарақат алғандықтан қатыса алмады және Стораридің қосалқы құрамында болды. 2009 жылдың 18 қазанында «Ромаға» қарсы өткен матчта (2:1) жарақат алған ойыншының орнына үшінші рет алаңға шықты. 21 қазанда Чемпиондар лигасының топтық кезеңінде «Реал Мадридке» қарсы өткен алғашқы матчында (18-минутта) Эстебан Гранероның соққысын қақпаға түсірмей, допты жылдам алаңға шығаруға тырысты. Допты толық бақылауға алмағандықтан, доп тізесінен секіріп, Рауль бос қақпаға гол соқты. Дида лигадағы жақсы өнер көрсетулерінің арқасында Сторари жазылып келгеніне қарамастан, негізгі қақпашы болып қала берді. Мысалы, 25 қазанда «Кьевоға» қарсы өткен матчта (2:1) Пабло Граношенің соққысын тоқтату уақытында сақтап қалды, ал 28 қазанда «Наполиге» қарсы өткен тең матчта (2:2) бірнеше минуттың ішінде екі және үш рет қақпаны сақтап қалды. Дида төрт рет қақпаны құрғақ ұстады және бір матчқа орташа есеппен бір гол жіберді. «Милан» сол кезеңде сегіз матч бойы жеңіліссіз өтті, бірақ 13 желтоқсанда «Палермодан» 2:0 есебімен жеңіліс тапты. 2010 жылы Дида бірінші нөмірлі жейдесін сақтап қалды және Аббиати жарақаттан қайтып келгеннен кейін Сторари 15 қаңтарда «Сампдорияға» жалға берілді. Алайда, Аббиати 31 қаңтарда он айдан кейін алғашқы матчына шыққаннан кейін (Ливорномен 1:1 тең түсті), Дида арқасы ауырғандықтан матчты өткіріп алды. Леонардоның нақты бірінші қақпашыны анықтаудағы қиындықтарына байланысты екі қақпашы да кезекпен алаңға шыға берді. 28 наурызда Аббиатиде сіңір қабынуы анықталғаннан кейін Дида маусымның қалған бөлігінде негізгі қақпашы болып ойнады және төрт жылда «Серия А» турнирінде ең көп матчқа (23) қатысты. 15 мамырда «Ювентуске» қарсы өткен маусымның соңғы матчында (3:0) 88-минутта Аббиатидің орнына шықты және алаңнан шығарда көрермендер тұрып қол шапалақтады. «Милан» сапындағы соңғы матчы – Майор Лигасының (MLS) «Чикаго Файр» командасына қарсы өткен достық кездесу. Диданың келісім шарты 2010 жылдың 30 маусымында аяқталды, ол клубтағы он жылдық еңбек еткен кезеңін аяқтады. Ол қазіргі уақытта Чемпиондар лигасының ең көп құрғақ қақпаларын сақтаған қақпашылардың тізімінде алтыншы орында (35) және ойынға қатысқан матчтарда құрғақ қақпаларын сақтаудың ең жоғары көрсеткішінің екінші орында (49%, Эдвин Ван дер Сардың 52% көрсеткішінен кейін) тұр. Сонымен қатар, Чемпиондар лигасының тарихында ең көп жеңіліссіз өткізген уақыттың төртінші орында (623 минут) тұр. Дида клубтан кеткеннен кейін де командамен байланысты шараларға қатысып жүрді. Ол «Милан Глория» (команданың экс-ойыншыларының құрамы) құрамына кіріп, «HJK Хельсинки» және «Велес Сарсфилд» сияқты клубтардың ветерандарына қарсы қайырымдылық матчтарына қатысты, онда ол көбінесе қақпашы емес, шабуылда ойнады. 2012 жылдың мамырында ол «Милан» атынан 2012 жылғы «Mundialito de Clubes» жағажайлық футбол турниріне қатысты, бірақ «Россонери» үш матчта жеңіліс тапқандықтан топтық кезеңнен шығарылды.

