Бойсе қаласы: Айдахо штатының астанасы

Кіріспе

Айдахо штатының астанасы Бойс (АҚШ). Бойс (/local//audio=EN US Boise.ogg/'/b//ɔɪ//s//i/ BOYsee, сондай-ақ /b//ɔɪ//z//i/ BOYzee) – АҚШ-тың Айдахо штатының астанасы және ең көп халқы бар қаласы, сонымен қатар Ада округінің орталығы. 2020 жылғы халық санауы бойынша қалада 235 684 адам тұрады. Айдахо штатының оңтүстік-батысындағы Бойс өзенінің жағасында, Орегон штатының шекарасынан шығысқа қарай 66 шақырым (41 миль), ал Невада штатының шекарасынан солтүстікке қарай 177 шақырым (110 миль) қашықтықта орналасқан. Қала орталығының биіктігі теңіз деңгейінен 824 метр. Бойс қалалық аймағы, сондай-ақ "Қазыналы аңғар" деп белгілі, бес округті қамтиды, олардың жалпы халқы 749 202 адамды құрайды, бұл Айдахо штатындағы ең көп халқы бар қалалық аймақ. Оған штаттың ең ірі үш қаласы кіреді: Бойс, Нампа және Меридиан. Бойс–Нампа метрополитендік статистикалық аймағы АҚШ-тағы халқы бойынша 77-ші орында тұр. Бойс қаласының орталық бөлігі – мәдени орталық, көптеген шағын кәсіпорындармен қатар, биік ғимараттар да орналасқан. Аймақта түрлі-түрлі дүкендер мен мейрамханалар бар. Орталықта 8-ші көшеде жаяу жүргіншілерге арналған аймақ, тротуардағы кафелер мен мейрамханалар орналасқан. Аймақта көптеген жергілікті мейрамханалар, барлар мен бутиктер бар. Сондай-ақ, бұл аймақта Бойс қаласының баск мұрасын көрсететін Баск блогы да бар. Бойс қаласының орталық бөлігіндегі басты көрікті жерлерге Айдахо штатының Капитолийі, Капитолий бульвары мен Мейн-стриттің бұрышында орналасқан классикалық Египет театры, Джулия Дэвис паркі алдындағы Бойс өнер мұражайы және Джулия Дэвис паркі аумағындағы Бойс хайуанаттар бағы кіреді.

Этимология

Атаудың шығу тегі белгісіз. Бір дерек бойынша, АҚШ армиясының капитаны Б. Л. Е. Бонневилл осы атаудың авторы. Ол бірнеше апта бойы құрғақ және қиын өңірлерді шарлағаннан кейін, Бойз өзені аңғарына көрініс ашылатын бір белгілі жерге жетті. Олар тұрған жер Бонневилл нүктесі деп аталады, ол қаланың шығысындағы Орегон жолында орналасқан. Әңгімеге сәйкес, француз тілінде сөйлейтін гид, көрген жасыл өзеннің әсерімен, "Les bois! Les bois!" ("Ормандар! Ормандар!") деп айқайлаған – және осы ат жабысты. Бұл атау, сондай-ақ, қала арқылы өтетін өзенге ат берген ертедегі таушылардан да шыққан болуы мүмкін. 1820 жылдары британдық "Гудзон шығанағы" компаниясымен байланысты француз-канадтық тері аулаушылар айналасына тұзақтар қойған. Биік шөл даласында орналасқан, ағаштармен көмкерілген Бойз өзені аңғары ерекше белгілі бір орынға айналды, көбінесе шаған ағаштары басымдықта болды. Осының нәтижесінде француз аулаушылары бұл аймақты "la rivière boisée" ("орманды өзен") деп атады.

Айтуға

Көптеген жергілікті және ұзақ жылдардан бері тұратын тұрғындар қаланың веб-сайтында көрсетілгендей (BOY си) деп айтылуын қолданады. Француз тілінде қала атауы (Bwaz) деп айтылады.

Рулар мен алғашқы байланыс

Бойз алқабының аумағында "Жылан елінің" бір бөлігі – Бойз алқабының шошон және баннок тайпалары қоныстанды. Бойз қаласының "Бойз тарихы" есебінде айтылғандай, "олар жыл сайын аңғарға жиналатын, басқа тайпалармен сауда жасап, жыл бойы күнкөрісін қамтамасыз ету үшін Бойз өзенінде шабақ ұстайтын. Олар қыстарын аймақтың қоңыржай климатында өткізіп, емделу және тазару үшін ыстық бұлақтарға барып қайтатын. Тайпалардың "Бөрік тасы" деп атаған Касл-Рок қасиетті орын болып саналды және қазір де солай". Бойз алқабының шошондары "Яхандека" (жер тышқандарын жеушілер) тобына жатты. Олар алғашқы атты шошондықтардың бірі болды. Тоғызыншы ғасырдың басына қарай олар кең аумақты шарлап, негізгі аң аулау жерлері Бойз және Пайетт өзендерінің бойында орналасқан еді. 1818 жылдан кейін Дональд Маккензи Жылан елінің тері саудасын дамытқанда, Бойз шошондарының ең белгілі өкілі Пейем (олардың басшысының ағылшынша есімі "Биг Джимнің" шошон тіліндегі нұсқасы) Жылан елінде ақ аңшылармен жиі кездесетін үлкен шошондық тайпаның ең ықпалды басшысы болды. 1811 жылы Джон Джейкоб Астордың тері саудасы жөніндегі агенті Уилсон Хант Колумбия өзенінің сағасында тері саудасының бекетін құру мақсатымен 60 шамасындағы адамнан тұратын экспедицияны ұйымдастырып, басқарды. Бұл экспедиция Бойз алқабы арқылы өтіп, аймаққа еуропалық американдықтардың алғаш рет енген уақыты болды. 1812 жылғы соғыс және Тынық мұхитының солтүстік-батысында АҚШ-тың тері саудасы бекеттерінің болмауы салдарынан келесі екі онжылдық бойында бұл жол толыққанды пайдаланылмады, осылайша Жылан елі қоныс аударушылардың ықпалынан тыс қалды. 1812 жылғы соғыс аяқталғаннан кейін 1840 жылдарға дейін Орегон ресми түрде "бірлескен басқаруда" болғанымен, британдық Гудзон шығанағы компаниясы (HBC) толық бақылауда ұстады. Олар Йорк фабрикасы экспресі арқылы Канада далаларымен байланыс орнатқан еді. Жылан елі, соның ішінде Бойз алқабы тәуелсіздігін сақтап, қоныс аударушылардың шабуылынан салыстырмалы түрде қорғалды. Мұның екі негізгі себебі болды. Біріншіден, сол кездегі Роки тауларының шығысындағы аймақ АҚШ-тың шығыс бөлігіндегі БАҚ және әдебиеттерде "Ұлы Америка шөлі" деп сипатталды, ол құрғақ, өнімсіз және тұруға жарамсыз жер болып есептелді. Сондықтан Бойз аймағы қоныс аударушылардың қызығушылығын тудырмады. Екіншіден, Роки тауларының батысындағы Орегон аймағы қоныс аударушылар үшін тартымды мақсат болды. Дегенмен, британдықтар американдық қоныс аударушыларды ынталандырмау саясатын ұстанды. Осылайша, Орегон жолы арқылы Бойз алқабына қоныс аударушылардың енуі 1840 жылдардың басына дейін шектеулі болды. HBC аймақта Бойз ескі бекетін салған, ол Парманың жанында, Бойз өзені бойында, Орегон шекарасына жақын Жылан өзеніне құятын жерге орналасқан еді. Олар 1844 жылға дейін бекетте болды, содан кейін бекетті АҚШ армиясына тапсырды.

