Кіріспе
Колорадо штатындағы қала, АҚШ. Голден – АҚШ-тың Колорадо штатындағы Джефферсон округінің орталығы. 2020 жылғы АҚШ халық санауы бойынша қала халқы 20 399 адамды құрады. 1860 жылдың соңына қарай Голден қаласы Джефферсон округінің орталығы болып сайланды және уақытша Джефферсон аумағының астанасы атанды. Аумақтық конституцияда көрсетілгендей, Джефферсон аумағының астанасы бастапқыда 700 тұрғыны бар Голден қаласы деп ұсынылды. Бұл шешім тау-кен қалаларына жақын орналасқандығымен және Денверге қарағанда конгресс кворумын жинауға қолайлырақ жағдаймен қабылданды. 1861 жылдың 5 қарашасында аумақтық үкімет қабылдаған заңға сәйкес Голден қаласы уақытша аумақ астанасы мәртебесінен айырылды. Денвердің оңтүстігіндегі шағын қала – Колорадо-Сити жаңа уақытша аумақтық астана болды, бірақ онда тек бір қысқа мерзімді оқиға өтті. Алайда, бұл мәртебе тез арада жойылды. 1862 жылдың 4 тамызында аумақтық үкімет Голденге қайта оралуға ресми түрде дауыс берді. Азамат соғысы кезінде әскери және экономикалық себептерге байланысты қала халқының көп бөлігі мен жетекші азаматтарын жоғалтса да, Голден қаласы 1862 жылдың 2 тамызында федералдық деңгейде танылған Колорадо аумағының астанасы болды және 1867 жылға дейін осы мәртебесін сақтап қалды. 1862 жылдан 1870 жылдардың басына дейін Денвер (шығысқа қарай 10 миль, шамамен 16 км) мен Голден арасында қалың теміржол бәсекесі қалыптасты. 1860 жылдардың ортасына қарай Голден аумақтық биліктің негізгі орталығы ретінде емес, аумақтық астана ретінде белгілі бір мәртебеге ие болды. Денвер, үнемі өсіп, дамып келе жатқан қала, маңызды аумақтық оқиғалардың орталығына айналды. Губернатор Денверде тұрды және аумақтық заңнамалық отырыстар да сол жерде өтті. Дегенмен, Аумақтық Жоғарғы Сот Брюс пен Хаус ісі бойынша судьялардың шешіміне сәйкес, астана ретіндегі қызметін толыққанды атқарып, Голденде жиналды. Сот заң шығарушы органның Денверде отыруын талап ететін арнайы заңын күштен шығарды, өйткені Колорадо аумағын құрған негізгі заң сотты заңды астанада отыруға міндеттеді. 1866 жылдың соңынан 1867 жылға дейін заңнамалық және атқарушы билік тармақтары Денвермен келіспеушілік туған жаңа келген Александр Каммингс (аумақтық губернатор) салдарынан Голденге қайта оралды. Аумақтық кітапхана 1867 жылдан 1868 жылға дейін Голденде орналасқан. Алайда, Голденнің азаматтары мен жақтастары, солтүстікке қарай 100 миль (шамамен 161 км) жердегі Шайеннен өтетін жаңа трансконтиненталдық теміржолға Голденнен шұғыл жол салудың ғана Голденді аумақтағы сауданың басты орталығы ретінде қайта жандандыруға мүмкіндік беретінін түсінді. У. А. Х. Лавленд осы мақсатты іске асыру үшін 1865 жылдың 9 ақпанында Колорадоның Орталық теміржолын құрды. Денвер тұрғындары облигацияларға дауыс берді, бұл Денвер Тынық мұхиты теміржолын салуға түрткі болды. 1869 жылға қарай Шайенге теміржол жарысы бәсекелестіктен шығып, Денвер Тынық мұхиты теміржолы күресіп жатқан Колорадо Орталық теміржолын озып кетті. Шайенге жарыста жеңіліп жатқанын түсінген Колорадо Орталық батысқа қарай, Джорджтаун, Блэк Хок және Централ Сити сияқты таулы қауымдарға қарай кеңейе бастады. Бұл аймақтар күміс кенін өндіруге негізделген және оған бағытталған. Голден, жақын маңдағы таулы қауымдарға қызмет көрсетумен айналысып, Денвер теміржолының қарқынынан қалып қойды және 1870 жылы Шайенге жарыста ресми түрде жеңілді. Алайда, Колорадоның Орталық теміржолы жеті жылдан кейін, 1877 жылы Шайенмен тікелей байланысты, бірақ сол кезде Денвермен жарысқа жеңіліп қалған еді. 2000 жылы қаладағы үй шаруашылығының орташа табысы 49 115 доллар, ал отбасының орташа табысы 67 414 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 41 822 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 32 413 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы табысы 25 257 долларды құрады. Отбасылардың 3,5%-ы мен халықтың 11,3%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 6,4%-ы және 65 жастан асқандардың 7,6%-ы.
