Кіріспе

АҚШ-тың Айдахо штатындағы округ

Бонневилл округі – АҚШ-тың Айдахо штатында орналасқан округ. 2020 жылғы халық санауы бойынша, округтің халқы 123 964 адамды құрайды. Бұл Айдахо штатындағы халық саны бойынша төртінші, ал шығыс Айдаходағы ең көп халқы бар округ. Округ орталығы және ең ірі қаласы – Айдахо-Фолс. Бонневилл округі 1911 жылы құрылған және француз тегіндегі АҚШ армиясының офицері, тері аулаушы және Америка батысын зерттеуші Бенджамин Бонневиллдің (1796–1878) құрметіне аталған. Бенджамин – Франциядан шыққан Николас Бонневиллдің ұлы, ол 1792 жылы «Иллюминатидің әлемдік революция манифестін» жазған, бұл манифест француз революциясында маңызды рөл атқарды. Бонневилл округі Айдахо-Фолс қалалық статистикалық аймағының құрамына кіреді.

Тарих

Бонневилл округі 1911 жылдың 7 ақпанында штат заң шығарушы органының шешімімен Бингем округінің солтүстік және шығыс бөліктерінен құрылды. Ол АҚШ армиясының капитаны Б. Л. Е. Бонневиллдің құрметіне аталған, ол 1830 жылдары Снейк өзені аймағын зерттеген. 1864 жылы Снейк өзеніндегі Айдахо-Фолс паромының орнында бірінші елді мекен пайда болды. 1891 жылдан бастап бұл елді мекен Айдахо-Фолс деп аталды. Бүгінде Бонневилл округі екі шөлейт жазығынан басталып, құнарлы егістік даласы арқылы және орманды тауларға дейін созылады. Бонневилл округінің алғашқы аумағы Онайда округімен байланысты болды, ол Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Айдахоның көп бөлігін қамтыды. Кейіннен бұл аумақ қайта бөлініп, Бингем округінің солтүстік бөлігін құрады. Бонневилл округі 1911 жылы ғана құрылып, Айдахо-Фолс округ орталығы болды. Осы уақытқа дейін, тіпті адамдар шекараларды белгілеп, қалалар, ауылдар мен үкіметтерді құрудан бұрын, аймақта бай тарих қалыптасқан. Үндістер Камас жинағына баратын жолда округтің көп бөлігін аралап жүрді, ал 1808 жылы Джон Кортер осы аймақтан өтті. 1810 жылы майор Эндрю Генри бұл жерді зерттеді, ал 1832 жылы округтың құрметіне аты мәңгілікке сақталған капитан Б. Л. Е. Бонневилл осы аймаққа келді. Округтегі алғашқы қала – Кинан, Бонневилл округінің шығыс бөлігінде, Карибу тауының жанында орналасқан. Кинанның халқы шамамен 1000 адамды құрады. Осыған жуық 1870 жылы Карибу-Сити де пайда болды, ал қазіргі Айдахо-Фолстың алдағысы – Игл-Рок халқы көбейе бастады. Осы өсім мен қоныстану кезеңінде Карибу-Сити Игл-Роктан гөрі үлкен болады деген үміт болды. Карибу аймағындағы алтын ашу қысқа болғанымен, шағын деп есептелмеді. Бұл аймақтан шамамен 50 миллион долларлық алтын шаңы мен кендері шығарылды. Карибу тауындағы алтыннан басқа, мал шаруашылығы алғашқы маңызды өнеркәсіп болып табылды. Темір жол келгенге дейін Мэтт Тейлор мал бағып, оларды алқапқа жетелеп әкелді. Көбірек қоныс аударушылар келгенде, олар да мал шаруашылығымен айналысып, бұл сала табысты және өсіп келе жатқан өнеркәсіпке айналды. Тәжірибелер көрсеткендей, аймақта көптеген ауыл шаруашылығы өнімдерін өсіруге болады және шаруалар алқаптарға тарады. 1888 жылы фермерлердің бір тобы картопты кішкентай алқаптарға екті. Күзде олар оны 100 фунтқа 90 центтен сатты, соның нәтижесінде жаңа сала құрылды. 20 ғасырдың басында жүргізілген тәжірибелер қант қызылшасын сәтті өсіруге болатынын көрсетті. 1902 жылы Марк Остин мүмкіндіктерді зерттеп, Айдахо-Фолстың шығысында қант фабрикасын салуды ұсынды. 1903 жылы ғимараттың іргетасы салынды. Күзде фабрика өндіріске кірісіп, оның маңында Линкольн деген шағын қала пайда болды. 1863 жылы паром салынып, 1900 жылға дейін Бонневилл округінің сыртқы келбеті айтарлықтай өзгерді. Юта және Солтүстік теміржол компаниясы Игл-Рокты бөлім станциясына айналдырып, техникалық қызмет көрсету шеберханаларын салды, соның нәтижесінде қала өсті. 1885 жылы Игл-Рокта 1500 адам тұрды. 1887 жылы теміржол шеберханалары Покателлоға көшіріліп, Игл-Рок қаласын даладағы қалашық қалдырды. Суарудың дамуымен қала жаңа өмірге ие болды және Огден, Юта мен Бут, Монтана арасындағы ең маңызды тасымалдау орталығына айналды.