The area of Boise valley was inhabited by Boise Valley Shoshone and Bannock tribes, a part of the "Snake Country". According to the City of Boise's "History of Boise" report, "they gathered annually in the valley to participate in trading rendezvous with other tribes and catch salmon in the Boise River runs to help sustain them year round. They spent winters in the valley where the climate was milder and visited the hot springs for bathing and healing. Castle Rock, called Eagle Rock by the tribes, was and remains a sacred site." Boise Valley Shoshone belonged to the "Yahandeka" (groundhog eaters) grouping. They were among the early mounted Shoshone bands. They traveled over a considerable range by the beginning of the nineteenth century, with their main hunting lands along the lower Boise River and Payette River. When Donald MacKenzie developed the Snake country fur trade after 1818, the most prominent of the Boise Shoshone, Peiem (a Shoshoni rendition of "Big Jim", their leader's English name), became the most influential leader of the large composite Shoshoni band that white trappers regularly encountered in the Snake Country. In 1811, Wilson Hunt, employed as an agent in the fur trade under John Jacob Astor, organized and led the greater part of a group of about 60 men on an overland expedition to establish a fur trading outpost at the mouth of the Columbia River. This expedition passed through the Boise valley, and was the first ever time a white American has entered the region. Because of the War of 1812 and the lack of U. S. fur trading posts in the Pacific Northwest, most of the route was not used in the following two decades, and thus Snake Country remained free of settler incursions. After the conclusion of the war of 1812, up until the 1840s, Oregon, while officially "jointly administered", was solely dominated by the British Hudson's Bay Company (HBC), which had a land connection to the inland of the Canadian Prairies via York Factory Express. Snake Country, including Boise Valley remained independent and relatively free of settler passage and incursion. This was due to two main reasons. Firstly, the general region to the East of the Rockies at the time, was described in the media and literature of Eastern US as the "Great American Desert", an arid unproductive region, unsuitable for habitation. Thus the region of Boise itself was of no interest to settlers. Oregon Country, on the other side of the Rockies, was however a desirable destination for settlers. Nevertheless, the British had an official policy of discouraging American settlers. Thus, settler incursions into Boise Valley along the Oregon Trail remained low, until early 1840s. The HBC established a fort in the region, the Old Fort Boise, 40 mile (64 km) west, near Parma, down the Boise River near its confluence with the Snake River at the Oregon border. They were present in the fort until 1844, handing the fort over to the United States Army afterwards.

Орегон жолы

1840-шы жылдардың басында батысқа қарай, қазіргі Орегон штатындағы жағдайлар Бойз аймағында маңызды өзгерістерге әкелді. Осы кезде HBC және британдықтар өздерінің қызметтерін Британдық Колумбияға қарай жылжыта бастады, ал Орегон аймағында қоныс аударушылардың саны бірте-бірте артып, қосылуды талап етті. Бұл жағдайлар Орегон шартына әкеліп соқты, онда британдықтар аймақты АҚШ-қа берді, осылайша "бірлескен иелік" дәуірі аяқталды. Бұл Бойз алқабы мен Жылан өлкесінің көп бөлігінің Орегон территориясы деп жариялануын білдірді. 1848 жылы Калифорнияда алтынның табылуы және "Жер иелену туралы" заңның қабылдануымен бірге қоныс аударушылардың саны күрт өсті. Шошон және Баннок территориялары арқылы қоныс аударушылардың көбеюі, олардың аң аулауда және жердің ресурстарын пайдалануда белсенді болуы, Орегон жолы бойындағы жергілікті тайпалардың наразылығын күшейтті. Осылайша, 1850-ші жылдардың басынан бастап, қоныс аударушылардың керуендерін жолдан тоқтату және өз жерлеріне енуіне кедеріс келтіру үшін, қазіргі Шығыс Айдаходан қазіргі Орталық Орегонға дейінгі жол бойындағы жергілікті халықтар керуендерге қарсы аз қарқынды шабуылдар жасады. "Уорд қырғыны" деп аталатын мұндай шабуылдардың бірі Бойз алқабында, қазіргі Бойздан батысқа қарай 20 шақырымдай жерде болды. 1854 жылдың 20 тамызында Александр Уордтың 20 көшпендімен бірге бес вагоннан тұратын керуені өтіп бара жатқанда, шошон және баннок жауынгерлері керуенге шабуыл жасады. Шабуылдың бастапқы мақсаты – керуеннің жылқысын алып кету болды. Алайда, шошон жауынгерлерінің біреуін револьвермен атқаннан кейін, Александр Уордтың екі баласынан басқа барлығы шошон жауынгерлері тарапынан өлтірілді. Жауап ретінде АҚШ армиясы Виннас экспедициясын бастады, ол 1855 жылдың жазында бірнеше ай бойы жергілікті лагерлерге шабуылдар жасады. 1846 және 1856 жылдар аралығында Орегон жолының барлық бойында 700 ақ қоныс аударушы өлтірілді. Бұл жергілікті жерлерге басып кіру кезіндегі жергілікті жауынгерлердің шабуылдары мен рейдтерінің салдарынан болды. Американдық әскери шаруалардың араласуы және кек алу әрекеттері жергілікті тайпаларды одан әрі ашуландырып, қақтығысты күшейтті, бұл АҚШ армиясын Бойз ескі бекінісін тастауға мәжбүр етті. Керуендерге қарсы шабуылдардың күшеюі 1858 жылдан бастап АҚШ армиясының сүйемелдеуі болмаса, қоныс аударушылар үшін саяхатты мүмкінсіз етті.

Starting from early 1840s, developments further West, in modern Oregon, meant significant changes to the region of Boise. At this time, HBC and the British started moving their operations further North into British Columbia, while there was a slow and steady rise in number of settlers in Oregon Country, who demanded annexation. These developments eventually culminated in Oregon Treaty, in which the British gave the region up to the US, thus ending the era of "Joint occupation". This meant that Boise valley and much of Snake Country was claimed as Oregon Territory. With the discovery of gold in California in 1848 and the passage of Donation Land Claim Act, the settler incursions increased exponentially. The increased settler incursions through Shoshone and Bannock territories, and their increased exploitation of the valley's game and resources on their trip, resulted in an increasing sense of frustration among the Indigenous bands along the entire Oregon Trail. Thus, starting from early 1850s, to deter settler caravans from using the route and trespassing on their lands, Native peoples along the entire length of the trail, from modern Eastern Idaho to modern Central Oregon started staging low intensity attacks against passing caravans. One such attack, referred to as "Ward Massacre", was in Boise Valley, about 20 Miles to the West of modern Boise. On August 20, 1854, Alexander Ward's five wagon caravan of 20 emigrants was passing through, when a group of Shoshone and Bannock warriors ambushed the caravan. The goal of the ambush was initially to take away the horses of the caravan. However, shooting of one of the Shoshone warriors with a revolver, resulted in the killing of everyone except for two of Alexander Ward's children by the Shoshone warriors. In response, the United States Army launched the Winnas Expedition, which involved raids on Native encampments for a period of several months during Summer of 1855. In the period between 1846 and 1856, 700 white settlers were killed along the entire length of Oregon Trail due to attacks and raids by Native warriors on their caravans while intruding native land. American military intrusion and retaliation only further angered the native tribes and escalated the conflict, which forced the United States Army to abandon Old Fort Boise. Intensified attacks against passing caravans made travel impossible for settlers except with US Army escort, which started from 1858.

Алтын мен күміс табылды

Калифорниядағы алтын табысының төмендеуі ақ қоныс аударушыларды алтынды басқа жерлерде, соның ішінде Айдахоның көп бөлігінде іздеуге итермеледі. 1860 жылы Пирс, Айдахо қаласына жақын жердегі Нез Персе аймағында алтынның табылуы және одан туындаған қоныс аударушылардың келуі кернеуді едәуір арттырды. Сол жылдың қыркүйек айында Бойздан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 160 шақырым жерде "Аттер тобының" қырғыны болды, онда 44 қоныс аударушының 29-ы қарқынды және ұйымдасқан шабуылда қаза тапты немесе тұтқынға алынды. 1863 жылы Бойз аңғарының маңында алтынның табылуы, сонымен қатар жалғасып жатқан қақтығыстар АҚШ әскерилерін жаңа Форт-Бойз бекінісін құруға итермеледі, ол бүгінде Бойз қаласының орнында орналасқан. Жаңа орналасқан жер Орегон жолының Бойз алқабын (Айдахо-Сити) және Оуихи (Күміс қала) кен аймақтарын байланыстыратын маңызды жолмен қиылысуына жақын болғандықтан таңдалды, екеуі де қарқынды дамып жатқан еді. Сол жылы АҚШ Айдахо территориясын құрды, оның шекарасына осы аймақ кірді. Бір жылдан кейін Монтана территориясы құрылғаннан кейін, Бойз Айдахоның аумақтық астанасы болды. Бұл шешім 1866 жылы аумақтық жоғарғы соттың бір дауыспен аудандық соттың шешімін күштен шығарды. Осы уақытқа дейін ешбір шарт немесе келісім жергілікті тайпалармен жасалмаған, ал Орегон жолы бойындағы және жаңадан табылған алтын кендеріндегі олардың жеріне басып кіруге және қоныстануға қарсы күрес тоқтаған жоқ. Жерге меншік және билік мәселесін шешу үшін Айдахоның екінші губернаторы Кейлеб Лайон Бойз аңғарының шошон тайпасымен келіссөздер жүргізіп, 1864 жылдың 10 қазанында "Форт-Бойз шартын" жасады. Бұл шарт бойынша тайпа Бойз өзенінің екі жағындағы 30 мильге дейінгі жерлерді, Бойз қаласы орналасқан жерді, беруге міндеттенді, сонымен қатар шошондар мен қоныс аударушыларға өзенде тең балық аулау құқығы берілді. АҚШ Сенаты осы шартты әлі күнге дейін ратификацияламаған, ал тайпа ешқандай шарт төлемдерін алмаған. Кейлеб Лайонның тайпалармен қарым-қатынастағы ықыластығынан туындаған наразылық Бойздегі ақ қоныс аударушылар мен қалалық баспасөз арасындағы қысым мен агитацияның күшеюіне әкелді, олар тайпаларды геноцидке салу немесе оларды жер аударуды талап етті. Бойз аңғарының жергілікті тайпаларына қарсы қоныс аударушылардың зорлық-зомбылығы күрт өсті, кейбіреулері кез келген жерлесін өлтіру үшін сыйлық ұсынды. 1864 жылы жарық көрген Бойз қаласының күнделікті газеті "Айдахо Стейтсмен" осындай көптеген үгіттеулер мен талаптарды жариялады:

The decline of the California gold rush prompted white settlers to search for gold elsewhere, including much of Idaho. The 1860 discovery of gold in Nez Perce territory near Pierce, Idaho and the resultant arrival of settlers raised tensions significantly. In September of that year, the Utter Party Massacre happened about 100 miles Southeast of Boise, where 29 out of a group of 44 settlers were either killed or captured in an intense and organized ambush. The discovery of gold around the Boise valley in 1863, together with ongoing fighting prompted the US Military to establish a new Fort Boise, where Boise is located today. The new location was selected because it was near the intersection of the Oregon Trail with a major road connecting the Boise Basin (Idaho City) and the Owyhee (Silver City) mining areas, both of which were booming. That year, the United States established Idaho Territory, whose boundaries included this region. After a year, with the creation of Montana Territory, Boise was made the territorial capital of a much reduced Idaho in a controversial decision which overturned a district court ruling by a one vote majority in the territorial supreme court along geographic lines in 1866. There was no treaty and no agreement with any of the native tribes up to this point, and the violent resistance against incursion and settlement onto their territory along the Oregon Trail and at the newly found gold mines continued unabated. In order to resolve the matter of ownership and sovereignty over land, Caleb Lyon, the second governor of Idaho, negotiated with the Boise Valley Shoshone Tribe, and concluded the "Treaty of Fort Boise" on October 10, 1864. This treaty stipulated that the tribe will give up lands to 30 miles on each side of Boise River, land upon which Boise is located, while allowing an equal right to fishing in the river to both the Shoshone and the settlers. The treaty has not been ratified by the US senate to this date, and the tribe hasn't ever received any treaty payments. Backlash from the perceived friendliness of Caleb Lyon in his dealing with the tribes led to an escalation of pressure and agitation among the White Settlers in Boise and the print media in the city, in demanding either genocide or removal of the tribes. Settler violence against Boise Valley native tribes increased considerably, with some going as far introducing bounties to murder any native. Idaho Statesman, the daily newspaper of Boise, which started publishing in 1864, reflected many such incitements and demands:

> әскерилер "аумақтағы соңғы үндік өзінің резервациясында болғанға дейін немесе шөлейттің шіріген денесімен байығанға дейін" үндіктерді өлтіруді жалғастыруы керек. Егер үндіктер сол жерге көшуден бас тартса, "олар өлтіріледі немесе күшпен резервацияға жіберіледі, және егер олар сол жерде қалмаса, әлбетте атып өлтіріледі". Сонымен қатар, редактор былай деді: "Индиандардың жерге құқығы бар деген ой абсурд. Олардың АҚШ аумақтарының топырағына қасқырлар мен койоттардан артық құқығы жоқ." – Дэвид Б. Мадсеннің "Айдахо Стейтсмендегі" 29 шілдедегі 1867 жылғы пікір бағанынан цитатасы.

1868 жылы Форт-Холл үнді резервациясы Форт-Бриджер шартының шарттарына сәйкес Оңтүстік-Шығыс Айдахода, шамамен 220 миль жоғарыда құрылды. Бойз аңғарының шошондары мен баннок тайпалары осы шартқа қатыспады. Дегенмен, 1869 жылдың сәуір айында АҚШ әскерилері "Қуып жөнелу" науқанын бастады, Бойздың ішінде және айналасындағы жергілікті тұрғындарды жинап, оларды кавалериямен Форт-Холл үнді резервациясына қуғынмен шығарып салды. Бұл кезең шошон және баннок халқы арасында Айдахоның Көз Жасы Жолы ретінде белгілі. Форт-Холлға жасалған күшпен жүріс бір айға созылды, ал 500 жергілікті тұрғынның ішінде тек 350-і ғана аман қалды. Кейбір жергілікті тұрғындар қашып құтылуға тырысты, олар Невададағы Дак Вэлли немесе Форт Макдермиттке қашты.

Құрастыру және өсу

Бойз қаласының алғашқы өсуіне 1860 жылдары қаланың маңында, солтүстік-шығыста және кейін оңтүстік-батыста пайда болған алтын кенттерін жабдықтау рөлі зор үлес қосты. Кеншілер кейде Бойзде қыстап, ал алғашқы көрнекті бизнесмендердің көпшілігі алтын асыру қызуы басылғаннан кейін қалаға қоныстанған кеншілер еді. 1864 жылға қарай өзенге жақын, суғаруға ыңғайлы жерлерде ауыл шаруашылығы өндірісі айтарлықтай өркендеді және үш канал компаниясы тіркелді. Көлік инфрақұрылымын жақсартудың алғашқы қадамдары негізінен 1860 жылдардан бастап аумақтық заң шығарушы орган берген жол төлемақы франшизаларының нәтижесі болды. Бұл жолдар алғаш Форт-Бойзеден Бойзе алқабындағы кен орталықтарына, шығысқа қарай Рокки-Бар және Рэтлснейк станциясына дейін созылды, онда олар Орегон жолымен байланысты. 1864 жылғы арнайы санақта территориялық санақ деректері Бойз халқының саны 1658 адамды құрады, ал 12 желтоқсан 1864 жылғы заң Айдахо территориялық заң шығарушы органының қаланы біріктіруге жасаған алғашқы әрекеті болды. Бірақ сайлаушылар бұл ұсынысты келесі наурыз айында қабылдамады. 1866 жылғы қала жарғысының нұсқасын бекітуге дейін сайлау арқылы қалалық әкімшілікті құруға тағы екі сәтсіз әрекет жасалды. 1868 жылдың 6 қаңтарында сайлаушылар 1866 жылғы қала жарғысын мақұлдады. Меншік құқығын ресімдеуді қалайтын үйлер мен кәсіпорындардың санының артуы қаланың бірігуіне оң ықпал еткен болуы мүмкін. Бойз 1864 жылы солтүстік Айдахо мүдделерінің қарсылығына қарамастан штат астанасы болып тағайындалғаннан кейін ғана қаланың біріктірілуіне бағытталған барлық бұрынғы әрекеттерге қол жеткізілді. Бұл шешім Айдахоның оңтүстігінде алтынның табылуынан кейін халық санының солтүстіктен оңтүстікке қарай жылдам өсуін көрсетті. 1868 жылға қарай Бойзде 400-ден астам тұрақты ғимараттар бар еді, олар кең ауқымды коммерциялық қызметтер ұсынды. 1868 жыл Айдахоның басқа қалаларымен, ең бастысы, Батыстағы Портленд (Орегон) сияқты өсіп келе жатқан қалалармен теміржол байланысын орнату үшін ұзақ күрес басталуының ресми күні де болды. Бұл күш-жігер көп жылдар бойы бәсекелес теміржол және батыс штаттарының үкіметтері тарапынан кедергіге тап болды. Альфред Б. Мюллеттің жобалауымен салынған АҚШ-тың сынақ кеңсесі 210 Main Street мекенжайында 1871 жылы бой көтерді және бүгінде ол Ұлттық тарихи ескерткіш болып саналады. Ол 1872 жылдың 2 наурызынан бастап алтын мен күміс сатып алуды бастады, бұл кенді Сан-Францискодағы монетаханаға тасымалдау қажеттілігін жойды. Коммерциялық ауыл шаруашылығының өсуі жалғасты, бірақ өңірлік және ұлттық нарықтарға сенімді теміржол байланысының болмауы және ірі суару жобаларының жетіспеуі оны тежеді, олар көбінесе теміржол жобаларымен қаржыландырылуы тиіс еді. 1882 жылы сәтті тау-кен инженері А.Д. Фут Бойздің оңтүстігінде 500 000 акр жерді суару жоспарларын жасады, бірақ ілгерілеу баяу болды және ғасырдың басында топырағы өнімді және суару оңай болатын өзен жағалауына жақын шағын шаруашылықтар басым болды. Қосымша электр энергиясының болуы 1891 жылы электрлік трамвай желісін салуға мүмкіндік берді. Бұл желі 1927 жылға дейін, автобустар желіні алмастырғанға дейін үздіріссіз жұмыс істеді, Бойз және жақын маңдағы қалалардың дамуын қадағалап, тіпті оған бағыт берді. Бұл жүйе бірнеше онжылдықтар бойы кеңейіп, Солтүстік Енд, Оңтүстік Бойзеге және Фронт-Сент өзенінің арғы жағына жетті. 1912 жылы аяқталған шеңберлік желі Колдуэлл мен Нампаға дейін созылып, аңғар бойына көлікпен қамтамасыз етті. 1912 жылы үш ерте троллейбус компаниясы бірігіп, Айдахо тракциялық компаниясын құрды, оның депосы қала орталығындағы 7-ші және Баннок көшелерінің қиылысында орналасқан. Бойз өскен сайын 1890 жылдары қосымша қызметтер мен қалалық жайлылықтар пайда болды. 1890 жылы ыстық суды іздеуге жасалған зерттеу бұрғылаулары сәтті аяқталды және онжылдықтың соңына қарай Уорм-Спрингс даңғылындағы көптеген үйлер осы көзден жылытылды. 1892 жылы Айдахо штатының түрмесіне жақын, ыстық су көзінің жанында су жүзу залы салынды. Әртүрлі діндерге қызмет ететін шіркеулер, еврей синагогасы, ірі теміржол дүкені мен бөлімшесі, масондық зал, Колумбия театры, Сент-Альфонс ауруханасы, бірқатар шіркеулік және зайырлы мектептер, қалалық әкімдік және қызмет соңында қала орталығына дейін ұзартылған жаңа Юнион Пасифик жолаушылар станциясы – барлығы 1890 жылдары салынды. Фолк дүкені 1892 жылдан бастап Бойз атынан жартылай кәсіби бейсбол командасына демеушілік етті, ал қала басқа ұйымдастырылған спорт түрлерін де танымал болған сайын қолдады.