Португалиялық (2012)

Екі жыл бойы келісімшартқа отыра алмай, Еуропада ойнау мүмкіндігінен айырылғаннан кейін, Дида Бразилияға оралып, карьерасын жаңартты. Ол 26 маусымда Сан-Паулуға қарсы өткен 1:0 есебімен жеңіліссіз дебют жасады, ал 1 шілдеде Дида мен Сантустың жас жұлдызы Неймардың арасындағы ұрпақтардың бәсекесі деп жарияланған матчта Сантуспен голсыз тең ойнауға көмектесті. Неймар Дидадан 18 жас кіші болған еді. Дида 32 ойында қақпаны қорғады және 31 гол жіберді, ал «Португеза» Бразилия чемпионатының жоғары лигасында сақталды. Бірақ ол маусым соңында келісімшарты бітіп қалғаннан кейін клубтан кетіп қалды.

Гремио (2013)

2012 жылдың 19 желтоқсанында Дида Порту-Алегри қаласындағы «Гремио» клубына белгісіз мерзімге келісімшарт бойынша қосылды, бұл келісім ол бастапқы жалақы талабынан бас тарқаннан кейін реттелді. Ол жаттықтырушы Вандерлей Люксембургоның тікелей өтінішімен алынды, ол негізгі қақпашысы Марсело Гроэге тәжірибелі қосалқы ойыншы іздеген. «Гремио» «Копа Либертадорес» турнирінің 1/8 финалынан өте алмады, «Индепендьенте Санта-Фе» клубынан өз алаңында гол айырмасымен жеңілгеннен кейін, 30 маусымда Люксембурго қызметтен босатылды.

Интернационал (20132015)

Гремью клубы маусым соңында оның ұзарту туралы өтінішін қабылдамағаннан кейін, Дида 2013 жылдың 26 желтоқсанында екі жылға «Интернасионал» клубымен келісім шарт жасасты. Ол клубтар арасындағы қарсыласты азайтып, отбасылық себептермен Порту-Алегриде қалуды қалағанын айтты. Жарақатының салдарынан Дида 2014 жылдың 23 ақпанында ғана «Веранополисқа» қарсы өткен ойында (0:1) дебют жасады, бірақ Алиссон Беккер мен Мюриел ағайындыларын басып өтіп, негізгі құрамда 27 матч өткізді. «Интернасионал» командасы «Серия А» турнирінде үшінші орынды алып, 2014 жылғы «Кампеонато Гаушу» турнирін жеңіп алды. 10 қыркүйекте бұрынғы клубы «Виторияға» 0:2 есебімен жеңілгеннен кейін, Дида төрт күннен соң «Ботафогоға» қарсы өткен ойында (2:0) Мюриелдің пайдасына құрамынан шығарылды, бірақ екінші таймда жарақат алған ойыншының орнына алаңға шықты. Мюриел жамбас жарақатынан жазылған кезде ол бес ойын қатарынан негізгі құрамда ойнады, бірақ 5 қазан күні «Шапекоэнсеге» 0:5 есебімен ұтысқаннан кейін, орынды жоғалтты және үшінші нөмірлі қақпашыға дейін төмендетілді. Оның соңғы ойыны 2015 жылдың 5 сәуірінде «Пасу-Фунду» клубына қарсы өткен матчта (2:0) болды, онда ол 41 жас 6 айлық шақта «Интернасионал» клубының сапында алаңға шыққан ең егде жастағы ойыншы атанды. 25 тамызда Диданың командалық жаттығуда акробатикалық қимылдар жасап, қақпаны сақтап тұрған видеосы интернетте кеңінен тарады. 2016 жылы ол жыл соңына дейін ойнауға мүмкіндік беретін жаңа клуб іздеді, бірақ соңында футболдан кетуге шешім қабылдады.

Жаттықтырушылық мансап

2015 жылы «Интернационал» клубымен келісімшарты аяқталғаннан кейін Дида жаттықтырушылық лицензия алу үшін клубта уақытша стажер ретінде қалды және 2015 жылдың желтоқсанында Бразилия футбол конфедерациясының талап еткен курстарын бұрынғы Бразилия құрамалас ойыншылары Таффарел мен Рикардиньомен бірге оқыды. 2016 жылдың қазан және қараша айларында ол Миланның бұрынғы ойыншысы және сол кездегі бас бапкер Кларенс Сейдорфтың шақыруымен Қытай Бірінші лигасының «Шэньчжэнь» клубында ассистент және кеңесші болып жұмыс істеді. 2018 жылдың тамызында Дида Египет Премьер-лигасының «Пирамидс» клубының техникалық штабына қақпашыларға қосымша жаттығу беру үшін қосылды және бір жылдан кейін Миланға команданың жастар секторының қақпашыларының бапкері ретінде қайта оралды. 2020 жылдың тамызында ол 2020–21 маусымында негізгі құрамның қақпашылар бапкері болып тағайындалды.