Айдахо шарлауығы

1891 жылғы 26 тамызда Игл-Рок атауы Айдахо Фолсқа өзгертілді, себебі қаланың батыс жағындағы өзенде сарқырама болды. Қала 1900 жылғы 6 сәуірде қала мәртебесін алды, ал Джозеф А. Кларк оның тұңғыш мэрі болды. Айдахо Фолс атом энергиясы орналысының бас кеңсесі болатын болашаққа қадам басты, бірақ 1900 жылы ол әлі де Блэкфуттың бақылауында болды. Блэкфут – Бингхам округінің орталығы болып табылды, және ол әлі де Айдахо Фолс қаласын қамтыды, ал Айдахо Фолс округ орталығы болғанға дейін 11 жыл өтті.

География

Құрама Штаттар халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 1901 шаршы миль (4924 км²), оның ішінде 1866 шаршы миль (4833 км²) құрлық, ал 35 шаршы миль (91 км²) (1,8%) су құрайды. Жылан өзені Боневилл округі арқылы солтүстік-батысқа қарай ағып, Вайоминг шекарасындағы Палисадтар суқоймасынан бастау алады. Өзен округтің солтүстік шекарасының ортасынан шығып, шамамен 20 миль (32 км) батысқа бұрылып, қайтадан кіріп, Айдахо Фолс арқылы оңтүстік-батысқа қарай ағады.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша округте 82 522 адам, 28 753 үй шаруашылығы және 21 449 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 30 484 тұрғын үйден құралды. Округтың нәсілдік құрамы: 92,79% ақ нәсілді, 0,49% қара немесе афроамерикандық, 0,65% американдық индейлер, 0,82% азиялық, 0,07% Тынық мұхиты аралдарынан, 3,72% басқа нәсілдер және 1,46% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 6,91% испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. Олардың ішінде 25,3% ағылшын, 14,3% неміс және 12,2% американдық тегінен. 28 753 үй шаруашылығының 40,60%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 62,00%-ы бірге тұратын күйеу жұбайлар, 9,30%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 25,40%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 21,40%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 7,80%-ы 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз тұратын адамдардан құралды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,83 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,33 адамды құрады. Округ бойынша халықтың жас ерекшеліктері: 18 жасқа дейінгілер 32,10%, 18-ден 24 жасқа дейінгілер 9,50%, 25-тен 44 жасқа дейінгілер 27,20%, 45-тен 64 жасқа дейінгілер 21,00% және 65 жасқа жоғарылар 10,20% құрады. Орташа жас 32 жас. Әр 100 әйелге 99,40 еркек шамасында келді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 96,20 еркек шамасында келді. Округтағы үй шаруашылығының орташа табысы 41 805 доллар, ал отбасының орташа табысы 48 216 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 38 745 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 22 514 доллар болды. Округтың жан басына шаққандағы орташа табысы 18 326 долларға тең. Отбасылардың 7,40%-ы және халықтың 10,10%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 12,20%-ы және 65 жастан асқандардың 5,90%-ы.