Boise's early growth was significantly driven by its role in supplying the nearby gold towns that sprung up in the 1860s northeast and then southwest of the town. Miners sometimes wintered in Boise and a number of early prominent businessmen were miners who settled in town in the years after the gold rush waned. By 1864 substantial agricultural production was underway on easily irrigated lands near the river and three canal companies had been incorporated. Early transportation improvements were largely a result of toll road franchises awarded by the territorial legislature starting in the 1860s. These first ran from Fort Boise to the mining centers in the Boise Basin and east to Rocky Bar and to Rattlesnake Station where they connected to the Oregon Trail. Territorial census records from a special 1864 enumeration list the population of Boise as 1,658, and an act of December 12, 1864, was the first attempt by the Idaho Territorial Legislature to incorporate the city. This was rejected by voters the following March. Two more unsuccessful attempts were made to organize a city administration by election before the 1866 version of the city charter was approved by voters on January 6, 1868. The growing number of homes and businesses, for which owners wanted proper legal title, may have contributed to the eventual success of incorporation. All of these rejected efforts to incorporate the city came after Boise had been controversially made the state capital in 1864 over strong opposition from northern Idaho interests. This decision reflected the rapid shift of population growth from north to south after the discovery of gold in southern Idaho. By 1868 Boise had over 400 permanent buildings with a wide range of commercial services. 1868 also marked the formal beginning of a long advocacy for railroad connections to other Idaho communities and, just as importantly, to other growing cities in the west such as Portland, Oregon. Competing railroad and western state government interests frustrated these efforts for many years. Designed by Alfred B. Mullett, the U. S. Assay Office at 210 Main Street was built in 1871 and today is a National Historic Landmark. It first began accepting gold and silver for purchase on March 2, 1872, largely eliminating the need to transport ore to the mint in San Francisco. Commercial agriculture continued to expand, but was slowed by the lack of reliable rail links to regional and national markets and by a lack of large scale irrigation projects, which themselves were often tied to hoped for railroad projects for financing. A. D. Foote, a successful mining engineer, drew up plans to irrigate up to 500,000 acres immediately south of Boise in 1882, but progress was halting and smaller farms were the norm until after the turn of the century with most located near to the river bottom where soil was productive and irrigation more easily achieved Additional electrical supplies allowed the building of an electric streetcar line in 1891. This ran without interruption until buses replaced the lines in 1927, tracking—and sometimes driving—the development of Boise and nearby communities. This system expanded over several decades, reaching into the North End, South Boise and across the river on Front St. A loop line, completed in 1912, ran as far as Caldwell and Nampa, providing transport throughout the valley. Three early trolley companies merged in 1912 to form the Idaho Traction Company with a depot at 7th and Bannock Streets downtown. Additional services and urban amenities arrived in the 1890s as Boise grew. Exploratory drilling for hot water was successful in 1890 and by the end of the decade many homes along Warm Springs avenue were being heated by this source. A natatorium was built in 1892 close to the source of the hot water near the Idaho State Penitentiary. Churches serving several denominations, a Jewish synagogue, a major hardware store and department store, a Masonic hall, the Columbia Theater, Saint Alphonsus' Hospital, a number of parochial and secular schools, a City Hall and a new Union Pacific passenger station, constructed when service was finally extended to downtown, were all built during the 1890s. Falk's Department Store sponsored a semi professional baseball team representing Boise from at least 1892 and the city supported other organized sports as they became popular.

20 және 21 ғасырлар

1925 жылы Чикаго-Портленд темір жолы салынысымен қалада Бойз Юнион Пасифик вокзалы ашылды. Бұл вокзал 1997 жылға дейін жолаушыларға қызмет етті. 1955 жылы лавандин қорқынышы кезінде қалада "гомофобиялық паника" туды. Полиция Бойз қаласының жүздеген тұрғынын сұраққа тартып, полиция "гомосексуалдық топ" деп санайтын он алты адамды қамауға алды. Қамауға алынғандардың арасында банк вице-президенті сияқты белгілі азаматтар да болды. Жергілікті баспасөзде кеңінен жарияланған олардың сот процестері ұзақ мерзімге түрме жазасына әкелді; бір адам өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 2019 жылы қалалық кеңес жергілікті халықтың маңыздылығын ескере отырып, паркті және табиғи қорықты шошони тіліндегі атаулармен атауға келісім берді.

География

Бойз Айдахо штатының оңтүстік-батысында, Орегон шекарасынан шамамен 66 шақырым шығысқа және Невада шекарасынан 177 шақырым солтүстікке қарай орналасқан. Қала орталығының биіктігі теңіз деңгейінен 824 метр. Метрополияның көп бөлігі батысқа қарай еңістеніп жатқан кең, тегіс жазықтықта жатыр. Солтүстік-шығысқа қарай таулар көтеріліп, Бойз қаласының оңтүстік-шығыс шекарасынан жақын жердегі Игл қаласына дейін созылады. Жергілікті тұрғындар бұл тауларды Бойз тауларының етегі деп біледі, ал кейде оларды Роки тауларының етегі деп сипаттайды. Бойздан оңтүстік-батысқа қарай 55 шақырым, ал Нампадан оңтүстік-батысқа қарай 42 шақырым жерде Овихи таулары орналасқан, олар толығымен көршілес Овихи округінің аумағында жатыр. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 207 шаршы километрді құрайды, оның 79,36 шаршы километрі құрлық және 2 шаршы километрі су. Қала Бойз өзенімен суға толы және ол Қазыналы аңғардың бір бөлігі болып есептеледі.

Көршіліктер мен аудандар

Бойз қаласы АҚШ Халық санағы бюросы мәліметінше, 64 шаршы миль (166 км²) аумақты алып жатыр. Бойз қаласының аудандарына Бенч, Норт-Энд, Вест-Бойз және Даунтаун кіреді. 2014 жылдың қаңтар айында Бойз полиция департаменті (BPD) Nextdoor атты көршілес блогтар желісімен ынтымақтастыққа келісті. Бұл Солтүстік-Батыс аймағындағы алғашқы және АҚШ бойынша 137-ші қала болды. 2011 жылдың қазан айында қолданысқа енген бұл қосымша, қалалық полиция, өрттен қорғау және саябақтар департаменттеріне өздері таңдаған, нақты белгіленген аумақтарға ақпарат таратуға мүмкіндік береді. Осы уақыттан бері 101 аудан мен аудандардың бөліктері қосылды.

