Кіріспе
Жаңа Зеландия телешоуы. MoonTV – финляндиялық тегін кабельдік телеарна болды. Алғашқыда ол компьютерлік және бейне ойындар туралы бағдарламалар арнасы ретінде басталып, кейіннен жастар мәдениетінің түрлі салаларын қамтитын арнаға айналды. Өзінің ең гүлденген кезеңінде ол әлемдегі алғашқы интерактивті телеарна болды. MoonTV Финляндияның 12 ең ірі қаласында 1,3 миллион көрерменге жете алатын. 2003 жылы арнаны иеленген компания банкротқа ұшырағаннан кейін жабылды. 2010 жылы MoonTV жаңа жүргізушілермен және жаңа бағдарламалар тізімімен қайта іске қосылды.
MoonTV was a free Finnish cable network channel. It started off as a channel for programmes about computer and video games but later grew into a channel covering several areas of youth culture. In its prime it was the first interactive TV channel in the world. At its best MoonTV could reach 1.3 million potential viewers in the 12 biggest cities across Finland. In 2003 the channel was shut down after the company that owned it filed for bankruptcy. MoonTV was relaunched in 2010 online with new hosts and a new program line up.
Адамдар
Мика Койвула, Ханну және Пекка Косила MoonTV-нің негізін қалаушылары болды. Койвула 1996 жылы "MoonTV" атауын ойлап тапты. Пекка Косила 1996 жылғы қарашада сынақ хабарларын таратуды бастаған кезде арнаның ядросын құраған экономикалық интерактивті телеформаттарды жасауға жауапты болды. Бас директор Ханну Косила арнаның маркетингі мен дамуына жетекшілік етті. MoonTV жастар арасында танымал болған және саяси өкіл Валлу Валпионы, бұрынғы "Арто Муна және Миллениум Оркестері" музыкалық тобының мүшесі ретінде таныстырғанымен белгілі.
Бағдарламалау және өндіріс стилі
Бағдарламалар негізінен Хельсинки қаласының айналасында түсірілді, ал концерттік шаралар мен E3 сияқты кейбір бағдарламалар басқа жерлерде түсірілді. Егер шоулар MoonTV студиясында өткізілмесе, олар көбінесе қоғамдық орындарда түсірілетін. MoonTV қызметкерлері рұқсатсыз түсірілімдерге (партизандық түсірілімдер) көп жүгінетін болғандықтарымен белгілі болды. Бұл туралы арнаның алғашқы жарнамаларында полиция машинасы түсіру тобының артынан қуа жатқан кадрлар көрсетіліп, әжуа жасалды. Осы себепті, кейбір түсірілімдер ойын алаңдарында немесе клубтар мен мейрамханалардың ішінде жүргізілді. MoonTV танымал бола бастаған сайын, түсірілімдерге қатысты мәселелер азайды. MoonTV шоу үшін инсерттер мен жарнамалар түсіретін бірнеше фин музыкалық әртістердің қолдауын алды. Ең танымал Джимми Пэкаллоның "Se on ihmisten tekemä" ("Адамдар жасаған") инсерті көрермендер арасында үлкен сұранысқа ие болды. Пэкалло сонымен қатар тұрақты қонақ болды және тіпті арнаның тамақ дайындау шоуының – "Musta Pippuri" жарнамасын түсірді. Арнаның негізін қалаушыларының бірі Пекка Коссиланың айтуынша, MoonTV-нің бастапқы мақсаты тәулік бойы бейне ойындарға арналған арна болу еді. Бастапқыда арнаның бағдарламалары өте қысқа, кейде 15 минуттық болатын, бірақ жастарға бағытталған бағдарламалар енгізілгеннен кейін орташа шоу ұзақтығы 30 минутқа (жарнамалармен бірге) дейін ұзарды. MoonTV бағдарламалары апта сайын жаңартылып отыратын (алғашқыда дүйсенбі күндері, кейін бейсенбі күндері), бұл кез келген шоудың қайта көрсетілімдерін бүгінгі кино немесе музыка арналарындағыдай күніне бірнеше рет көруге болатынын білдірді. Дегенмен, ойын-сауық және спорт жаңалықтары сияқты бірнеше бағдарламалар күнделікті түрде веб арқылы жаңартылып отыратын. "Aivoradio" ("Ми радиосы"), 15 минуттық жаңалықтар мен ағымдағы оқиғалар бағдарламасы – күнделікті жаңартылатын жалғыз бағдарлама болды, бірақ ол MoonTV-нің өмір сүруінің соңына қарай ғана пайда болды. Толығымен компьютермен басқарылатын арна болғандықтан, MoonTV түрлі техникалық бұзушылықтарға ұшырады. Арнаның жұмыс істеу кезеңінде бірнеше рет "қараңғы" күйге түсті. "Қараңғы" кезеңдер бірнеше минуттан бір аптаға дейін созылуы мүмкін еді. Сонымен қатар, арнаның үлкен және жақсы орналасқан арнамен (мысалы, MTV3 құрамына кіретін SubTV сияқты) қолдалмауы, арна бағдарламаларының жалпы өндіріс сапасына әсер еткені сөзсіз. Басқа коммерциялық арналардан айырмашылығы, MoonTV бағдарламаларға олардың тіліне қарамастан субтитрлер қоспады. Фин теледидары мәдениетінде аз әсер еткеніне қарамастан, MoonTV тұрақты жанкүйерлер базасын сақтап, Alamaailman Vasarat тобының Jarno Sarkula, Pelaaja ойын журналының бас редакторлары Miika Huttunen және Thomas Puha, сондай-ақ Jackass-тың фин аналогы – Extreme Duudsonit сияқты бірнеше қызметкерлері мен серіктестерінің мансабын бастауға көмектесті.
