Кіріспе

Льюистон – Айдахо штатының солтүстік-орталық аймағындағы Нез Перс округіне қарасты қала және округ орталығы. Бұл Солтүстік Айдахо аймағындағы үшінші ірі қала, Пост-Фоллс және Кёр-д'Ален қалаларынан кейін, және штаттың он екінші ірі қаласы. Льюистон – Нез Перс округінің және Вашингтон штатының Ассотин округінің барлық аумағын қамтитын Льюистон, ИД-ВА метрополитендік статистикалық аймағының бас қаласы. 2020 жылғы халық санауы бойынша Льюистон халқы 34 203 адамды құрады, бұл 2010 жылғы 31 894 адамнан көп. Льюистон Снейк және Клируотер өзендерінің қосылған жерінде, Lower Granite Dam-нан 48 шақырым (30 миль) жоғары және оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Снейк және Колумбия өзендеріндегі бөгеттердің (және олардың шлюздерінің) арқасында Льюистонға кейбір теңіз кемелерімен жетуге болады. Льюистон порты (Айдахо штатының жалғыз теңіз порты) Батыс жағалаумен байланысты ең ішкі порт болып ерекшеленеді. Левистон Нез Перс округі әуежайы қалаға әуе көлігі арқылы қызмет көрсетеді. Льюистон 1861 жылы, өткен жылы Льюистонның солтүстік-шығысындағы Пирс маңында басталган алтын асығудың салдарынан құрылды. Қала 1863 жылдың қаңтарында Вашингтонның аумақтық заң шығару органымен тіркелді. 1863 жылдың наурыз айында Льюистон жаңа құрылған Айдахо территориясының алғашқы астанасы болды. Бірақ, жаңа территорияның үкіметі ретіндегі оның қызметі қысқа болды, себебі 1864 жылдың 7 желтоқсанында Айдахо территориялық заң шығару органы астананы Бойсе қаласына көшіру туралы қаулы қабылдады. Льюистонның негізгі өнеркәсіптері – ауыл шаруашылығы, қағаз және ағаш өнімдері, сондай-ақ жеңіл өндіріс. Оқ-дәрі өндірісі Льюистон қаласында маңызды және дамитын сала болып табылады, себебі CCI және Speer Bullet оқ-дәрі өндірушілерінің бас кеңсесі осы қалада орналасқан. Қала айналасындағы аймақтың негізгі көлік, сауда, денсаулық сақтау және ойын-сауық орталығы болып табылады, сонымен қатар Хеллс Каньон ұлттық демалыс аймағына демалыс орны ретінде қызмет етеді. Льюистон қаласында Lewis-Clark State College мемлекеттік жоғары оқу орны орналасқан. Льюистон қаласындағы қоғамдық шаралар: Dogwood фестивалі, Hot August Nights және Lewiston Roundup.