Бойз қаласының орталығы

Бойз қаласының орталығы – Бойздың мәдени орталығы, көптеген шағын кәсіпорындарға және саны артып келе жатқан биік ғимараттарға мекенжай. Бойз қаласының орталығы Сиэтл мен Портленд сияқты ірі сауда және тамақтану орталығы болмаса да, аймақта түрлі дүкендер мен тамақтануға арналған мүмкіндіктер кеңейіп келеді. Орталықта 8-ші көшеде жаяу жүргіншілер аймағы орналасқан, онда тротуардағы кафелер мен мейрамханалар бар. Бұл маңда көптеген жергілікті мейрамханалар, барлар мен бутикттер жұмыс істейді, ал түнгі өмір өте қарқынды. Аймақта Баск блогы да бар, ол келушілерге Бойздың баск мұрасымен танысуға және оны бағалауға мүмкіндік береді. Бойз қаласының орталық бөлігіндегі басты көрікті жерлерге Айдахо штатының Капитолийі, Капитолий бульвары мен Мейн-стриттің қиылысындағы классикалық Египет театры, Джулия Дэвис паркінің алдындағы Капитолийдегі Бойз өнер мұражайы және Джулия Дэвис паркі аумағындағы Бойз хайуанаттар бағы кіреді. 1990-шы жылдардың соңында Бойз экономикасына Бойз Таун Сквер сауда орталығы және жаңа тұрғын үйлер маңындағы сауда орталықтары сияқты қала орталығынан алыс жерлердегі коммерциялық даму қауіп төндірді. Бойз қаласының орталығындағы мәдени шараларға "Бестен кейін тіршілік" және "Бірінші бейсенбі" кіреді.

Бойз мемлекеттік университеті

Бойз қаласының оңтүстігінде Бойз мемлекеттік университеті мен оның төңірегі жатыр. Аймақ негізінен тұрғын үйлермен және студенттерге қызмет көрсететін кәсіпорындармен толып жатыр. Бойз штатының «Бронкос» футбол командасының үйі – 37 000 орындық «Альбертсонс» стадионындағы ерекше көк алаң қаланың маңызды ландшафтының бір бөлігі болып табылады. Университет кампусында Бенджамин Виктор галереясы мен студиясы да орналасқан. Аймақтағы басқа да мәдени және спорт орталықтары: Вельма В. Моррисон атты өнер орталығы және «ExtraMile Arena». «Бродвей» даңғылында, BSU кампусының шығысы мен оңтүстігінде студенттік тақырыбындағы көптеген барлар мен мейрамханалар бар.

Солтүстік шет

Солтүстік шет, әдетте Бойз қаласының Мемлекеттік көшесінен солтүстікке қарай жатқан бөлігін білдіреді, онда қаланың көптеген ескі үйлері орналасқан. Ол Гаррисон бульвары сияқты ағаштармен көмкерілген жолдарымен және қала орталығына жақын тыныш аудандарымен танымал. Камельдің арқасы саябағынан Бойз қаласының орталығын көруге болады. Бұл жерде мейрамханалар және басқа да кәсіпорындар бар. Солтүстік шетте жыл сайынғы Хайд Парк көшесі жәрмеңкесі сияқты шаралар ұйымдастырылады. 2008 жылы Америка жоспарлау қауымдастығы Бойздың Солтүстік шетін 10 үздік ауданның бірі деп таныды.

Бойзе таулы аймағы

Бойз таулы аймағы Солтүстік Соңғыдан солтүстікке қарай орналасқан; оның географиялық шектері Хилл-роудтың солтүстігі және Богус Бассейн-роудтың шығысы деп есептеледі. 1965 жылдың соңында қала құрамына қосылған бұл аудан көбінесе 1970 жылдары салынған үйлермен және Крэйн Крик Кантри Клубтың гольф алаңымен толыққан.

Оңтүстік-батыстағы Бойзе

Оңтүстік-батыстағы Бойз 1960 жылдардан 1980 жылдардың басына дейін салынған, сирек қоныстанған аудандарды қамтиды. Көптеген жерлерде гектарлық жер участалары, сондай-ақ шағын шаруашылық үйлер мен жайылымдар кездеседі. 1980 жылдары қаланың таралуын шектеу үшін аймақтағы даму тоқтатылды. Бұл шектеу алынғаннан бері жаңа үйлер мен аудандар қарқынды түрде өсіп келеді. Аймақ 84-ші тас жолға жақын орналасқан және Бойз әуежайы, театрлар, сауда орталықтары, гольф алаңдары мен Бойз Бенч аймағына ие.

Солтүстік-батыстағы Бойзе

Солтүстік-батыс Бойз солтүстікте Бойз жоталарына, оңтүстікте Стейт-стрит көшесіне, батыста Игл қаласына, ал шығыста Бойз қаласының орталық бөлігіне тікелей жапсарлас орналасқан. Онда ескі және жаңа аудандардың қосылысы бар, оның ішінде жекеменшік Күміс көлі бар, бұл қайта жаңартылған карьер. Солтүстік-батыс Бойздың кейбір жерлерінде Солтүстік шетіне ұқсас стильдегі ескі үйлер сақталған. Қала орталығына бірнеше минуттық жерде, сондай-ақ Ардагерлер ескеретін саябағы мен Бойз жасыл белдеуіне оңай қол жеткізуге болады. Өзеннен өтетін жерде Бойз Бенч жатыр, ал батысында Игл, Стар және Миддлтон қалалары орналасқан.

Жылы бұлақтар мен Ист-Энд

Уорм-Спрингс ағаштармен қапталған Уорм-Спрингс даңғылының төңірегінде орналасқан және Бойзедегі ең ірі әрі ең қымбат үйлердің біріне толы (олардың көпшілігі 20-шы ғасырдың басында бай кеншілер мен кәсіпкерлер салған; Виктория стилі ерекше көзге түседі). Аймақ атауын Бойзедің геологиялық жарылысынан ағып шығатын және аймақтың көптеген үйлерін жылытатын табиғи ыстық сулардан алған. Натоториум мемлекеттік жүзу орталығы осы жерде орналасқан.

Харрис ранчосы мен Риверленд шығысы

Бір кезде Уорм-Спрингс қаласының алыс шығыс жағы Барбер-таун деп аталып, тау етегінде орналасқан жылы бұлақтары бар қонақ үйге ие болған. Қазір бұл жерде жаңа тұрғын үйлер салынып, 21-ші тас жолға ыңғайлы қол жеткізуге болады. Ол тас жол сізді Оңтүстік-Орталық Айдахо тауларына, Бойз өзеніне, Бойз тау итәгіне, Айдахо Парктер және Демалыс департаментіне және Айдахо Шекспир фестиваліне жеткізеді.

Оңтүстік-шығыс Бойзе

Оңтүстік-шығыс Бойз – Бойз мемлекеттік университетінен Микрон технологиясына дейін, Федеральдік жол мен Бойз өзені аралығында орналасқан. Оның ең көне ауданы, Оригинал Оңтүстік Бойз, 1890 жылы жоспарланған, сондықтан әртүрлі тұрғын үйлерден (аймақтық шектеулер арқылы сақталатын) тұрады; ол W Beacon Street, S Boise Avenue және S Broadway Avenue көшелерімен шектелген 33 блоктан құралған, демек BSU-ға тікелей іргелес үшбұрышты ауданды құрайды. Оңтүстік-шығыс Бойздың қалған бөлігі ондаған жылдар бойы, көбінесе қала маңындағы үйлердің әртүрлі стилінде дамыды. Колумбия ауылы және ескі Орегон Трейл Хайтс – Оңтүстік-шығыс Бойздегі алғашқы ірі жоспарланған қауымдастықтар, олардың барлық үйлерінен жаяу арақашықтықта бастауыш және орта мектептері орналасқан. Бұл аудан 84-ші тас жол, Айдахо-21 және Федеральдік жолдың (бұрынғы АҚШ тас жолы) қиылысында орналасқан, бұл Бойз қаласының кез келген жеріне жетуге қолайлы маңызды бағыттар. Simplot Sports кешенінің айналасында бейсбол кешені мен жүзу бассейндері салынды. Бұл жерлер бұрынғы қоқыс полигонының үстінде салынған, ал алаңдар мен қиыршық таспен жабдықталған тұрақтар радон газының жерден шығуына мүмкіндік береді. Ең соңғы жоспарланған қауымдастық – Боун Кроссинг, ол Бойз Гринбельтіне оңай қол жеткізеді. 2008 жылдың 25 тамызында шамамен сағат 19:00-де үлкен жел даулы кезінде Амити және Холкомб маңында өрт шықты. Ол он үйді толығымен жойды, тоғызына зақым келтірді. Өрттен бір адам қаза тапты.

