Кіріспе

Колорадо штатындағы округ, АҚШ.

Долорес округі – АҚШ-тың Колорадо штатында орналасқан округ. 2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны 2326 адамды құрайды. Округ орталығы – Дов Крик.

Тарих

Бұл аймақта кем дегенде б.з.д. 2500 жылдан бері адамдар тұрған деп саналады. Долорес округінің батыс бөліктері 900 және 1300 жылдары тығыз қоныстанған. Археологтар және басқа да зерттеушілер жүздеген бөлмелі ауылдарды, оларда 10,000-ға дейін адам тұрғанын анықтады. Бірақ бұл халық жойылды немесе басқа жерге көшті, көрінеу, 14 ғасырдағы құрғақшылық пен ауыр әлеуметтік дүрбелеңнен кейін, және содан кейінгі ғасырлар бойы округтің батыс және шығыс таулы аймақтарын көбінесе көшпелі тайпалар, оның ішінде Юта және Навахо үндістері мекендеді. Колорадоның оңтүстік-батысындағы көптеген аймақтар сияқты, Долорес округінде де үнділердің қираған орындары мен Анасази ескерткіштері көп. Анасази мұра орталығының мәліметінше, 1989 жылы Долорес округінде кем дегенде 816 археологиялық ескерткіш тіркелген, содан бері олардың саны одан да көпке жетті. Округта сонымен қатар аймақтық тарихи маңызы бар Домингес Эскаланте жолының (1776 жыл) бір бөлігі де бар. Бұл жол Санта-Фе (Нью-Мексико) мен Монтерей (Калифорния) арасындағы құрлықтан өтетін жолды табуға бағытталған, 2897 шақырымдық тарихи саяхат еді. Экспедиция округтің батыс бөлігіндегі Дов Крикке кемпінг құрды. Кейіннен Ескі испан жолы округтің батыс бөлігінен өтті. 1832-33 жылдары ағылшын аңшылары Долорес округінің шығысындағы тауларда жұмыс істеді, ал 1866 жылы округте алтын табылды. Бірақ аймақ 1878 жылғы Брунот келісімі бойынша Юта тайпасынан алынып, Юта резервациясынан шығарылғаннан кейін ғана округте кең ауқымды минералдық зерттеулер мен кен өндіру басталды, дегенмен 1876 жылы Рико аймағында Пионер кен ауданы құрылды. Аймақтың дамуына 1879 жылы Рико маңындағы ірі күміс кен орындарының табылуы ықпал етті, ал Рио-Гранде Оңтүстік темір жолы 1890-92 жылдары Дуранго, Теллурид және Риджвей қалаларын байланыстыру үшін округ арқылы салынды. RGS 1952 жылға дейін Долорес округінің шығыс бөлігіне қызмет етті. (Округтің батыс бөлігінде ешқашан темір жол болған емес.) Риконың өркендеген кезеңі 1892 жылы болды, ол кезде кен ауданының халқы 5000-нан асты, бұл бүкіл округтің қазіргі халқынан үш есе көп. 1893 жылғы күміс паникасы қалаға ауыр соққы берді; 1900 жылы халық саны 811 адамды құрады. Долорес округінің таулы аймағы 20 ғасырда бірнеше өрлеулер мен құлдырауларды бастан өткерді. Қоғамның ең төменгі нүктесі 1974 жылы 45 адамнан тұратын халық санымен келді; содан бері қала Теллурид үшін жатын бөлмесіне айналды, туризм мен бөлімшелерге шектеу қойылды, халық саны 300-ге жуықтап алды. 21 ғасырдың басында аймақта ірі кен өндірісін қайта бастау үшін жұмыстар жүргізілуде. Dove Creek 19 ғасырдың ортасынан бастап Санта-Фе, Солт-Лейк-Сити және солтүстік Калифорния мен Невада арасында жүретін керуендер мен саяхатшылар үшін Ескі испан жолындағы тоқтау орны болды. Округтің батыс бөлігі 1870 жылдары мал шаруашылығы үшін пайдаланыла бастады, бірақ шөптер көп ұзамай артық жайылымнан зардап шекті, содан кейін өрт сөндіруге жол берілмеді, нәтижесінде шалғын, пиньон және арша кеңінен тарады. 1914 жылдан бастап аймақта жерді игеру кеңінен таралды, ал құрғақ егіншілік Ұлы Сейж жазығында кеңейді. Бүгінде бұршақ пен қысқы бидай егісі әлі де округ экономикасының негізгі бөлігі болып табылады. Бірақ 1980 жылдары Долорес жобасының суын пайдалану арқылы суарудың дамуы, Макфи су қоймасының құрылысы (Монтесума округінің тікелей жоғары ағысында) округтің тарихын және халқын өзгертті. Долорес округі 1881 жылдың 19 ақпанында Колорадо заң шығарушы органымен Орей округінің батыс бөліктерінен құрылды және Долорес өзенінің атын алды, ол округте басталып, Долорес каньоны арқылы округтен өтеді. 1776 жылы Сильвестр Велес де Эскаланте баяндағандай, толық испанша атауы Рио де Нуэстра Сеньора де лос Долорес (Қайғылы анамыздың өзені) болды. Бастапқыда Рикода орналасқан алғашқы округтік сот үйі 23x48 фут екі бөлмелі бұркемелі үй болды, бірақ 1883 жылы аяқталған тас және кірпіштен салынған жаңа сот үйімен ауыстырылды. Округ орталығы 1946 жылы Дов Крикке көшірілді, ал қазіргі сот үйі 1957 жылы салынды. (Рикодағы алғашқы округтік сот үйі қазір қалалық әкімшілік және қоғамдық кітапхананың филиалы болып табылады.) 2009 жылы Долорес округі Колорадодағы ең экономикалық қиындыққа тап болған округ ретінде танылды.