Тарих

Нимипуу (нез-перс) тайпасы осы аймақта мыңдаған жылдар бойы қоныс тепкен. Левистон аймағына еуропалық текті алғашқы адамдар 1803 жылы Дэвид Томпсон экспедициясының құрамына кірген. Томпсон Британдық Солтүстік Американың (қазіргі Канада) Гудзон шығанағы компаниясы үшін тері саудасы бекеттерін құруға тырысты. Томпсон Айдаходағы алғашқы еуропалықтардың қонысын – Маккензи Постын құрды. Бірақ ол көп ұзамай сәтсіз аяқталды, себебі жергілікті нез-перс тайпасының ер адамдары бобёр аулауды әйелдерге тән жұмыс деп есептеді, тайпа көшпенді тіршілікке бейімделген және әйелдердің өздеріне жетерлік жұмысы бар екенін айтты. Бұдан кейін 1805 жылдың қазан айында Льюис пен Кларк экспедициясы келді. Болашақ қала орнында олар жергілікті нез-перс тайпасының қоныстарын кездестірді және 1806 жылдың көктемінде Тынық мұхитынан шығысқа қарай сапарлағанда, олар қайтадан осы аңғарға оралды. Қаланың аты, есептелуінше, Мериуэзер Льюис және Виктор Тревитттің туған жері – Мэн штатындағы Левистон қаласының құрметіне берілген, бірақ Тревитт осы идеяны дауыстап айтқандықтан, оның себебін ешкім білмеді. Ол жай ғана «Льюис пен Кларк журналында» осы аңғарда болғандары туралы жазылғанын мәлімдеді. Қала 1861 жылы іргесі қаланды, бұл алдыңғы жылы Левистонның солтүстік-шығысындағы Пирс маңында басталган алтын асығудың салдарынан туды. Бұл алтын асығу нез-перс тайпасының соғысына және олардың жер аударылуына әкелді. Қазіргі Айдаходағы алғашқы газет – «Алтын ғасыр» 1862 жылы Вашингтон территориясындағы Левистон қаласында жарық көре бастады, ал 1892 жылдың қыркүйегінде қазіргі (және жалғыз) газет – «Левистон таңғы трибунасы» оған қосылды. 1863 жылдың наурыз айында Левистон жаңа құрылған Айдахо территориясының астанасы болды. Томас Джей Билл, Левистонның алғашқы үш еуропалық қоныс иесінің бірі, «Левистон трибунасының» көптеген алғашқы мақалаларын жазды және 89 жасқа толғанға дейін осы жұмысын жалғастырды. Қаланың жаңа территорияның үкіметі ретіндегі қызметі ұзаққа созылмады. Алтынға деген қызығушылық солтүстік Айдахода азайғанда, оңтүстік-батыс Айдахода жаңа минералдық асығу күшейді, оның орталығы Айдахо-Сити болды, ол 1860 жылдардың ортасында Солтүстік-Батыстағы ең ірі қалаға айналды. 1864 жылдың соңында Айдахо территориялық заң шығарушы органы 7 желтоқсанда, территориялық заң шығарушы органның сессиясы заңды түрде басталғанға дейін алты апта бұрын, астананы Левистоннан Бойзеге көшіру туралы қаулы қабылдады. Бойзе 1866 жылы астана болды; бұл шешім солтүстік Айдахода кең қолдау таппады және сот шешімін бұзды. Сондықтан, территориялық губернатор Кейлеб Лайон және территориялық хатшы құпия түрде территориялық мөрді, мұрағаттарды және қазынаны алып, Левистоннан қашып кетті. Лайон Орегон штатындағы Портлендке өзен арқылы сапар жасады, бұл сапар кемесінен қазына ұрланған деген күдік тудырды. Территориялық хатшы Бойзеге қарай оңтүстікке бет бұрды, халықтың наразылығынан қашу үшін. Солтүстік Айдахо халқы 1889 жылы Айдахо университеті жақын маңдағы Мәскеу қаласына берілгенде және 1892 жылы сабақтар басталғанда біраз көңіл тыныштығына ие болды. Льюистон мемлекеттік нормалық мектебі, қазіргі Льюис Кларк мемлекеттік колледжі 1893 жылы құрылды, сондай-ақ оңтүстіктегі Альбион қаласында тағы бір нормалық мектеп немесе мұғалімдерді даярлайтын колледж құрылды, ол қазір тоқтатылған. Бұл штаттың алғашқы үш жоғары білім беру мекемесі болды. 1862 жылы Левистон Айдаходағы алғашқы мемлекеттік мектептің есігін ашты. 1880 жылдың желтоқсанында округ заң шығарушы органмен алғашқы болып жарғыландырылды және осылайша Левистон тәуелсіз мектеп округі №1 атауын алды. (Бойзе екінші орынға ие болды, 1865 жылы мектеп есігін ашты.) Левистон қаласының жоғары су қоймасы 2023 жылдың 18 қаңтарында бұзылды. Бұл ақау шамамен үш миллион галлон суды босатып, су тасқынына әкелді.

