Кіріспе

Корнуоллдағы туристік орталық, Ұлыбритания

Эден жобасы – Англияның Корнуолл аймағындағы туристік орталық. Жоба Сент-Блэзи қаласынан және ірі Сент-Остелл қаласынан шалқақта орналасқан, қайта пайдаланған қыш карьерінде орналасқан. Кешенде мыңдаған өсімдік түрін қамтитын, бірімен-бірі жалғасқан күмбездерден тұратын екі үлкен қоршау басым, әрбір қоршау табиғи биомды бейнелейді. Биомдар – геодезиялық түтікшелі болат күмбездермен демеушілік етілген жүздеген алты және бесбұрышты этилентетрафторэтилен (ETFE) ісінді жасушаларынан тұрады. Екі биомның үлкені тропикалық орман ортасын (және әлемдегі ең үлкен жабық тропикалық орманды) бейнелейді, ал екіншісі – Жерорта теңізі ортасын. Орталықта сондай-ақ Корнуолл мен Ұлыбританияға тән көптеген өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің мекендейтін сыртқы ботаникалық бақ бар. Сондай-ақ, маңызды және қызықты тарихы бар, мысалы, ежелгі мұраға ие көптеген өсімдіктер де бар. Ланкаширдің Морекэмбе теңіз жағалау қаласында теңіз ортасына баса назар аударатын «Эден жобасының солтүстігін» салу жоспарлануда.

Тарих

Жоба орналасқан саз кені 160 жылдан астам уақыт бойы пайдаланылып келді. 1981 жылы BBC телеарнасы "Галактикалық автостопшының нұсқауы" телесериалында осы кенді Магратея планетасының беті ретінде қолданды. 1990 жылдардың ортасына қарай кен орнының қорлары дерлік таусылып бітті. Жобаның бастапқы идеясы 1996 жылға дейін жетеді, ал құрылысы 1998 жылы басталды. Жобаның алғашқы айларындағы ауыр жаңбырлар жұмысты қиындатты, кеннің бір бөлігі су астында қалды, себебі ол жер асты суларының деңгейінен төмен орналасқан. Теміржол байланысы ешқашан салынбады, ал автотұрақ орны әлі де билет сатудан түскен кірістер есебінен қаржыландырылуда. 2002 жылы "Эден жобасы" Джеймс Бондтың "Жаңа күн" фильміне түсірілім алаңы болды. 2005 жылдың 2 шілдесінде "Эден жобасы" Live 8 концерттік сериясының "Африка шақыруы" концертін қабылдады. Сондай-ақ, ол Британ мұражайының Африка бағына бірнеше өсімдіктерді жеткізді. 2005 жылы жоба қыс айларына арналған "Сыйлық уақыты" атты жаңа жобаны іске қосты, ол қарашадан ақпанға дейін жалғасты. Бұл жобада көлдің үстін жабатын мұз айдыны, оған іргелес шағын кафе-бар және Рождестволық жәрмеңке бар. Корнуолл хорлары биомдарда үнемі өнер көрсетеді. 2007 жылы "Эден жобасы" 50 миллион фунт стерлингтік лотереялық грантты шөлдік биом құруға жұмсауға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Ол қарастырылып отырған төрт жобаның ішіндегі ең аз дауысқа ие болды – дауыстардың 12,07 пайызы. Науқан аясында "Эден жобасы" Корнуолл тұрғындарын әлемдегі ең ірі викторинаның рекордын жаңаруға шақырды, осы арқылы лотереядан 50 миллион фунт стерлинг алуды көздеді. 2009 жылдың желтоқсан айында жобаның көп бөлігі, екі жылыжайымен бірге, Google Street View арқылы көруге қолжетімді болды. Eden Trust 2012–2013 жылдарға арналған есепте 25,4 миллион фунт стерлинг айналыммен 1,3 миллион фунт стерлинг саудадан шығынға ұшырағанын хабарлады. "Эден жобасы" алдыңғы жылы 136 000 фунт стерлинг пайда тапқан еді. 2014 жылы "Эден" есептері 2 миллион фунт стерлинг пайдаға шықты. Әлемдік пасти чемпионаттары, ең жақсы корнуолл пастилерін және басқа да дәмді пастилерді анықтауға арналған халықаралық жарыс 2012 жылдан бері "Эден жобасында" өткізіліп келеді. "Эден жобасы" Корнуолл экономикасына 1 миллиард фунттан астам үлес қосты деген пікір бар. 2016 жылы "Эден" Еуропадағы екінші ірі секвойя орманына (Ирландиядағы Бирр қаласындағы Гиганттар тоғайынан кейін) айналды, онда 4000 жылға дейін өмір сүре алатын және 115 метрге дейін биіктікке жете алатын 40 дана Sequoia sempervirens көшеттері отырғызылды. 2019 жылы "Эден жобасына" 1 010 095 келуші келді. 2020 жылдың желтоқсан айында ауыр жаңбырдан кейін бірнеше жер сілкінісі болғандықтан жоба жабылды. Қазіргі уақытта жоба жетекшілері келтірілген зиянды бағалап жатыр және жобаның қайта ашылу мерзімін компанияның веб-сайтында жариялайды. Ұлыбританиядағы Covid-19 шектеулері 2021 жылдың басында мерзімінсіз жабылуға себеп болды, бірақ 2021 жылдың мамырында жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін қайта ашылды. Орын 2021 жылғы G7 саммиті кезінде шара өткізу үшін пайдаланылды, оны Ұлыбритания ұйымдастырды.

