Кіріспе
Британдық зоолог Марк Карвардин (IPA: /kɑːwɑːdiːn/; 9 наурыз 1959 жылы туған) – Дуглас Адамс пен Стивен Фраймен бірге әлемді аралап, 20 жылдық «Last Chance to See» қорғау жобасын жүзеге асырған британдық зоолог. Алғашқы серия 1990 жылы BBC Radio 4 арнасында, ал екіншісі – телесериал түрінде 2009 жылы BBC2 арнасында көрсетілді. Жоба туралы екі кітап жарық көрді: Адамспен бірлесіп жазған «Last Chance to See» (1990) және «Last Chance to See: In the footsteps of Douglas Adams» (2009). Ол – белгілі және әуенді дауысты қорғаушы, сондай-ақ көптеп хабар таратушы, колонка автор және фотограф.
Mark Carwardine (IPA: /kɑːwɑːdiːn/; born 9 March 1959) is a British zoologist who achieved widespread recognition with his 20 year conservation project – Last Chance to See – which involved round the world expeditions with Douglas Adams and Stephen Fry. The first series was aired on BBC Radio 4 in 1990, and the second, a TV series, on BBC2 in 2009. There are two books about the project: Last Chance to See, which he co wrote with Adams (1990), and Last Chance to See: In the footsteps of Douglas Adams (2009). He is a leading and outspoken conservationist, and a prolific broadcaster, columnist and photographer.
Жазу
Карвардин елуден астам кітап жазған. Соңғы уақытта ол жаңалықы «Киттер, дельфиндер және порпоизалар туралы нұсқаулық» (Bloomsbury, 2019) және жабайы табиғат фотосуреттері туралы электрондық кітаптарды (2020) жазды. 2009 жылы ол «Көруге соңғы мүмкіндік: Дуглас Адамстың ізімен» (HarperCollins) кітабын жазды. Бұл, «Галактикаға жол көрсетуші» кітабының авторы, марқұм Дуглас Адамспен бірге жазған, бестселлер болған «Көруге соңғы мүмкіндік» кітабының жалғасы. Оның отызыншы жылдығына арналған жаңа басылымы 2020 жылы жарық көрді. Карвардин жазған басқа кітаптардың ішінде: «Солтүстік Америкада киттерді бақылау бойынша Марк Карвардиннің нұсқаулығы» (Bloomsbury, 2017), «Ұлыбритания мен Еуропада киттерді бақылау бойынша Марк Карвардиннің нұсқаулығы» (Bloomsbury, 2016), жүлделі «Акулаларды бақылаушының нұсқаулығы» және «Куәгерлер нұсқаулықтары: Киттер, дельфиндер және порпоизалар» – бұл ең көп сатылған киттерге арналған анықтамалық (баспада шамамен миллион дана). Карвардин сонымен қатар BBC Wildlife журналында ай сайынғы баған жазады және газеттер мен журналдарға жүздеген мақала жазды.