География

Льюистон Жылан және Клервотер өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Льюистонның батысында Вашингтон штатының Кларкстон қаласы орналасқан, ол кішігірім шағын қала. Солтүстікке ағатын Жылан өзені Хеллс каньонынан шығып, Вашингтон штатымен мемлекеттік шекараны құрайды, ал батысқа ағатын Клервотер өзені қаланың солтүстік шекарасын белгілейді. Олардың қаланың солтүстік-батыс бұрышындағы қосылған жерінде, төменгі Жылан өзені батысқа бұрылып Вашингтонға қарай ағады, төрт тоғанды басып өтіп, Бурбанк қаласынан Колумбия өзеніне құяды.

Төменгі гранитті бөгет

Қаладан солтүстік-батысқа қарай 48 шақырым жерде Төменгі Гранит бөгеті орналасқан, ол Колумбия өзенінің ең үлкен саласы – Төменгі Жылан өзеніндегі төрт бөгеттің соңғысы және ең жоғары орналасқаны. Ол 1975 жылы құрылысы аяқталды және өзен деңгейін Льюистон қаласына дейін көтерді, осылайша оны жаңа су қоймасы – Төменгі Гранит көлінің шығыс жағасына айналдырды. Осы бөгеттердің (және олардың шлюздерінің) арқасында Льюистонға кейбір мұхиттық кемелер келе алады. Тынық мұхитының 465 милі (748 км) жоғары ағысында, Колумбия өзенінің сағасында, Орегон штатындағы Астория қаласына жақын орналасқан Льюистон порты АҚШ-тың Батыс жағалауының шығысындағы ең ішкі теңіз порты және Айдахо штатының жалғыз теңіз порты болып табылады. Ағаш өнімдері, астық және басқа да тауарлар баржалармен Жылан-Колумбия жүйесі арқылы Тынық мұхитына тасымалданады. Алғашқы баржа 1975 жылдың 9 тамызында Льюистоннан бидаймен жүктелген күйінде Портлендке аттанды.

Қалқыма

Льюистонның негізгі салалары – ауыл шаруашылығы, Clearwater Paper Corporation (2008 жылдың желтоқсанына дейін Potlatch Corporation құрамына кіретін) компаниясына тиесілі және басқарылатын фабрикадан шығатын қағаз және ағаш өнімдері, сондай-ақ жеңіл өндіріс. Жылан өзенінің көп бөлігі бойында су тасқынынан қорғауға арналған бөгеттер жүйесі салынған; олардың көпшілігін АҚШ Армиясының Инженерлік корпусы күтіп ұстайды. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 47 шаршы шақырымды құрайды, оның ішінде 45 шаршы шақырымы құрлық және 2 шаршы шақырымы су. Льюистон қаласының орталығы 740 фут (226 м) мен 780 фут (238 м) биіктікте орналасқан, бұл өзен деңгейінен шамамен 741 фут (226 м) жоғары, ал Төменгі Гранит бөгеті салынып біткенге дейін 30 фут (9 м) төмен болған. Қала орталығынан алшақтағанда жер тез биіктікке көтеріледі, себебі Льюистонның солтүстігіндегі 95 тас жолының тік жарлы өзен жағалауы 840 метрге дейін көтеріледі. Айдахо штатының ең төменгі нүктесі Льюистон қаласындағы Жылан өзенінде орналасқан, онда ол Клервотер өзенімен қосылып, батысқа қарай Вашингтон штатына ағып кіреді. Айдаходағы ең төменгі биіктікте орналасқан елді мекендер Клервотер өзенінің бойында (немесе жақын жерлерінде) – Лоуэлл қаласынан бастап Льюистонға дейін, 453 метрге дейін жатыр.