Дизайн және құрылыс

Жоба Тим Смит пен Джонатан Боллдың ойымен туды, ал оны Grimshaw Architects және Anthony Hunt Associates (қазір Sinclair Knight Merz) құрылыс инженерлік фирмасы жобалады. Davis Langdon жобаны басқаруды жүзеге асырды, Sir Robert McAlpine және Alfred McAlpine құрылыс жұмыстарын атқарды, MERO бірлесіп биомның болат конструкцияларын жобалады және салды, фасадты құрайтын ETFE қаптамаларын Vector Foiltec жасады, ал Arup инженерлік қызметтерді, экономикалық кеңес беруді, экологиялық және көлік инженерлік жұмыстарын жүзеге асырды. Land Use Consultants бас жоспарды және ландшафт дизайнын дамытты. Жобаның құрылысы 2 жарым жылға созылды және 2001 жылдың 17 наурызында көпшілікке ашылды.

Орналасу

Атракционға кіргеннен кейін, екі биомға апарып соқтыратын, көкөніс бақшалары мен мүсіндері бар, ландшафттармен шарлап жүруге болатын жол бар. Мүсіндердің ішінде алып ара және бұрынғы ЭҚҚҚ Адамы (2016 жылы алынып тасталды) бар еді – ескі электр құралдарынан жасалған зор тұлға, ол бір адамның өмірінде пайдаланатын орташа электрлік қалдықтарын көрсету үшін арналған.

Негізгі

Орталық 2005 жылдың қыркүйегінде ашылды. Ол «Эден» жобасына білім беру мүмкіндіктерін ұсынады, оның ішінде адам мен өсімдіктер арасындағы қарым-қатынас туралы «Эденнің» басты ойын жеткізуге арналған сыныптар мен көрме алаңдары бар. Сәйкесінше, ғимарат өсімдіктерден шабыттандырылған, ең айқын көрінісі – ғимаратқа ерекше пішін беретін биік ағаш шатыры. «Гримшоу» компаниясы мүсінші Питер Рэндалл Пейдж және құрылыс инженерлері «SKM Энтони Хантс» компаниясының Майк Пурвиспен бірлесіп мыс қаптамалы шатырдың геометриясын жасады. Бұл филлотаксистен алынған, ол барлық дерлік өсімдіктердің өсуінің математикалық негізі болып табылады; күнбағыс гүлдерінің тұқымдары, қарағай конустары және ананастар сияқты көптеген өсімдіктерде кездесетін «қарсы спиральдар». Мыс ізге түсуге болатын көздерден алынды, ал «Эден» жобасы «Rio Tinto Group» компаниясымен металдардың ізге түсуге болатын қосымша жеткізу жолдарын дамыту мүмкіндігін қарастырып жатыр, бұл қолданушыларға жаман жолмен өндірілген металдардан аулақ болуға мүмкіндік береді. Инженерлік желілер, акустика, механика және электрлік жүйелерді жобалауды «Buro Happold» компаниясы жүзеге асырды.