Golden is a home rule city that is the county seat of Jefferson County, Colorado, United States. The city population was 20,399 at the 2020 United States Census. By the end of 1860, Golden City had been popularly elected the seat of Jefferson County and was capital of the provisional Jefferson Territory. As drafted in the territorial constitution, the capital of the Jefferson Territory was initially proposed to be Golden, then with a population of 700, as a result of its proximity to mountain mining towns, and greater ability to hold a congressional quorum than had Denver. Golden City was temporarily removed from the status of territory capital as a result of an act passed on November 5, 1861, by the territorial government. Colorado City, a small town to the south of Denver, became the new temporary territorial capital, but saw only one short event at this location. This status was quickly revoked, however, as on August 4, 1862, the territorial government voted formally to move back to Golden. While the town lost much of its populace and leading citizenry during the Civil War for several reasons (ranging from military to economic), Golden City became capital of the federally recognized Colorado Territory on August 2, 1862, continuing as such until 1867. Between 1862 and the early 1870s a fierce railroad competition developed between Denver, 10 mile (16 km) to the east, and Golden. By the mid 1860s, Golden held a functionally honorific status as the territorial capital, rather than serving as the primary source of territorial power. Denver, the increasingly larger and more developed city, was the focused core of important territorial occasions, with the Governor residing in Denver, and territorial legislative meetings occurring there as well. The Territorial Supreme Court, however, met in Golden throughout its tenure as the capital due to the Justices' decision in Bruce v. House whereby the court struck down a special law passed by the legislature directing the court to meet at Denver on the basis that the superseding Organic Act creating Colorado Territory directed the court to meet at the legal capital. From late 1866 through 1867 the legislative and executive branches did return to Golden in part due to the falling out of newcomer Alexander Cummings (territorial governor) with Denver, and the Territorial Library resided in Golden from 1867 1868. However, the citizens and supporters of Golden realized that a spur from Golden to the new transcontinental railroad, running through Cheyenne, Wyoming, 100 mile (161 km) to the north, was ultimately the only possibility for Golden to reemerge as the dominant heart of commerce in the territory. W. A. H. Loveland founded the Colorado Central Railroad on February 9, 1865, to do just this. The residents of Denver voted for the bonds, spurring construction of the Denver Pacific Railway. By 1869, the railroad race to Cheyenne was becoming less and less of a race, as the Denver Pacific Railway pulled ahead of the struggling Colorado Central Railroad. Realizing they were going to lose the race to Cheyenne, the Colorado Central began expanding west into mountain communities such as Georgetown, Black Hawk, and Central City, all areas founded on and focused in silver mining. Golden, having then sidetracked into servicing various close by mountain communities, continued to fall behind the pace set by the Denver railroad, and by 1870, officially lost the race to Cheyenne. However, The Colorado Central Railroad connected directly with Cheyenne seven years later, in 1877, but by that point, the race with Denver had been lost. of 2000, the median income for a household in the city was $49,115, and the median income for a family was $67,414. Males had a median income of $41,822 versus $32,413 for females. The per capita income for the city was $25,257. About 3.5% of families and 11.3% of the population were below the poverty line, including 6.4% of those under age 18 and 7.6% of those age 65 or over.