География

АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 1068 шаршы миль (2,766 км2) құрайды, оның ішінде 1067 шаршы миль (2,764 км2) құрлық, ал 1,0 шаршы миль (3 км2) (0,1%) су. Долорес округі, Колорадодағы Ютамен шекаралас жатқан басқа округтер сияқты, географиялық жағынан ерекшеленетін екі аймаққа бөлінген. Шын мәнінде, қалыпты жағдайларда екі аймақ арасында саяхаттау үшін округтен шығу қажет. Округтің батыс бөлігі (Долорес өзенінің каньонының шығысында және Юта шекарасы бойында) Ұлы Сейдж жазығының солтүстік бөлігін құрайды, бұл аймақ салыстырмалы түрде төмен (6500–7500 фут биіктікте) және жазық (бірақ Долорес өзенінің өзі де бар, үлкен каньондармен тілінген), суармалы және құрғақ егістік жерлерге ие. Бұл аймақ әсіресе әртүрлі бұршақ сорттарын, оның ішінде пинто бұршағы мен ежелгі Анасази бұршақтарын өсіруімен танымал. Округтің орталық бөлігінде мал өсіруге пайдаланылатын орманды төбелер, шатқалдар мен каньондар бар ашық шалғынды алқаптар орналасқан. Округтің шығыс бөлігі Сан-Хуан тауларының ең биік шыңдарында, Риконың бұрынғы кеншілер қаласы және қазіргі заманғы туристік орталығының маңында орналасқан. Сан-Хуан ұлттық орманында мал жаюдан басқа, ауыл шаруашылығына пайдасы шамалы, себебі биіктігі 9000–14000 футтан аспайды. Рико солтүстікке қарайғы Сан-Мигель окруғындағы Теллурид қаласының тұрғын ауданы ретінде дамып келеді. Округтың жерінің 38% жеке меншікте, ол негізінен округтің батыс шетіндегі екі үлкен аймақта (құрғақ және суармалы егістік жерлер, сондай-ақ 491 тас жолы бойындағы қалалар) және округтің орталық бөлігінде (мал жаюға арналған жерлерде) орналасқан. Рико маңындағы округтің шығыс бөлігінде шашыраңқы жер учаскелері де бар (көбінесе патенттелген кен орындары). Бұл жеке меншік жерлерден бөлек, округтың 50% АҚШ үкіметіне тиесілі және Сан-Хуан ұлттық орманының бөлігі ретінде АҚШ Орман шаруашылығы қызметі басқарады. Тағы да 10% АҚШ үкіметінің жері Жерді басқару бюросының басқаруында, оның ішінде Көнелер каньоны ұлттық ескерткішінің аймақтары бар. Колорадо штаты округтің 2% жеріне ие, ол негізінен жабайы табиғатты қорғау аймақтары ретінде пайдаланылады.

Көлік

1952 жылы Рио-Гранде Оңтүстік темір жолының қызметін тоқтатуына байланысты, Долорес округінде бүгінгі таңда ең қысқа темір жол да жоқ. Округтың батыс бөлігінің үштен бірін US 491 (бұрын US 666) тас жолы Кортес (CO) және Монтиселло (UT) қалаларымен, ал SH 141 тас жолы Нукла (CO) қаласымен байланыстырады. Округтың шығыс бөлігі SH 145 тас жолы арқылы Долорес (CO) және Теллурид (CO) қалаларымен жалғасады. Округтың орталық бөлігі Долорес (CO) және Норвуд (CO) (Сан-Мигель округінде) қалаларына дейінгі бірлескен округтік USFS Норвуд тас жолы арқылы қамтамасыз етіледі. Округтың үш бөлігі тек қиыршық тас немесе төмен жылдамдықты округтік және федералдық агенттік тас жолдары арқылы бір-бірімен тікелей байланыста. Жалғыз әуежай – Дов-Крик қаласының шығысында орналасқан жеке меншіктегі Дов-Крик әуежайы; 4000 фут (1219 метр) ұзындығындағы ұшу-қону жолағы бар жалпы авиациялық мекеме. Ең жақын коммерциялық қызметтер Кортес қалалық әуежайында (оңтүстікке қарай) және Монтиселлодан солтүстікке қарай орналасқан Сан-Хуан (Юта) округтік әуежайында бар.