Өнердің негізгі орны

Сонымен қатар, «The Core» орталығында жыл бойы өнер көрмелері ұйымдастырылады. Питер Рэндалл Пейдждің «Seed» (Тұқым) атты тұрақты инсталляциясы кіреберіс бөлмесінде орналасқан. «Тұқым» – биіктігі шамамен 4 метр, салмағы 70 тонна болатын, жұмыртқа пішіндес тас мүсін. Оның күрделі өрнегі өсімдіктердің өсуіне жатқан геометриялық және математикалық принциптерге негізделген.

Қоршаған орта аспектілері

Биомалар әртүрлі өсу ортасын қамтамасыз етеді және көптеген өсімдіктер көрсетілімге қойылған. Эден жобасы өсімдіктер мен адамдардың бір-біріне тәуелділігіне бағытталған экологиялық білім беруді қамтиды; өсімдіктердің емдік қасиеттерімен бірге таңбаланған. Тропикалық биоманың ылғалды жағдайын жасауға және санитарлық-гигиеналық талаптарды қамтамасыз етуге қажетті үлкен көлемдегі су – бұл тазартылған жаңбыр суы, әйтпесе ол карьердің түбінде жиналатын еді. Тек қол жуу және тамақ дайындау үшін ғана желілік су қолданылады. Кешен сонымен қатар «жасыл тарифтік» электр энергиясын пайдаланады – энергия Корнуоллдағы көптеген жел турбиналарының бірінен келеді, олар Еуропадағы алғашқылардың қатарында болды. 2010 жылдың желтоқсанында Эден жобасына 4 МВт шамасында электр энергиясын өндіретін геотермальдық электр стансасын салуға рұқсат берілді, бұл Эденді және шамамен 5000 үй шаруашылығын қамтамасыз етуге жеткілікті. Жобада геотермальдық жылу және геотермальдық электр энергиясын өндіру көзделеді. Корнуолл кеңесі мен Еуропалық Одақ жобаны бастау үшін қажетті 16,8 миллион фунт стерлингтің көп бөлігін ұсынды. Біріншіден, Эденнің астындағы граниттің қабығына шамамен 4,5 км тереңдікте ұңғыма қазылады. Эденнің негізін қалаушы, сэр Тим Смит: «Эден құрылғаннан бері әлемді жаңаруға жарамды энергиямен қамтамасыз ету арманымыз болды. Күн энергиясы мол қуат бере алады, ал желдің күші мыңдаған жылдар бойы адамзат тарапынан қолданылып келеді, бірақ олардың екеуі де үздіріліспен жұмыс істейді және аккумулятор технологиясы қазіргі таңдағы қажеттіліктерді толығымен сақтай алмайды, сондықтан олқылық бар. Біздің ойымызша, жауап жер астындағы жылуда, оған бұрғылау арқылы қол жеткізуге болады – технология суды Жердің ортасына қарай соғып, оны қыздырылған күйімен қайтару арқылы бізге жылу және электр энергиясын береді». Бұрғылау 2021 жылдың мамыр айында басталды және жобаның 2023 жылға дейін аяқталуы күтілуде.