Өнер және мәдениет
Голденде көптеген мұражайлар бар, соның ішінде Алтын тарих мұражайы және паркі, Рокки тау квит мұражайы, Колорадо темір жолы мұражайы, Колорадо тау-кен геология мұражайы және Брэдфорд Уошберн американдық альпинизм мұражайы. Сондай-ақ, Ана Кабрини ғибадатханасы да бар. Голденде Джефферсон симфониялық оркестрі орналасқан, ол Колорадо тау-кен мектебінің Green Center-дегі Бункер аудиториясында маусымдық түрде концерттер өткізеді және 1953 жылдан бері үздіксіз талмай жұмыс істеп келеді. Қалада тарихи шіркеуде орналасқан Foothills Art Center өнер көрмесі де бар. Голден қаласының орталығындағы Miners Alley Playhouse 2001 жылдан бері тұрақты түрде спектакльдер қойып келеді. 150 жылдық Buffalo Rose Bar and Grill – Колорадо алтын асыру дәуірінен сақталған ең көне кәсіпорын және ол рок және блюз топтарының гастрольдік концерттері үшін танымал орын болып табылады. Голденде жыл сайынғы бірнеше іс-шаралар өтеді, олардың ішінде сәуір айында Колорадо тау-кен мектебінің E күндері (1927 жылдан бері), Клир-Крик тарихи паркіндегі Алтын музыка фестивалі, Алтын арыстар клубының демеушілігімен Тәуелсіздік күніне арналған әсем фейерверктер (1972 жылдан бері), жылдың ең ірі шарасы – шілде айының соңында өтетін Буффало Билл күндері (1946 жылдан бері); тамызда Алтын көркем өнер фестивалі (1990 жылдан бері) және қарашадан желтоқсанға дейінгі Ольде Голден Рождествосы (1972 жылдан бері). Америка тау-кен орталығы Америка Альпинистік клубының, Колорадо тау клубының және Outward Bound ұйымдарына үйі. Генри С. Холл, Д.-Ж. атындағы Америка Альпинистік клубының кітапханасы және Колорадо тау клубының қоры – альпинизм әдебиетінің әлемдегі ең ірі жинағы және халықаралық деңгейде танымал. Америка тау-кен орталығында сонымен қатар Брэдфорд Уошберн американдық альпинизм мұражайы орналасқан және жыл сайын көптеген бағдарламалар мен іс-шаралар ұйымдастырылады. Бұл бірегей нысан және қаланың әлемдік деңгейдегі тау шаңғысы мен альпинизмге жақын орналасуы Голденді альпинизм мәдениетінің орталығына айналдырды. Қаланың дамыған сыра мәдениеті бірнеше микро сыра зауыттарын қолдайды, олардың ішінде Golden City Brewery, Mountain Toad Brewing, Cannonball Creek Brewing Company және Barrels & Bottles Brewery бар. Голдендегі сыра фестивальдарына қаңтар айында өтетін UllrGrass сыра фестивалі және қазан айындағы Knock Your Boots Off сыра тату және чили дайындау байқауы кіреді. Голденде Coors Beer компаниясының бас кеңсесі мен сыра зауыты орналасқан. Сыра компаниясы осы қалада құрылған және 1873 жылдан бері штаб-пәтерін осында сақтап келеді. Сыра зауыты жұртшылыққа экскурсиялар ұсынады. Бұл Голден аймағындағы жетекші жұмыс берушілердің бірі, сыра зауытында 900 адам толық уақыт жұмыс істейді.
Спорт
Голдендегі бәсекелестік спортының тарихы 150 жылдан астам, және ол мемлекеттік мектептер мен жоғары оқу орындарының командалары мен спортшыларын қамтиды. Голден орта мектебі Колорадо штатындағы 4A лигасының әртүрлі спорт түрлерінде жарысады, ал футбол секциясы 1890 жылдарға дейін барады. Колорадо кен-металлургия институты негізінен NCAA II дивизионындағы әртүрлі спорт түрлерінде, соның ішінде футбол (1888 жылдан бастап), бейсбол және баскетболда бәсекелеседі. Клер-Крик өңірінде елге әйгілі каяк трассасы орналасқан, ал қалада Америка таушылар орталығы бар, сондай-ақ жақын маңда тауға өрмелеу, тау велосипедімен жүру, жаяу серуендеу және парапланермен ұшу мүмкіндіктері де бар. Бүгінгі күнге дейін Голден үш MLB ойыншысы, алты Олимпиада қатысушысы және үш Олимпиада жүлдегерін тәрбиеледі.
Білім
Голден, бастапқыда Колорадо штатындағы екінші мектептің орны болған, бүгінде Джефферсон округінің R 1 мектеп округінің құрамына кіреді, ол Колорадо штатының Джефферсон округінде мемлекеттік білім беру қызметін ұсынады. Қаланың батысындағы тау етегінде төрт бастауыш мектеп (Митчелл, Кайфин, Шелтон және Ралстон бастауыш мектептері), бір орта мектеп (Белл орта мектебі) және Колорадо штатындағы ең көне жоғары мектеп (Голден жоғары мектебі) бар. Жоғары білім беру саласында Голден штаттағы ең көне мемлекеттік университетке – Колорадо тау-кен институтына ие, ол Голден қаласының оңтүстігінде, қалаға қарап тұрған төбеде орналасқан. Жақын жерде Mountain Language Institute ағылшын тілі курстарын ұсынатын тілдік мектеп, сабақтар Голденде де, онлайн режимінде де жүргізіледі.