1993-1996: Жастар карьерасы, алғашқы кездесуі және Олимпиада ойындарынан көңілі қалды

Дида – өзінің аты-жөнімен немесе тегімен танылу дәстүріне қарсы, лақап атымен белгілі болған тұңғыш бразилиялық қақпашы. Ол алғаш рет 1993 жылғы ФИФА жастар чемпионатында 20 жасқа дейінгі құрама сапындағы бірінші нөмірлі қақпашы ретінде «Селесао» құрамасынан өнер көрсетті. Алты матчтың төртеуінде қақпасын құрғақ сақтап, барлығы екі гол жіберіп, Бразилия құрамасы жеңіске жетті. 1995 жылғы Копа Американың алғашқы екі ойынында форма талаптарын бұзғандықтан Таффарел дисквалификацияға ұшырағаннан кейін, Дида 21 жасында Эквадорға қарсы өткен 1:0 есебімен жеңіліс ойынында ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын өткізді, сондай-ақ Бразилияның Перуді 2:0 есебімен жеңген матчында да негізгі құрамда шықты. Жатықтырушы Марио Загалло оны 1996 жылғы КОНКАКАФ Алтын Кубогына Данрлейге резерв ретінде шақырды, онда Бразилия 23 жасқа дейінгі құрамасын жіберді. Дида құраманың бірде-бір ойынында да алаңға шықпады, «Селесао» Мексикадан кейін екінші орынды иеленді. Дида 1996 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында негізгі қақпашы болып тағайындалды, бірақ Бразилия көңіл көншітпейтін турнир өткізіп, қола медальмен ғана қанағаттанды. Ал Жапонияға қарсы 1:0 есебімен жеңілген матчта командаласы Алдейрмен соқтығысып, жапондарға бос қақпаны сыйлады.

1997-2001: Бірінші әлем чемпионаты және Америка кубогының табысы

Дида 1997 жылғы Америка кубогына Бразилия құрамынан шығарылды, бірақ сол жылы өткен тұңғыш ФИФА Конфедерациялар кубогының негізгі құрамына қайта оралды. Ол бес ойынды қатарынан голсыз өткізіп, барлығы екі гол ғана жіберді. «Селесао» финалда Австралияны 6:0 есебімен ұтып, кубокты жеңіп алды. 1998 жылғы әлем чемпионатына шақырылғанімен, Загалло Таффарелді үш жылдық үзілістен шақырып алып, бірінші нөмірлі қақпашы етіп тағайындады. Дида екінші қақпашы Карлос Германнан кейін үшінші болды. Бразилия турнирді екінші орында аяқтады. Ол 1998 жылдың барлық кезеңінде ұлттық құрама сапында ойнамады. Сол жылы Конфедерациялар кубогында да қатарынан екінші рет негізгі құрамда ойнады. Бразилия топтық кезеңде еш гол жібермеді және жартылай финалда Сауд Арабиясын 8:2 есебімен ұтты, бірақ финалда тағы да чемпион Мексикадан 4:3 есебімен жеңілді. Дида 2001 жылы Конфедерациялар кубогының үшінші рет қатарынан негізгі құрамында ойнады. Ол топтық кезеңдегі барлық ойындарда гол жібермеді, бірақ Бразилия Жапониядан кейін бір жеңіс пен екі тең ойынмен екінші орынды иеленді. Жартылай финалда Францияға 2:1 есебімен, үшінші орын үшін өткен матчта Австралияға 1:0 есебімен жеңілді.