Интернет қайта іске қосылды
2010 жылы MoonTV қайта іске қосылды, қазіргі кезде оның бағдарламалары онлайн форматта ұсынылуда. Техникалық және өндіріс тобының бір бөлігі алғашқы MoonTV-дегідей, алайда оның шоулары мен жүргізушілері толығымен жаңа.
Ойынға байланысты шоулар
Киммо Никканен Moon TV-нің алғашқы тұрақты жүргізушісі болды (MoonTV-нің негізін қалаушы Пекка Косиламен бірге). Ол ойындар туралы көптеген кітап жазды. Хельсинкиден төрт сағаттық қашықтықта (Йываскюляда) тұрғандықтан, ол отбасына оралу үшін ойындарды сынауға, бағдарламаларға мәтіндер жазуға және жүргізуге арналған үздіксіз 20 сағаттық жұмыс істеді. Бұл бағдарламалар кейіннен жаңа Moon TV жүргізушілері арасында бөлісті. Пекка Косила MoonTV-нің негізін қалаушы болды. Ол PSX Peliluola, PPPS Peliluola және TOP TEN Peliluola ойын шоуларының бастапқы жүргізушісі еді. Жарно Саркула (лақабы Kreivi Stakula), өзінің шоу шекарасынан тыс сапарлаған, көпке ұнаған жүргізушілердің бірі. Ол готикалық стильдегі кіріспелері мен сөз тіркестерімен есімдеріне түсірді. Ол PC Peliluola (MoonTV-дегі ең ұзақ көрсетілген шоулардың бірі) және PC Planet (алғаш Game Planet-тен жеке шоу ретінде бөлініп, кейін біріншісімен біріктірілген) және сондай-ақ DVD-нің жаңа шығарылымдарын бағалаған және арнадағы соңғы 15 минуттық шоулардың бірі болған Damage бағдарламаларын жүргізді. Томас "Еверласт" Пуха PSX Peliluola, N64 Peliluola және Play (кейін Пуха шоудан кеткеннен кейін "Натали Портманды іздеу үшін" деп Player деп аталды) сияқты бірнеше консольге қатысты шоуларды жүргізді. Томас сонымен қатар Мика Хаттуненмен бірге URL бағдарламасын жүргізді. Пуха – MoonTV-нің ең танымал тұлғаларының бірі, ол бейжай ойыншы бейнесімен танымал. Мика "druidi" Хаттунен PC Peliluola және Play бағдарламаларымен біріктірілгенге дейін Peliuutiset (Game News) бағдарламасын жүргізді. Ол сонымен қатар Томас Пухамен бірге көрермендер ұсынған веб-сайттарды қараған URL бағдарламасын жүргізді. URL – MoonTV арнасындағы соңғы 15 минуттық шоулардың бірі ретінде танымал болды. Хаттунен өте тыныш (кейбір сыншылар апатиялық деп айтқан) баяндау стилімен ерекшеленеді. Элиас "Olmoor" Пуатан Пуха шоудан кеткеннен кейін Play (Player деп аталды) бағдарламасын жүргізуді өз мойнына алды. Ол жастық шақтағы күшті энергиясымен есте қалды. Мика Хаттунен, Томас Пуха және Элиас Пуатан 2004-2005 жылдары Nelonen арнасында көрсетілген Play (MoonTV бағдарламасының атымен аталып, мақсатты түрде немесе кездейсоқ түрде) шоуында қайта қосылды. Жарно Саркула да шоуда екі рет қонақ ретінде пайда болды.