Бойзе банкі

Бенч, әдетте, шығысында Федеральді жолмен, батысында Коул жолымен және солтүстігінде Гарден-Ситимен шектеледі. Ол Бойз қаласының солтүстік-шығысындағы орталықтан шамамен 60 фут (18 метр) биікке орналасқан. Орчард көшесі – аймақтың маңызды солтүстік-оңтүстік бағытындағы тас жолы. Бұл жерге оның күрт көтерілуіне байланысты, саты немесе орындық сияқты көрінетіні үшін осылай ат қойылған. Бенч (немесе Бенчтер, Бойз аңғарында үш нақты "бенч" бар) ежелгі өзен арнасының жағалауы ретінде пайда болған. Бенч – Бойзе Юнион Пасифик депосының орналасқан жері. Норт-Энд сияқты, Бенчтің де Орталық Рим, Моррис Хилл және Депот Бенч сияқты ескі тұрғын үй аудандары бар. Бенчтің оңтүстігінде Бойз әуежайы жатыр.

Батыс Бойзе

Батыс Бойзеде штаттың ең ірі сауда орталығы – Бойзе Таун Сквер, көптеген мейрамханалар, шағын сауда орталықтары және жаңа дамулар мен пәтер үйлерден құралған тұрғын үйлер орналасқан. Ада округінің қамау орны мен Hewlett Packard компаниясының баспа бөлімі де осында. Бұл Бойзедің ең тегіс бөлігі, Бойзе фронтына көрініс ашылады. Батыс Бойзе Меридиан қаласымен де шектеседі.

Климат

Бойзеде жартылай құрғақ континенттік климат (Кёппен климаттық жіктелуі BSk) басым, төрт айқын маусым бар. Бойзеде ыстық және құрғақ жаз айларында ауа температурасы жылына 9 күнге дейін және 55 күнге дейін жоғарылайды. Көктем мен күз жұмсақ өтеді. Абсолют ең төменгі температура 1888 жылдың 16 қаңтарында тіркелсе, ең жоғары температура 1898 жылдың 12 шілдесі мен 1960 жылдың 19 шілдесінде тіркелген.

2020 жылғы халық санағы

2020 жылғы АҚШ халық санағында Бойзеде 235 684 адам, 97 456 үй шаруашылығы және 56 662 отбасы тіркелді. Халықтың этникалық құрамы: 81,24% (191 462) ақ немесе еуропалық американдықтар (78,85% испан тілді емес ақтар), 2,27% (5345) қара немесе африкалық американдықтар, 0,7% (1639) американдық немесе Аляска тумалары, 3,58% (8429) азиялықтар, 0,29% (693) Тынық мұхиты аралдары немесе Гавай тумалары, 3,45% (8133) басқа нәсілдерден және 8,48% (19 983) екі немесе одан көп нәсілдерден. Кез келген нәсілге жататын испандықтар немесе латын американдықтары халықтың 9,03% құрады (21 276 адам). 97 456 үй шаруашылығының 26,2%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар; 43,7%-ы заңды некеде тұрған жұбайлар; 27,1%-ында күйеуі немесе серігі жоқ әйелдер бастық болып табылады. Үй шаруашылықтарының 30,2%-ы жеке тұлғалардан тұрады, ал 10,6%-ында 65 жасқа толған жалғыз адамдар тұрады. Халықтың 29,9%-ы бакалавр немесе одан жоғары білімге ие деп есептеледі. Халықтың 20,3%-ы 18 жасқа дейінгілер, 11,2%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 29,0%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 23,7%-ы 45-64 жас аралығындағылар, ал 15,7%-ы 65 жасқа толғандар. Орташа жас 37,1 жас. Әр 100 әйелге 101,9 еркек шамасында. Басқа да компаниялардың қатарында IDACORP, Inc. (Idaho Power компаниясының бас компаниясы), Idaho Bancorp, Boise, Inc., American Ecology Corp. және PCS Edventures.com Inc. бар.

Технологияға инвестициялау және жоғары технологиялық индустрия қала үшін маңыздырақ болып келеді, оның ішінде Hewlett Packard, Cradlepoint, Healthwise, Bodybuilding.com, ClickBank, Crucial.com және MarkMonitor сияқты компаниялар бар. Колл-орталық индустриясы да маңызды жұмыс орындарының көзі болып табылады. Қалада 20-дан астам колл-орталық бар, онда 7000-нан астам адам жұмыс істейді, соның ішінде WDSGlobal, Electronic Data Systems, Teleperformance, DirecTV, Taos және T Mobile. 1926 жылы Уолтер Варни құрған Varney Air Lines Бойзеде құрылған, бірақ оның перспективаларының жақсы болуы және Вашингтондағы экономикалық қолдаудың артуына байланысты штаб-пәтері Паско, Вашингтон штатында орналасқан. Алғашқы әуе почтасы Паскодан Элко, Невадаға, екі бағытта Бойзеде тоқтаумен жүргізілді. Varney Air Lines қазіргі United Airlines компаниясының алғашқы құрылтайшысы болып табылады, ол әлі күнге дейін жаңадан жөнделген және жаңартылған Бойзе әуежайы арқылы қалаға қызмет көрсетуде.

Мәдениет

Бойз – джаз, театр және инди музыканың аймақтық орталығы. Бойзеде әр көктемде Джин Харрис джаз фестивалі өткізіледі. Қалада бірнеше театр ұжымы жұмыс істейді, оның ішінде Айдахо Шекспир фестивалі, Бойзе Кішкентай Театры, Бойзе Қазіргі Театры және ComedySportz Boise. Наурыз айының соңында өтетін Treefort Music Fest жаңадан көзге шығып келе жатқан топтарды, сондай-ақ көптеген басқа да көркемдік жобаларды ұсынады. Ол «ерекше музыка фестивалінен қауымдық іс-шараға айналды», ал HomeGrown Theatre мыңжылдықтар үшін қуыршақ театрының авангардтық сатиралық дәстүрін жалғастыруымен ерекшеленеді. Жаңартылған Мысыр Театры ұлттық және аймақтық музыкалық орындаушылар, комедия актерлары мен арнайы кино көрсетілімдерін қабылдайды. Айдахоның баск этникалық қауымдастығы АҚШ-тағы ең ірілерінің бірі болып табылады, 2000 жылы шамамен 7000 адамды қамтиды, олардың көпшілігі Бойзеде тұрады. "Джайалди" деп аталатын ірі баск фестивалі бес жылда бір рет өткізіледі (келесісі 2025 жылы). Бойзе қаласының орталығында "Баск блогы" деп аталатын жанды бөлім орналасқан. Бойзедің бұрынғы мэрі Дэвид Х. Битер баск тегінен шыққан. Бойзе баск қауымдастықтарымен бауырлас қала болып табылады. Бойзеде бірнеше мұражай бар, оның ішінде Бойзе өнер мұражайы, Айдахо тарихи мұражайы, Баск мұражайы және мәдени орталығы, Айдахоның қара халық тарихы мұражайы, Бойзе су қоймасы және Айдахоның ашылу орталығы. Әр айдың бірінші бейсенбісінде қаланың орталық бизнес ауданында "Бірінші бейсенбі" деп аталатын галереяларға серуендеу өтеді. Бойзеде сонымен қатар дамыған сахналық өнер қауымдастығы бар. Музыка директоры және дирижер Эрик Гарсия басшылығымен 49-шы маусымын өткізіп тұрған Бойзе филармониясы музыкалық жағынан өсуді жалғастыруда және жыл сайын тамаша қонақ әртістер мен композиторларды таныстырады. Би қауымдастығын көркемдік директоры Питер Анастас басқаратын қайта жаңғырған Балет Айдахо және бүкіл елге танымал және сыншылар тарапынан жоғары бағаланған Трей МакИнтайр жобасы да Бойзеде орналасқан. Олардың барлығы Бойз мемлекеттік университетінің кампусындағы Вельма В. Моррисон сахналық өнер орталығында өнер көрсетеді. Моррисон орталығында жергілікті және ұлттық көркем өнер қойылымдары да өтеді. Классикалық сахналық өнерді толықтыратын Опера Айдахо, Марк Юнкерт басшылығымен, Операны Қазына аңғарындағы әртүрлі орындарға әкеледі. Бойз қаласының өнер және тарих департаменті 2008 жылы қала тұрғындары мен қонақтары арасында өнерді, мәдениетті және қала тарихын насихаттау мақсатымен құрылды. 1978 жылдан бері Бойзеде көптеген қалалар сияқты қоғамдық өнерді және білім беруді қолдау үшін қоғамдық өнер комиссиясы болды. Өнер комиссиясы қала мен жекелеген топтарға қоғамдық өнер инсталляциялары бойынша сарапшылық кеңес берді, сондай-ақ қалада өнерді насихаттайтын көптеген білім беру бағдарламаларын жасады. 2008 жылы қала мен Өнер комиссиясы тарихты өнер комиссиясының құрамына енгізу және осы жаңа комиссияны Бойз қаласының өнер және тарих департаменті деп атау туралы шешім қабылдады. Бойз қаласының өнер және тарих департаменті өнер, мәдениет және тарихқа байланысты бірнеше ағымдағы жобалар мен бағдарламаларды, сондай-ақ қысқа мерзімді жобаларды қадағалайды. Ағымдағы жобаларға 3 миллион доллардан астам құны бар қоғамдық өнер коллекциясын, қаланың тарихи зерттеу коллекциясын, резиденттік суретшілерді және Феттуцин форумын күтіп ұстау кіреді. 2012 жылы Americans for the Arts жүргізген зерттеуге сәйкес, Бойзедегі мемлекеттік және жеке өнер жылына 48 миллион долларлық өндіріс құрайды. Сондай-ақ, зерттеуде Бойзедегі және оның айналасындағы өнер 1600 адамды жұмыспен қамтамасыз ететіні және мемлекеттік және жергілікті билікке шамамен 4,4 миллион долларлық кіріс әкелетіні атап өтілді. Бойз-центр – халықаралық, ұлттық және аймақтық конгрестер, конференциялар, банкеттер және тұтынушылар көрмелері сияқты әртүрлі іс-шараларды өткізетін конгресс орталығы. Ол Бойзе қаласының орталығында орналасқан және Айдахо Жаңа жылдық комиссиясы ұйымдастыратын Айдахо картоп құйғысы, Жаңа жылдық тойлама сияқты жыл бойы көптеген ашық ауадағы іс-шаралар өтетін Grove Plaza-мен шектеседі. Муниципалдық паркінің жанында орналасқан Моррисон Кнудсен табиғат орталығы қаланың шығысында жануарлар дүниесімен танысуға мүмкіндік беретін арнамен серуендеуге шақырады. Бойзедегі алғашқы христиандық ғылым шіркеуі, Бойзедегі алғашқы Мәсіх шіркеуі, ғалым, 1898 жылы салынған, 1989 жылы жаңа шіркеу ғимараты салынған. Бойз шіркеуі – Бостон, Массачусетс штатындағы Мәсіхтің бірінші шіркеуі, ғалымның ана шіркеуінің бөлімшесі. Бойзе католиктік епархиясы бүкіл штатты қамтиды және Әйгілі Джон соборында орналасқан, ол 1921 жылы аяқталған. Бойзедегі Харе Кришна ғибадатханасы 1999 жылдың тамызында, ал Вьетнамдық Линь Туу ғибадатханасы 2016 жылы ашылды. Бойзе (Valley және Boise округтерімен бірге) 2009 жылғы Мүгедектердің Әлемдік қысқы ойындарын қабылдады. 85-тен астам елден 2500-ден астам спортшы қатысты. 1972 жылы Джон Уотерс өзінің "Pink Flamingos" фильмінің соңғы сахнасын Бойзеде түсірді. 1995 жылғы тәуелсіз "Not This Part of the World" фильмі де Бойзеде түсірілді. Бойзенің бауырлас қаласы – Герника, Испания.