2002-2005: Әлем кубогының жеңімпазы және Конфедерациялар кубогының рекорды

Коринтианстағы жетістіктері Луис Фелипе Сколаридің назарын аударғаннан кейін, Дида 2002 жылғы әлем чемпионатына Маркостың қосалқы құрамына шақырылды, оны Сколари бұрын Палмейраста жаттықтырған еді. Ол үшінші нөмірлі қақпашы Рожерио Сенимен бірге турнир бойы ойынға түспеді, ал «Селесао» бесінші титулын жеңіп алды. Финал күні Роналду 1998 жылғы финалдағы оқиғалардың қайталануын болдырмау үшін Дидадан оның серігі болуын сұрады, сол кезде Роналду ұйқыда конвульсивті ұстамадан зардап шегіп, Францияға қарсы өткен матчта 3:0 есебімен жеңіліске ұшыраған Бразилияның нашар ойынына себеп болған еді. Олар Йокогамадағы Халықаралық стадионға аттанғанша әңгімелесіп, гольф ойнады. Роналду Бразилияның Германияны 2:0 есебімен жеңген матчында екі гол соқты және турнирдің «Алтын бутсы» жүлдесін жеңіп алды. Дида 2003 жылы төртінші Конфедерациялар кубогына қатысты, онда Бразилия топтық кезеңнен шығарылып, ең нашар нәтиже көрсетті. Ол 2005 жылы бесінші және соңғы Конфедерациялар кубогында қайтадан қатысты, ал Бразилияның Мексикаға қарсы өткен топтық кезеңдегі 1:0 есебімен жеңілісінде, Жаред Боргеттиден соққан пенальтиді екі рет қайтаруға тура келді, өйткені Боргетти алғашқы әрекетте гол соққанмен, екінші әрекетте жоғарыдан соқты. 22 маусымда Жапониямен 2:2 есебімен тең ойнаған матчта Диданы жаттықтырушы Карлос Альберто Паррейра алаңнан шығарды, ал Маркос Бразилия құрамасы сапындағы соңғы ойынын өткізді. Германиямен өткен жартылай финалда 3:2 есебімен жеңіске жеткен кезде, ол турнирдегі екінші пенальти соққысына тап болды, оны Майкл Баллак Дида дұрыс бағытты болжағанына қарамастан голға айналдырды. «Селесао» финалда Аргентинаны 4:1 есебімен жеңгеннен кейін Дида Конфедерациялар кубогының екі дүркін жеңімпазы атанды, бұл оның халықаралық карьерасындағы соңғы жүлде болды.

2006 жылғы әлем чемпионаты және халықаралық спорттан кетуі

86 рет құрама сапына шақырылып, екі әлем чемпионатына резервтік ойыншы ретінде қатысқан Дида 2006 жылы Германияда өткен әлем чемпионатының финалында тұңғыш рет негізгі құрамда алаңға шықты. Осы арқылы ол 32 жас 8 айлық шамасында Бразилия құрамасының екінші ең үлкен жастағы қақпашысы атанды, бұл көрсеткіш бойынша 1966 жылы 35 жастағы Гилмардан кейін қалады. Ол Лусио және Хуанмен бірге Бразилияның көзге түспеген қорғаныс шебінің құрамында болды, топтық кезеңде Хорватия, Австралия және Жапонияға қарсы өткен ойындарда тек бір гол жіберді. Ганаға қарсы 1/8 финалдағы 3:0 есебімен жеңіліс тіркелген ойында Дида Джон Менсаның қақпаға бағытталған бірден-бір соққысын аяғымен сеймдеді және 1970 жылғы әлем чемпионы Тостао оны ойынның ең үздік ойыншысы деп таңдады. 22 маусымда Жапонияға қарсы өткен 4:1 есебімен жеңіліс тіркелген кезде, Кафуға демалыс берілгенде Дида 1978 жылы Эмерсон Леаодан кейін Бразилия құрамасының алғашқы капитаны болды. Дида 2006 жылдың шілдесінде жаңа бапкер Дунга тағайындалғаннан кейін Бразилия құрамасы сапында қайтадан ойнамады және 1 қазан күні ұлттық құрамадан кетуін жариялады. Ол барлығы 91 ойынға қатысып, бразилиялық қақпашылар арасында Таффарелден (101) және Гилмардан (94) кейін үшінші орында тұрды, ал қақпасына 70 гол соғылды. Дида Конфедерациялар кубогы тарихындағы ең табысты ойыншы, ол кездесулер саны (22) және құрғақ ойын саны (12) бойынша бірінші орында, ал турнирдің бес нұсқасына қатысқан жалғыз ойыншы. Халықаралық карьерасында ол барлығы сегіз пенальтиге қарсы тұрды және олардың алтауын сеймдеді.