Қала көшелері
Голденнің негізгі бөлігі қаланың орталығы орналасқан Клир Крикке қатар, шамамен солтүстік-батыс – оңтүстік-шығыс бағытта жүретін тарихи көшелер желісіне сүйеніп салынған. Көшелердің көпшілігі асфальтталған, жалпы ені 20 метрді құрайды, оның ішінде жаяу жүргіншілерге арналған аймақ бар. Ескі аудандарда әдемі және тарихи ағаштармен көркемделген, көшеден бөлінген жасыл жолақтар жиі кездеседі. Желідегі "көше" деп аталмаған жалғыз тарихи көше – қаланың басты артериясы, Вашингтон даңғылы. Оның ені 24 метр (80 фут) және ағаштар, гүлзарлар, кірпіш, тас плитка және әсем көше шамдарымен көркемделген орталық көше жағдайы бар. Голдендегі көшелер әдетте шығыс-батыс бағыттағылар нөмірленеді, ал солтүстік-оңтүстік бағыттағылар аталады. Олар пионерлердің, американдық үнді тайпаларының және ағаштардың есімдерімен байланысты. Қаланың оңтүстік-шығыс бөлігіндегі көшелер Денвер қалалық көшелер желісімен сәйкес келеді, олар компастың нақты бағыттарына қарай тікбұрышты орналасқан және Денвер желісінің атауларын бөліседі. Голденнің шеткі аудандары әртүрлі деңгейде қаланың қалған бөлігімен байланысқан, көбінесе қисық көшелер жүйесінен тұрады. Голденнің шығысында Алтын ірісі кезінен бастау алатын бірнеше маңызды көше байланыстары бар, олардың ішінде Батыс 44-ші даңғыл, Батыс 32-ші даңғыл және Оңтүстік Голден жолы бар.
Автомобиль жолдары
Құрылғаннан бері Голден Колорадоның маңызды бағыттарының тоғысқан жерінде орналасқан. Бүгінде Interstate 70 (I 70) қаланың оңтүстік бөлігінен өтеді, ол SH 470-тің солтүстік терминалымен жалғасады, ол оңтүстікке қарай бағытталған. 6-шы авенюге айналатын 6-шы АҚШ тас жолы (US 6) – 1950 жылы салынған тарихи бағыт, ол қаланың оңтүстік бөлігінен шығыстан батысқа қарай өтеді, содан кейін Голденнің батыс бөлігі арқылы солтүстікке бұрылып, Клер Крик каньонының аузына жетеді. Мемлекеттік тас жол 93 (SH 93), оның тамырлары 1860 жылдарға дейін жетеді, каньоннан қаланың батыс бөлігі арқылы солтүстікке қарай Боулдерге қарай жалғасады. SH 58, ол Голден тас жолына айналады, Голденді 6-шы және 7-ші көшелер арасында шығыс-батыс бағытында бөліп өтеді және ақырында Клер Крик каньонына дейін жалғасады. Батыс Колфакс даңғылы, тарихи US 40, қаланың оңтүстік жағынан шамамен солтүстік-шығысқа қарай оңтүстік-батысқа қарай өтеді, содан кейін батысқа қарай Mt. Вернон каньонына бұрылып, I 70-ке параллель жүреді.
Көлік құралдары
Golden – Денвердің бүкіл метрополитен аймағында автобус және жеңіл теміржол қызметін қамтамасыз ететін Өңірлік көлік округі желісінің бір бөлігі. Оның 16, 16L және GS автобус маршруттары Голденді Денвер мегаполисінің басқа да нүктелерімен және Боулдермен байланыстырады. FasTracks жеңіл теміржолының Батыс дәлізі (W желісі), 6-шы авеню бойымен Голденге дейін, Джефферсон округі үкімет орталығындағы терминалына дейін созылып, 2013 жылдың 26 сәуірінде халыққа ашылды. Бұл 1890 жылдары Голден қаласының бастамасымен салынған тарихи троллейбус желісінің қазіргі заманғы нұсқасы. W желісі іске қосылған кезде, Голденде қоғамдық Call-n-Ride автобусы іске қосылды, ол қала ішінде белгілі бір аялдамалармен қатар икемді қызмет көрсетеді. Жаңа автобус жүйесі жеңіл теміржолмен бірге жұмыс істеу үшін, транзиттік қызметті қаланың барлық аудандарына, соның ішінде орталық бөлігіне дейін кеңейту мақсатында жобаланды. Жолаушылар енді ауыр теміржолмен тасымалданбаса да, Голден 1870 жылдан бері үздіксіз жүзеге асырып келе жатқандай, теміржол арқылы жүк тасымалын қабылдауды жалғастыруда. Бұл желілер BNSF теміржолына тиесілі және қаланың солтүстік-шығыс бөлігіндегі кәсіпорындарға қызмет көрсетеді. Coors сыра зауытының аумағында бұл желі сыра зауытының ішкі теміржолы болып табылады.
Әуежайлар
Голденге ең жақын әуежай – жақын орналасқан Рокки-Маунтин Метрополитен әуежайы, ол Джефферсон округінің солтүстік-шығысындағы жалпы авиациялық көліктерге арналған әуежай. Жолаушылар көлігі әдетте Денвердің солтүстік-шығысындағы Денвер халықаралық әуежайын пайдаланады.