Жеміс бақшалары

Қаланың оңтүстік жартысы тығыз тұрғын үйлермен салынған және "Жемістік бақтар" деп аталады. Бұл аймақ қала орталығынан әлдеқайда жоғары, шамамен 427 метр биіктікте орналасқан және бұрын осы жерді жапқан жеміс бақшаларының құрметіне аталған. Бұрын дербес болмаған, ол 1969 жылдың соңында қала құрамына қосылды, бұл қала халқын екі есеге арттырып, қаланың аумағын да екі есеге ұлғайтты. Бүгінде бұл жерде бақшалардың іздері көрінбейді, бірақ қаланың осы бөлігіндегі көптеген үйлердің аулаларында жеміс ағаштары көптеп өседі. Льюистон Нез Перс округі әуежайы Жемістік бақтар үстіртіндегі батыс жағында, теңіз деңгейінен 1438 фут (438 м) биіктікте орналасқан. Брайден Каньон жолы Саутвей көпірі арқылы Кларкстонға батысқа қарай жол ашады.

Климат

Льюистон жартылай құрғақ климатқа (Köppen BSk) ие, кейде суық, бірақ қысқа қыстармен, көбінесе Тынық мұхитының жұмсақ ауасының әсерінен және ыстық, құрғақ жаздармен сипатталады. Айлық күндізгі орташа температура желтоқсан айында бастап шілде айына дейін өзгереді; температура күндіз 7,7 градусқа дейін, 42 күні 7,7 градусқа дейін жетеді және жылына 14 күні мұздан жоғары көтерілмейді. Льюистон соңғы рет 1995 жылы мұндай температураны бастан өткермеген. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері , оның ішінде орташа маусымдық қар жаууы құрайды.

2020 жылғы халық санағы

2020 жылғы халық санауы бойынша қалада 34 203 адам және 13 895 үй шаруашылығы болды. 1969 жылдың соңында алқаптар қосылды. 2010 жылғы мәліметтер бойынша қалада 31 894 адам, 13 324 үй шаруашылығы және 8 201 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 14 057 тұрғын үй бірлігі болды, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 93,9% ақ нәсілді, 0,3% афроамерикалық, 1,7% американдық үндістер, 0,8% азиялық, 0,1% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,7% басқа нәсілдер және 2,4% екі немесе одан көп нәсілділер. Кез келген нәсілге жататын халықтың 2,8% -ы испан немесе латын американдықтарды құрады. 13 324 үй шаруашылығының 27,8% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 47,0% -ы бірге тұратын жұбайлар, 10,3% -ы күйеуі жоқ әйелдер, 4,3% -ы әйелі жоқ ерлер, ал 38,4% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 30,2% жеке адамдардан тұрады, ал 12,8% -ы 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз тұратын адамдардан тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,32 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,87 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 39,9 жас. Тұрғындардың 21,5% -ы 18 жасқа дейін, 10,8% -ы 18 мен 24 жас аралығында, 23,8% -ы 25 пен 44 жас аралығында, 25,6% -ы 45 пен 64 жас аралығында, ал 18,2% -ы 65 жасқа толған немесе одан асқандарды құрады. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 49,2% ер адам және 50,8% әйел адам.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша қалада 30 905 адам, 12 795 үй шаруашылығы және 8 278 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 13 394 тұрғын үй бірлігін құрады. Қаланың нәсілдік құрамы: 95,14% ақ нәсілді, 0,30% афроамерикалық, 1,59% американдық үндістер, 0,76% азиялық, 0,08% Тынық мұхиты аралдарынан, 0,51% басқа нәсілдерден және 1,61% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 1,91% құрады. 12 795 үй шаруашылығының 28,7% 18 жасқа дейінгі балалары бар, 51,3% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 9,3% күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 35,3% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 27,9% жеке тұлғалардан тұрды, ал 12,0% 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдардан құралды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,36 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,88 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 23,3% 18 жасқа дейінгілер, 10,7% 18-24 жас аралығындағылар, 26,7% 25-44 жас аралығындағылар, 22,3% 45-64 жас аралығындағылар және 17,0% 65 жасқа толған немесе одан асқандар. Орташа жас 38 жасқа тең. Әр 100 әйелге 95,3 еркек шақ келді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 92,1 еркек шақ келді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 36 606 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 45 410 доллар болды. Ер адамдардың орташа жылдық табысы 35 121 доллар, ал әйелдердің орташа жылдық табысы 22 805 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа жылдық табысы 19 091 доллар болды. Отбасылардың 8,4% және халықтың 12,0% кедейлік шегінен төмен өмір сүрді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 15,2% және 65 жасқа толған немесе одан асқандардың 6,5% кедейлікте болды.