Boise is a regional hub for jazz, theater, and indie music. The Gene Harris Jazz Festival is hosted in Boise each spring. Several theater groups operate in the city, including the Idaho Shakespeare Festival, Boise Little Theatre, Boise Contemporary Theater, and ComedySportz Boise, amongst others. The Treefort Music Fest in late March features emerging bands, as well as many other artistic endeavors, and has perforce "morphed from quirky music festival to consuming community event," and the HomeGrown Theatre is notable for continuing the avant garde satirical tradition of puppetry for millennials. The renovated Egyptian Theatre hosts national and regional music acts, comedians, and special film screenings. Idaho's ethnic Basque community is one of the largest in the United States, on the order of nearly 7,000 people in 2000, many of whom live in Boise. A large Basque festival known as Jaialdi is held once every five years (next in 2025). Downtown Boise features a vibrant section known as the "Basque Block". Boise's former mayor, David H. Bieter, is of Basque descent. Boise is also a sister region of the Basque communities. Boise is home to several museums, including the Boise Art Museum, Idaho Historical Museum, the Basque Museum and Cultural Center, Idaho Black History Museum, Boise WaterShed and the Discovery Center of Idaho. On the first Thursday of each month, a gallery stroll known as First Thursday is hosted in the city's core business district by the Downtown Boise Association. Boise also has a thriving performing arts community. The Boise Philharmonic, now in its 49th season, under the leadership of music director and Conductor Eric Garcia continues to grow musically, and introduces excellent guest artists and composers year after year. The dance community is represented by the resurgent Ballet Idaho under artistic director Peter Anastos, and the nationally known and critically acclaimed Trey McIntyre Project also make their home in Boise. All of these perform at the Velma V. Morrison Center for the Performing Arts, on the Boise State University campus. The Morrison Center also hosts local and national fine arts performances. Rounding out the classical performing arts is Opera Idaho, under the direction of Mark Junkert, which brings grand Opera to various venues throughout the Treasure Valley. The Boise City Department of Arts and History was created in 2008 with the goal of promoting the arts, culture, and history of the city among its residents and visitors. Since 1978 Boise had a public arts commission like many cities to promote public art and education. The Arts Commission provided expert advice on public art installations to the city and private groups, as well as to develop many educational programs within the city promoting the arts. In 2008 the city and the Arts Commission made the decision to introduce history into the scope of the art commission and rename this new commission the Boise City Department of Arts and History. The Boise City Department of Arts and History oversees several ongoing projects and programs related to art, culture, and history, and a number of short term projects at any given time. Ongoing projects include maintenance of a public art collection valued at over $3 million, maintenance of a city historical research collection, artists in residence, and the Fettuccine Forum. According to a 2012 study performed by Americans for the Arts, arts, both public and private, in Boise is a forty eight million dollar per year industry. The same study also cited the arts in and around Boise as a supplier of jobs for about 1600 people and producer of roughly $4.4 million in revenue to state and local government. The Boise Centre on the Grove is an convention center that hosts a variety of events, including international, national, and regional conventions, conferences, banquets, and consumer shows. It is in the heart of downtown Boise and borders the Grove Plaza, which hosts many outdoor functions throughout the year including the New Year's Eve celebration, the Idaho Potato Drop hosted by the Idaho New Year's Commission. The Morrison Knudsen Nature Center, located next to Municipal Park, features a streamwalk with wildlife experiences just east of downtown. The first Christian Science Church in Boise, The First Church of Christ, Scientist, Boise, was built in 1898, with a new Church building built in 1989. The Boise Church is a branch of The Mother Church, The First Church of Christ, Scientist, in Boston, MA. The Catholic Diocese of Boise includes the entire state and is seated at St. John's Cathedral, completed in 1921. The Boise Hare Krishna Temple opened in August 1999, and the Vietnamese Linh Tuu temple opened in 2016. Boise (along with Valley and Boise Counties) hosted the 2009 Special Olympics World Winter Games. More than 2,500 athletes from over 85 countries participated. In 1972, John Waters set the final scene of his film Pink Flamingos in Boise. The 1995 independent film Not This Part of the World was filmed in Boise. Boise's sister city is Gernika, Spain.