Ойын стилі мен қабылдау

Дида кейбір сарапшылар тарапынан өзінің буынының ең үздік қақпашыларының бірі және Бразилия ұлттық құрамасының ең ұлы қақпашыларының бірі саналады. Алайда, оның ойын стиліне, әсіресе «Милан» клубында ойнаған кезінде, екіұшты пікірлер болды. Ол сапалы қақпашыларды дайындаумен танымал елде (Италияда) бразилиялық қақпашы ретінде ерекше көзге түсті. Ол сол кездегі «Россонери» қақпашыларының жаттықтырушысы Виллиам Веккимен көп жаттықты, ол бұрын Пармада Джанлуиджи Буффонды тәрбиелеген. Векки Диданы «көбірек ойланатын» ойыншы деп сипаттады, ал Буффон көбінесе инстинкт пен алаңды бақылауға сүйенді. Ол алаңда да, одан тыс жерде де тартымды мінезімен, сұхбат беруден жалтарғандығымен, сондай-ақ физикалық дайындығымен және еңбекқорлығымен де танымал. Дегенмен, Дида кейде назарсыздан жасаған қателіктері үшін де сынға ұшырады, бұл қателіктер голға әкеп соқты. 2000 жылғы «Лидс» клубына соққан гол оның ең айқын мысалы болып табылады. Оның қимылдары күдік тудырды, қақпасынан шығуға кешіккені де сынға ілікті. «Миланмен» 2003 жылдан 2005 жылға дейін жеткен табысының шарықталу нүктесінде ол әлемнің ең үздік қақпашыларының бірі саналды, тіпті Буффонмен әлемдік футболдағы үздік қақпашы атанымы үшін бәсекелестік болды. Бірақ 2005 жылғы сәуір айындағы «Интернационале» клубының жанкүйерлері жасаған шабуыл оның жақсы формасының аяқталуына себепкер болды. 2006 жылы «The Guardian» газеті Диданы «Дэвид Джеймске бразилиялық жауап» деп атады, өйткені Джеймс 1990-шы жылдары «Ливерпуль» сапында ойнағанда қақпашылық қателіктерімен танымал болған. Сондай-ақ, ол бұрынғы «Милан» қақпашыларынан өнер көрсетуінің нашарлауы үшін сын естіді. Фабио Кудичини 2007 жылы Диданың қателіктері психологиялық факторларға байланысты деп мәлімдеді, ал Энрико Альбертоси 2009 жылы Диданың «ешқашан сенімді емес» болғанын, тіпті «өзінің ең жақсы күнінде де» айтты.

Есімдіктер

Дида клубтық карьерасында көптеген лақаптарға ие болды, алдымен "Крузейро" клубында "А muralha azul" ("көк қабырға") деп, содан кейін "Сан Дида" ("Сан Дида") деп атады. "Милан" жанкүйерлері оны "L’Ammiraglio" ("Адмирал") деп атады, бұл оның есіміне орай Горацио Нельсонға жасалған есімдеу. "Placar" журналы оны эмоциясыз ойын стилі үшін "geladeira" ("тоңазытқыш") және "homem de gelo" ("мұз адам") деп сипаттады.

Ықпал

Дида – Моасир Барбосадан бері клуб және ұлттық құрама үшін ойнаған алғашқы танымал афро-бразилиялық қақпашы. Барбоса Васко да Гама үшін ойнап, Бразилия құрамасы сапында он жеті матч өткізген болатын, бірақ 1950 жылғы әлем чемпионатының финалында Уругвайдың жеңіске жетуіне кінәлі деп танылды, соның салдарынан бразилиялық футболда қара нәсілді қақпашыларға қатысты кемсітушілікке ұшырады. Дида 1995 жылы ұлттық құрамаға дебют жасағаннан кейін, әсіресе 2006 жылы, Бразилия құрамасы сапында әлем чемпионатында 56 жылдан бері алаңға шыққан алғашқы қара нәсілді қақпашы болғандықтан, бразилиялық БАҚ-та мақтауға ие болды. 2006 жылғы 27 мамырда Швейцарияның Веггис қаласындағы баспасөз конференциясында, құраманың ашық жаттығуларын өткізіп жатқан кезде, Дида отандастарын Барбосаны кешіруге және оның бразилиялық футболға жасаған оң үлесін еске алуға шақырды. 11 маусымда, құраманың Хорватияға қарсы алғашқы матчына екі күн қалғанда, Folha de S. Paulo газеті: «Қара, солтүстік-шығыстан шыққан, отыздан асқан Дида бразилиялық қақпашы үшін бұрынғы кедергілерді бұзады» деп жазды. Ол және Барбоса әлем чемпионатының финалында алаңға шыққан жалғыз афро-бразилиялық қақпашылар болып қалады. Клуб деңгейінде Диданың «Милан» клубымен жеткен табысы бразилиялық командаларда қара нәсілді қақпашылардың көбеюіне ықпал етті, ал Таффарелмен бірге бразилиялық қақпашылардың Еуропадағы беделін арттырды. Zero Hora газеті Диданың 2014 жылғы қаңтарда клубқа қосылғаннан кейін «Интернационал» үшін 1971 жылдан бері алаңға шыққан алғашқы қара нәсілді қақпашы болғанын жазды. Кейбір қақпашылар оның ойын есімін құрмет көрсету мақсатында немесе физикалық ұқсастықтарына байланысты қабылдады.