Экономика

Левистон экономикасы тарихи түрде ауыл шаруашылығы және өндіріс салаларымен дамыған. Льюистонның Снейк және Клируотер өзендерінің қосылған жерінде орналасуы, теңіз портына жақындығының арқасында, табиғи таратқыш орталыққа айналдырды. Льюистон порты – Айдахо штатындағы жалғыз теңіз порты. Одан Колумбия өзені арқылы астық, жанармай, дәл майлы өсімдіктер, қағаз, ағаш және басқа да тауарларды тасымалдайтын баржалар жүзеді. Қағаз өнімдерін өндіретін Clearwater Paper компаниясы – өңдеу секторындағы ең ірі жұмыс беруші. Оқ-дәрі өндірісі Льюистонда маңызды және дамитын сала. Оқ-дәрі өндіруші CCI және Speer Bullet (қазір екеуі де Vista Outdoor брендтері) компанияларының бас кеңсесі Льюистонда орналасқан. Льюистондағы тағы бір оқ-дәрі компаниясы – Freedom Munitions LLC. Пуллман қаласында орналасқан Schweitzer Engineering Laboratories компаниясы Льюистонда өндіріс орналысын иеленеді. Льюис Кларк аңғарының ірі қалалық орталығы ретінде Льюистон аймақтық көлік, бөлшек сауда, денсаулық сақтау, көтерме сауда және кәсіби қызметтер, сондай-ақ ойын-сауық орталығы болып табылады. Льюис-Кларк мемлекеттік колледжінің болуы білім беру және жұмыс күшін даярлау орталығы ретіндегі маңыздылығын арттырады. Льюистон экономикасы бірте-бірте әртараптандырылуда, бұл экономикалық тұрақтылықты сақтауға көмектеседі. Жаздың соңында "Жылы тамыз түндері" мерекесі өтеді. Бұл мерекеге .38 Special, Eddie Money және Loverboy сияқты 1950-1980 жылдардағы танымал музыканттардың концерттері кіреді. Сонымен қатар, коллекциялық автомобильдерді көрмеге қою және оларды жылтырату, содан кейін Мейн-стрит бойымен түнгі шеру ұйымдастырылады. Күзде көптеген пахта ағаштары тұқымдардың бұлттары сияқты ауаға және көшелерге пахта шашып, оларды қарға ұқсас жамылғымен жабады. Қала орталығында көптеген шамдармен безендірілген үлкен Рождество фестивалі өтеді. Бастапқыда Иоганн Д. С. Тиессеннің үйі мен ранчосы болған жерде, қазіргі Локомотив паркі орналасқан. Ортасында зейнеткерлікке шыққан 92 нөміріндегі паровоз және Камас Прери RR вагоны қойылған. Үлкен ағаштар мен жолдар Құрбан айт мерекесінен Жаңа жылға дейін шамдармен безендіріледі. Бұл шараларды Сауда палатасы ұйымдастырады және көріністер әдетте өте әсерлі болып, көптеген келушілерді тартады. Рождество және Пасха мерекелерінде Льюистон Джейсистері Льюистон төбесінде (техникалық тұрғыдан алғанда, Вашингтон штатында, атап айтқанда, Уитман округінде, Кларкстон қаласынан жоғары) екі үлкен шамдармен безендірілген көрініс орнатады. Олар аңғардың барлық жерінен көрінеді. Көріністе жұлдыз (Рождество) және крест (Пасха) пішіндес орналасқан шамдардың ұзын тізбектері қолданылады. Екі көріністе де бірдей шамдар қолданылады және олар әр маусымда тәулігіне 24 сағат бойы жандырылады. Жыл сайын қаламен бірлесіп, Льюис Кларк мемлекеттік колледжі мамыр айында студенттер арасындағы бейсболдан Avista NAIA World Series және қыркүйек айында Lewiston Round Up родеосын өткізеді. Льюистон раунды Big 4 немесе Big Money 4 (Пендлтон раунды, Уолла-Уолла жәрмеңкесі мен родео және Эленсбург родеосымен бірге) және PRCA-ның ең үздік 50 родеосының мүшесі болып табылады. Льюистон 1952 жылдан 1974 жылға дейін танымал Солтүстік-Батыс лигасының кәсіби бейсбол франшизасына ие болды. Льюис Кларк Бронкс әр түрлі жоғары лигалық клубтармен байланысты болды, оның ішінде Филадельфия Филлис, Канзас-Сити Атлетикасы, Сент-Луис Кардиналдары, Балтимор Ориолс және Окленд Атлетикасы (немесе А). 1967 жылы жүргізілген тексеру Канзас-Сити Атлетикасының 40% ойыншылары мен жаттықтырушыларының бір кезде Льюистонда болғандығын көрсетті. Реджи Джексон, мүмкін, барлық уақыттағы ең танымал Льюистон Бронк болды. Октябрь мырза 1966 жылы 20 жасында Льюистон үшін он екі ойын ойнады. Бронкс құрамына Рик Мондей, менеджер Джон Макнамара, Веарл ("Снаг") Мур, Тортон ("Кип") Киппер, Антонио Перес, Рон Коппер, Делмер Оуэн, Дик Грин, Бад Сван, Берт Кампанерис, Джон Израиль, Дейв Дункан, Ал Хейст және ойыншы, кейіннен жаттықтырушы-менеджер Роберт ("Габби") Уильямс кірді. Көп жылдық қаржылық шығындардан кейін команда 1975 жылдың қаңтарында Льюистонда таратылды және маусым айында Оңтүстік-Батыс Айдахода екі маусым бойы Бойз А-сы ретінде қайта пайда болды.