Негізгі жерлер

Бойз көптеген демалыс мүмкіндіктерін ұсынады, оның ішінде қала орталығының солтүстігіндегі тау етегінде кең көлемде жаяу және велосипедпен жүруге болады. Бұл жол желісінің көп бөлігі Халлдың шатқалының (Hull's Gulch) бөлігі болып табылады және оған 8-ші көшеден кіруге болады. Бойз өзенінің жасыл белдеуі (Greenbelt) деп аталатын кең ауқымды қалалық жол жүйесі өзен бойымен және Пирс паркі арқылы өтеді. Бойз өзені балық аулау, жүзу және рафтинг үшін танымал орын. Джулия Дэвис паркінде Бойзе зообагы орналасқан, онда әлемнің 80 түлінен 200-ден астам жануар бар. 2008 жылы аяқталған Африка экспозициясы – соңғы қосымша. Сонымен қатар, Бойзедегі аквариумда 250-ден астам жануар мен теңіз жануарларына толы, тәжірибелік орталық бар. Bogus Basin шаңғы курорты 1942 жылы ашылды және қысқы әртүрлі шараларды ұсынады, негізінен тау шаңғысы мен сноуборд, сондай-ақ жазық шаңғы және қармен сырғанау. "Богус" қала шекарасынан 26 шақырым (16 миль) қашықтықта (қала орталығынан бір сағатқа жуық уақыт), сальвебриш пен орманнан өтетін, 1036 метрге (3400 фут) көтерілетін қисық асфальт жолмен орналасқан. Бойзеде АҚШ-тағы жалғыз адам құқықтары мемориалы – Анна Франк атындағы адам құқықтары мемориалы, қаланың бас кітапханасының жанында орналасқан. Қала сыртындағы жыртқыш құстар орталығы – бұл саябақ қара құйрықты бүркіттің (peregrine falcon) қалпына келтірілуіне және оны жойылып бара жатқан түрлер тізімінен алып тастауға үлкен үлес қосты. Орталықта сирек кездесетін Калифорниялық секвойя (California condor) және Апломадо бүркіті (Aplomado Falcon) сияқты көптеген сирек және құрып кету қаупі төнген түрлер өсіріледі. Forbes, Fortune және Sunset сияқты басылымдар қаланың өмір сүру сапасын жоғары бағалаған. Forbes журналы 2018 жылы жариялаған мақаласында Бойзді Америкадағы ең жылдам дамитын қала деп атады. Пандемиядан кейін Бойз 2022 және 2023 жылдары АҚШ-тағы ең жылдам дамитын бесінші қала болды. 2024 жылы Бойз қаласының халқы 476 000 адамды құрайды, бұл 2023 жылдан 1,28%-ға артық. Халық санының өсуімен қатар, жұмыспен қамту деңгейі 2012-2022 жылдар аралығында 4,6%-ға өсті. Бойзедегі ірі сауда орталығы – Бойзе Таун Сквер (Boise Towne Square Mall) Бойзе, Нампа, Колдуэлл және айналасындағы аймақтар үшін маңызды сауда орталығы болып табылады. Сауда орталығы 1998 және 2006 жылдары жаңартылып, бірнеше жаңа сауда орындары қосылды. Тұрғын үй бағасы, байлықтың көрсеткіші ретінде, 11,58%-ға өсті. Штаттағы ең үлкен алып секвойя ағашын Сент-Люк ауруханасының жанынан табуға болады.

Boise offers numerous recreational opportunities, including extensive hiking and biking in the foothills to the immediate north of downtown. Much of this trail network is part of Hull's Gulch and can be accessed by 8th street. An extensive urban trail system called the Boise River Greenbelt runs along the river and through Pierce Park. The Boise River is a common destination for fishing, swimming and rafting. In Julia Davis Park is Zoo Boise, which has over 200 animals representing over 80 species from around the world. An Africa exhibit, completed in 2008, is the most recent addition. The city is also home to the Aquarium of Boise, a hands on facility that houses over 250 species of animals and marine life. The Bogus Basin ski area opened in 1942 and hosts multiple winter activities, primarily alpine skiing and snowboarding, but also cross country skiing and snow tubing. "Bogus" is 16 mile (26 km) from the city limits (less than an hour drive from downtown) on a twisty paved road which climbs 3400 vertical feet (1036 m) through sagebrush and forest. Boise is the site of the only human rights memorial in the U. S., the Anne Frank Human Rights Memorial, located next to its main library. The World Center for Birds of Prey, just outside city, is a key part of the re establishment of the peregrine falcon and its subsequent removal from the endangered species list. The center is breeding the rare California condor and the Aplomado Falcon, among many other rare and endangered species. Publications such as Forbes, Fortune and Sunset have cited the city for its quality of life. An article published by Forbes in 2018 named Boise the fastest growing city in America. Post pandemic, Boise was the fifth fastest growing city in the U. S. in 2022 and 2023. The metro area population of Boise in 2024 is 476,000, a 1.28% increase from 2023. Along with the population growth, the employment rate has grown 4.6% from 2012 2022. The cornerstone mall in Boise, Boise Towne Square Mall, is also a major shopping attraction for Boise, Nampa, Caldwell, and surrounding areas. The mall received upgrades and added several new retailers in 1998 and 2006. Home prices, a proxy for wealth, increased 11.58% number four in the U. S.

The state's largest giant sequoia can be found near St. Luke's Hospital.

Полиция және қылмыс

1864 жылы Джон Уорд жаңа құрылған Бойз қаласындағы алғашқы құқық қорғау маршалы болды. Бойз полиция бөлімі 1903 жылы құрылды; сол кезде ол полиция бастығы, полиция сержанты және жеті полиция қызметкерінен тұрды. Бүгінде Бойз қалалық полиция бөлімінде (БПД) 400-ден астам адам жұмыс істейді, оның 325 лауазымы ант берген офицерлерге, ал 82 лауазымы азаматтық қызметкерлерге бөлінген. 2006 жылы 775 зорлық қылмысы тіркелсе, 2007 жылы 586-ға дейін азайды, бірақ 2004 жылдан 2007 жылға дейін кісі өлтіру саны артты. 2007 жылы 100 мың тұрғынға 3211 қылмыс тіркелді. Халық санының өсуіне қарамастан, зорлық қылмыстары деңгейі 2013 жылы шамамен 600 оқиғамен сақталды.

Білім

Бойз мектеп округі, қаланың көп бөлігін қамтиды, 31 бастауыш мектеп, сегіз жасөспірімдер мектебі, бес жоғары мектеп және екі арнайы мектепті қосады. Батыс Ада мектеп округінің бір бөлігі Бойз қала шегінде орналасқан, ал Айдахо университетінің құқық колледжі қазіргі таңда екінші және үшінші курс студенттерін Бойз кампусында оқытады. Бойзде Бойз Библия колледжі орналасқан, ол шіркеулер үшін көшбасшылар мен әлемге миссионерлер даярлау мақсатындағы жоғары білім беретін оқу орны. Бойсеко Икастола – Баск елінен тыс жердегі жалғыз баск тіліндегі балабақша.

Медиа

Бойз және айналасындағы аймақ екі күнделікті газетпен – The Idaho Statesman және Idaho Press, сондай-ақ тегін баламалы апталық газет Boise Weekly, апталық бизнес жаңалықтарын жариялайтын Idaho Business Review және тоқсан сайын шығатын өмір салты журналы Boise Magazine арқылы қамтамасыз етіледі. Көптеген радиостанциялардан өзге, Бойзде Бойз аймағын қамтитын бес ірі коммерциялық телеарна бар. Басты телеарналар: KBOI TV 2 (CBS, The CW – аз қуатты KYUU LD арқылы DT2 желісінде), KAID 4 (PBS), KIVI TV 6 (ABC), KTVB 7 (NBC) және KNIN TV 9 (Fox).

Көлік

Бойза қаласын қызмет көрсететін негізгі I-84 тас жолы Бойзаны Портленд (Орегон штаты) және Солт-Лейк-Сити (Юта штаты) қалаларымен байланыстырады. Сонымен қатар, Бойза аймағындағы тұрғындар 184-ші тас жол (жергілікті жерде "The Connector" деп аталады) арқылы қызмет алады, ол I-84 тас жолын Бойза қаласының орталық бөлігімен байланыстыратын, шамамен 8 шақырымдық автокөлік жолы. 55-ші тас жол солтүстік-шығыс бағытына бұрылады. Қала және оны қоршаған аймақта Бойза өзенінің жасыл белдеуі сияқты велосипед жолдарының желісі бар. АҚШ қалалары арасында Бойза қаласы адам басына шаққанда велосипедпен жұмысқа баратын тұрғындардың саны бойынша жетінші орында тұр, яғни жұмыскерлердің 3,9 пайызы велосипедпен барады. Қоғамдық көлік жүйесіне ValleyRide компаниясы басқаратын бірнеше автобус бағдары кіреді. Бойза қаласындағы жер асты қоғамдық көлік торабының (UPT Hub) құрылысы W Main Street және N 8th Street көшелерінің қиылысы маңындағы тұрақ алаңында 2016 жылы аяқталды. Бойза әуежайы коммерциялық әуе тасымалдарын ұсынады. Терминал жақында Бойза қаласына келіп-кетуші жолаушылардың санының артуына байланысты жаңартылды. Оны Allegiant Air, Alaska Airlines, American Airlines, Avelo Airlines, Delta Air Lines, Frontier Airlines, Southwest Airlines және United Airlines әуе компаниялары қызмет көрсетеді. Әуежайдың шығыс жағында Ұлттық агенттіктер аралық өрт сөндіру орталығы орналасқан. Ұлттық гвардияның Гоуэн әуе базасы алаңның оңтүстік жағында орналасқан. Сиэтл–Чикаго Amtrak Pioneer жолаушылар пойзы 1977 жылдың 7 маусымынан 1997 жылдың 10 мамырына дейін Бойз Юнион Пасифик депосында тоқтады, содан кейін тоқтатылды. Бойза қаласындағы кәсіпорындарға қысқа жолды темір жол (Бойза аңғары темір жолы) қызмет көрсетеді, ол Нампа қаласындағы Унион Пасифик темір жолымен байланысады.