Құқықтық мәселелер

2000–01 жылғы Серия А маусымында Дида, Хуан Себастьян Верон, Альваро Рекоба және болашақ Милан командаласы Кафу сияқты көптеген ойыншылар жалған еуропалық паспорттарға қатысты лигалық дауға тартылды. Бірақ, кездейсоқ тексеру нәтижесінде құжаттың заңсыз екені анықталғаннан кейін, Милан оны дереу ЕО емес ойыншы ретінде қайта тіркеді. 2001 жылдың маусымында Италия футбол федерациясы клубқа 314 000 фунт стерлинг айыппұл салып, Диданы лигадан бір жылға шеттетуге үкім шығарды, ал ФИФА оны халықаралық матчтардан бір жылға қатысудан шеттеді. Милан оны лигадан шеттелуге байланысты 2001–02 маусымында «Коринтианс» клубына жалға берді. 2003 жылдың 3 сәуірінде Милан қаласындағы сот отырысынан кейін Дида жеті айға шартты түрде бас бостандығынан айырылды.

Медиа

1996 жылы Жазғы Олимпиада ойындарынан кейін Дида мен Бразилияның жаттықтырушысы Марио Загалло Volkswagen Gol телеарнасы үшін жарнама түсірді, онда Загалло "sai do Gol" ("Gol-дан шық", "голдан тыс") деп шақырады, ал көлік ішінде отырған Дида сөз айтпайды. Италиялық FIBO Steel әшекей бұйымдарын жасаушы компания 2005 жылы Дида мен Буффонды "FA1RPLAY" металл әшекейлерінің жарнамалық кампаниясында көрсетті, және олар онлайн каталогында бірнеше бұйымды таныстырды. Неміс Reusch спорттық киім өндірушісінің қақпашыларға арналған қолғаптарын көп жылдар бойы киген Дида 2006 жылғы жазғы каталогының мұқабасында пайда болды. Ол карьерасында көптеген жарнамалық ұсыныстарды алған жоқ; 2001 жылы Placar журналына берген сұхбатында өзінің бейнесін коммерциялық мақсатта пайдалануға қызығушылық танытпағанын айтты. Сол жылы шыққан тағы бір итальяндық фильмде, "Il caimano" фильміндегі басты кейіпкер (Сильвио Орландо сомдаған) ұлынан Дида немесе Буффон кім жақсы қақпашы деп сұрайды.

Сырттағы футбол

Дида 2013 жылдың 18 желтоқсанында Италия азаматтығын алды. Сол жылы оның құрметіне туған муниципалитеті Lagoa da Canoa-дағы гимназияның аты берілді, ал 2014 жылдың сәуірінде ол оның мэрі Альваро Меломен кездесіп, жастардың спортқа қатысу мәселелерін талқылады. 2015 жылдың 11 қыркүйегінде Дида Алагоас штатының құрметті азаматы атанды. 2000-2008 жылдары Дидамен "Милан" клубында бірге ойнаған бұрынғы сол жақ қорғаушы Сергиньо қазір оның агенті және менеджері болып жұмыс істейді. 2018 жылдың 17 қазанында Дида "Арена Коринтианс" стадионында "Крузейро" мен "Коринтианс" арасындағы финалдың екінші ойынының басталуымен Бразилия кубогын табыс етті. Ол бұл кубокты 1996 және 2000 жылдары сәйкесінше екі клубпен де жеңіп алған.