Радио және теледидар
1989 жылы BBC Radio 4 бағдарламасындағы “Last Chance to See” сериясы және одан кейінгі кітапта (1990) Карвардин мен жазушы Дуглас Адамстың әлемдегі ең қауіпті жағдайдағы түрлерді табу және олар туралы хабарлау мақсатымен жасаған сегіз экспедициясы сипатталған. Олар – Мадагаскардың ай-айы, Индонезияның Комодо басы, Жаңа Зеландияның какапосы, Бразилияның Амазонка манаты, Қытайдың Янцзы өзенінің дельфині, Чилидің Хуан-Фернандес түлкісі, Конго Демократиялық Республикасының солтүстік ақ мүйізтұмсығы және Маврикийдің Родригес жеміс жегіші. Карвардин көп жыл бойы BBC Radio 4 арнасында апта сайын жарты сағаттық “Жаратылыс” радио бағдарламасын жүргізіп келді. Ол сондай-ақ BBC Radio 4 арнасының көптеген басқа бағдарламаларын да ұсынды. 2009 жылдың күзінде ол Стивен Фраймен бірігіп, марқұм Дуглас Адамспен бірге түпнұсқа “Last Chance to See” бағдарламасына жалғастырды. Бұл алты бөлімді BBC2 телесериалы да “Last Chance to See” деп аталды және түпнұсқадағыдай қауіпті жағдайдағы түрлер мен олардың соңғы жиырма жылда қалай өмір сүргені туралы мәліметтерді қамтыды. Серияда түпнұсқа бағдарламада көрсетілген қауіпті жағдайдағы түрлердің жағдайы жаңарып қана қоймай, Мексиканың Баха-Калифорниясындағы көк кит сияқты жаңа түрлерге де назар аударылды. 2010 жылдың көктемінде ол Лондонның Табиғи тарих мұражайының жаңашыл және көбінесе таң қалдыратын зерттеу жұмыстарын және жабайы жануарлар коллекцияларын зерттеген “Өмір мұражайы” (BBC2, 6 бөлім) бағдарламасын ұсынды. 2010 жылдың қазан айында BBC2 арнасында Карвардин мен Фрайдың “Солтүстік ақ мүйізтұмсығын көрудің соңғы мүмкіндігі: мүйізтұмсықтың оралуы” атты арнайы бағдарламасы көрсетілді, ол жануарлар бағында өсірілген мүйізтұмсықтардың табиғатқа қайта оралғандағы жағдайын баяндады. Сондай-ақ BBC2 арнасында 2010 жылдың 7 қарашасында Карвардин мен Фрай Стивен Фрайдың “Ұлы американ мұнай ағыны” бағдарламасын ұсынды, ол Мексика шығанағындағы BP мұнай апатынан кейін төрт ай өткен соңғы жағдайды көрсетті.
Фотография
Карвардиннің барлық жеті құрлықта және жүзден астам елде түсірілген жабайы табиғат, табиғат және қоршаған ортаның кең ауқымды фотосуреттері бар. Ол 2020 жылы екі электрондық кітап жазды («Жабайы табиғат фотосуретшелігі: Цифрлық жұмыс ағыны» және «Жабайы табиғат фотосуретшелігі: Камера параметрлері»). Сонымен қатар, ол 2005 жылдан бері жеті жыл бойы Табиғи тарих мұражайы мен BBC Wildlife ұйымдастырған беделді «Жылдың жабайы табиғат фотосуретшісі» конкурсының төрешілер алқасының төрағасы болды.
Жабайы табиғат экскурсиялары
Карвардин "Discover the World" жабайы табиғат туристік компаниясының негізін қалаушы директоры болды. Қазір ол өзінің жаңа "The Whale Watch Company" www.whalewatchcompany.com туристік компаниясын басқарады, ол жыл сайын төрт рет Мексиканың Баха Калифорниясына, Арктика мен Антарктикаға кемелерді жалдауға және кейде арнайы жануарлар дүниесін фотоға түсіру сапарларына маманданған киттерді бақылау турларын ұйымдастырады.
Қакапо оқиғасын көрудің соңғы мүмкіндігі
2009 жылы Карвардин мен тележүргізуші Стивен Фрай әлемдегі құрып бара жатқан түрлерге арналған "Көріп қалудың соңғы мүмкіндігі" телесериалының бөлігі ретінде Жаңа Зеландиядағы Кодфиш аралына сапар жасады. Олар Сирокко есімді какапо еркегін түсіріп жатқанда, құс Карвардиннің басына секіріп, оған жұптасуға тырысты. Оқиғаның өзі және Фрайдың: "Кешіріңіз, бірақ мен көрген ең күлкілі нәрселердің бірі осы. Сізді сирек кездесетін попугаймен қарым-қатынас жасап жатырсыз", – деген әзілді түсіндірмесі бірден телеарналарда көрсетілді және әлемдік жаңалықтарда жарияланды. Бұл оқиғаның видеосы YouTube-қа жүктелді, оны алғашқы аптада 700 000-нан астам адам тамашалады. 2023 жылдың мамыр айына қарай оны 25 миллионнан астам рет көрген.