Білім

Льюистонда Льюис Кларк мемлекеттік колледжі мен Льюистон мектеп округі орналасқан; екіншісі мемлекеттік орта мектептерді басқарады, олар – Льюистон орта мектебі, Дженифер орта мектебі және Сакаджавеа орта мектебі. Жеті бастауыш мектеп: Уитман, Вебстер, Сентенниал, Орчардс, Камелот, МакГи және МакСорли. Солтүстік-Батыс балалар үйі Льюистонда емдеу орталығына ие. Спорт жарыстарында Льюистон орта мектебі штаттағы ең көп оқушысы бар IHSAA 5A класында, Inland Empire League (5A) лигасында өнер көрсетеді. Маскот – қызғылт және алтын түстердегі Алтын Бенгал. Льюистонда Айдахо штатындағы ең көне мектеп жүйесі бар, ол 1863 жылы құрылған. Льюистон мектеп округі №1 тәуелсіз мектеп округі болып табылады. Льюис Кларк мемлекеттік колледжі сонымен қатар Ұлттық университеттік спорт қауымдастығының (NAIA) «Уорриорз» командасының үй аренасы болып табылады; LCSC-нің Харрис Филд бейсбол алаңында NAIA әлем чемпионаты өтеді, онда «Уорриорз» бейсболдан 19 ұлттық титул жеңіп алды; алғашқы он алты титул бас жаттықтырушы Эд Шефф басшылығымен жеңілді.

Медиа

Левистон қаласының газеті – 1892 жылы құрылған «Левистон таңғы трибунасы». Жергілікті телеарна – CBS телекомпаниясының филиалы KLEW TV, ол 1955 жылдың 7 желтоқсанында эфирге шықты.

Әуежай

Денверге (DEN) United Express және Солт-Лейк-Ситиге (SLC) Delta Connection арқылы тоқтамайтын жолаушылар тасымалы әуе қызметі Льюистон-Нез Перс округі әуежайынан (LWS) іске қосылған. Екі әуе тасымалдаушы да өңірлік реактивті ұшақтарды тиісінше United Airlines және Delta Air Lines негізгі әуе компанияларының тапсырысы бойынша пайдаланады.