Басқалар
Валлу Валпио, музыкалық топтың бұрынғы мүшесі «Арто Муна және Миллениум Оркестрі», ол MoonTV-дің түрлі музыкалық бағдарламаларында танымал болды. Саша «REC» шоуын жүргізді, онда жанкүйерлер түсірген скейтборд және сноуборд видеолары көрсетіліп, студия қонақтары бағалайтын. Сондай-ақ, ол «Муста Пиппури» атты тамақ дайындау шоуын жүргізді. Ол Арман Ализад және Алекси Литоваара сияқты көптеген жүргізушілерді MoonTV-ге әкелуге жауапты болды. Қазір ол Хельсинкидегі танымал «We Got Beef» бары мен «Bali hai» мейрамханасының иесі және серіктесі. Йоханна Кийски, металл музыкалық «666 Секунд» (кейін «667 Секунд» деп аталды) шоуының жүргізушісі. Түмпи рэп және хип-хоп сұхбаттары мен музыкалық видеолары көрсетілетін «Word!» бағдарламасын жүргізді. Арман Ализад, MoonTV тарихындағы ең даулы жүргізушілердің бірі, көрермендердің жақсы көретіні де, жек көретіні де болды. Арман өмір салтына бағытталған «Dresscode» шоуымен таныстырылды. Арна тарихындағы ең ерекше шешімдердің бірі ретінде ол онлайн мультиплеерлік ойын шоуы «Over Dose»-ты (финляндиялық «Dose» ойын дүкендері желісімен қолдау көрсетілді) жүргізді.
Бастапқы шоулары
Жоғарыда айтылғандай, Крейви Стакула жүргізген PC Peliluola ең ұзақ бағдарлама болды, себебі ол MoonTV алғаш эфирге шыққандағы бастапқы бағдарламалар тізіміне кірген. Кимо Никканен шоудың алғашқы эфирлерін жүргізді. Bubblegum, кейін Purkka (шегіру тамыры) деп аталды, арнадағы алғашқы музыкалық бағдарлама болып, көбінесе поп музыкасына назар аударды. Атын және имиджін өзгерткеннен кейін бағдарлама ақырында тоқтатылды (көптеген жағдайда қызығушылықтың болмауы себебі). Movie File 2003 жылға дейін тоқтатылған тағы бір бағдарлама болды. Онда фильмдер туралы сын-пікірлер, жаңалықтар және топ-10 тізімдері көрсетілді. Біраз уақыт Movie File + бағдарламасымен бірге көрсетілді, ол нақты фильмдердің түсірілуі туралы толыққанды материалдарды ұсынбақ болды, бірақ тек бірнеше бөлімнен кейін тоқтатылды. Never Trust a Hippie бастапқыда рокқа бағытталған бағдарлама ретінде басталды, бірақ тез арада көптеген музыка жанрларын қамтып, көбірек журналдық сипаттағы бағдарламаға айналды. MoonTV-дегі ең ұзақ музыкалық бағдарлама, бастапқыда Валлу Вальпио жүргізді. Фестивальдік арнайы бағдарламалар, Финляндияда және басқа елдердегі түрлі музыкалық фестивальдар туралы жылдық егжей-тегжейлі репортаждар, MoonTV жанкүйерлері тарапынан жоғары бағаланды. E3 арнайы бағдарламалары да арнаның дәстүріне айналды. Boxi – апталық бағдарлама туралы ақпараттарды және әртүрлі шоулардың жүргізушілері көрермендердің пікірлеріне жауап беретін 15 минуттық бағдарлама. URL – екі маманның көрермендер ұсынған веб-сайттарды тексеруі туралы бағдарлама. Бағдарлама өзінің көбінесе қызықты көзқарасымен және «Жұлдызды соғыстар» цитаталарымен үйлесімде, шағын, бірақ белсенді аудиторияға ие болды. Ұзындығы қысқа болғандықтан, бағдарлама кейде бір түндік эфирде бірнеше рет көрсетілді (кейбіреулер 10-нан астам рет санады!). Бағдарламаны Томас Пуха және Друиди Хаттунен жүргізді. Dresscode (телесериал) – Арман Ализад жүргізген сәндік бағдарлама.
Dresscode (TV series), was a fashion show hosted by Arman Alizad.