Эден жобасы Морекэмбе

2018 жылы Eden Project Ланкаширдің Морекэмбе қаласындағы теңіз жағасында орналасқан жобаның жаңа нұсқасының дизайнын жариялады. Биомалар мидия пішіндес болады және назар теңіз ортасына шоғырланған. Сондай-ақ, қайта жаңартылған лидолар, бау-бақшалар, өнер көрсету алаңдары, құбылалы тәжірибелер мен обсерваториялар да болады. Жобаның архитекторы – Grimshaw, оның құны 80 миллион фунт стерлингке бағаланады. Жоба Ланкашир кәсіпкерлік серіктестігі, Ланкастер университеті, Ланкашир округі кеңесі және Ланкастер қалалық кеңесінің бірлескен жобасы. Күтілетіндей, жоба 500 жұмыс орны ашылып, күніне 8000 келушіні қабылдайтын болады.

Эден жобасы

2020 жылдың мамыр айында «Еден» жобасы Шотландиядағы алғашқы нысанын салу жоспарларын жариялады және Дунди қаласын оның орналасуы үшін ұсынылған жер ретінде атады. Қаланың Кампердаун паркі жаңа нысанның орналасуы үшін ұсынылып келген басты үміткер болды, бірақ 2021 жылдың мамыр айында «Еден» жобасы Дундидегі бұрынғы газ зауытының орнын таңдағаны хабарланды. Жаңа жобаның нәтижесінде 200 жаңа жұмыс орны ашылып, «аймақтық экономикаға жылына 27 миллион фунт стерлинг үлесі қосылады» деп күтілуде. Жоба Данди қалалық кеңесі, Данди университеті және Нортвуд қайырымдылық қорымен серіктестікте жүзеге асырылуда. 2021 жылы «Еден» жобасы Морган академиясы мен Кейрд паркі сияқты Дундидің әртүрлі аймақтарында 14 гектар жаңа гүлді дала құруды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 2023 жылдың шілдесінде Дундидегі жаңа нысанның қалай көрінетінін көрсететін жаңа суреттер жарияланды, олармен бірге 2023 жылдың күзінде ұсынылатын жобалау рұқсатының құжаттары да болды.

Оңтүстік Даунс

2020 жылы Истборн қалалық кеңесі мен Едем жобасы Оңтүстік Даунс ұлттық саябағында жаңа Едем кешенін салу мүмкіндігін зерттеу үшін бірлескен жобаны жариялады.

Қытайдағы Циньдао

2015 жылы «Еден» жобасы Қытайдың Циндао қаласында «Еден» кешенін салу туралы келісімге келгенін хабарлады. Бастапқыда кешен 2020 жылы ашылуға жоспарланған, бірақ COVID-19 пандемиясы салдарынан құрылыс кешікті, ашылу күні 2023 жылға ауыстырылды. Жаңа кешен «су» және оның өркениет пен табиғаттағы орталық рөліне баса назар аударуы күтілуде.

Жаңа Зеландиядағы Едем жобасы

Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласындағы жоспарланған Едем жобасы, «Едем жобасы Жаңа Зеландия / Едем жобасы Аотеароа» деп аталады және 2025 жылы ашылуы күтілуде. Ол 2011 жылғы Крайстчерч жер сілкінісінен көп бөлігі қиратылған, Авон өзеніне жақын жерде орналасады.

Эден сессиясы

2002 жылдан бері жоба "Едем сеанстары" деп аталатын, көбінесе жазда өткізілетін музыкалық өнер көрсетулер сериясын ұйымдастырып келеді. 2024 жылғы сеанстарды Fatboy Slim, Suede, Manic Street Preachers, The National, JLS, Crowded House, Rick Astley, Tom Grennan және Paolo Nutini басқарады.

Қатар тарихы

Күн Headliner Қосалқы акт(лер) 200225 шілдеPulpChilly Gonzales және British Sea Power6 шілдеSpiritualizedBeth Orton және Six by Seven12 шілдеDovesБіздің өміріміздің саундтрегі және The Rapture20031 тамызBadly Drawn BoyThe Thrills5 тамызMobyThe Orb15 тамызPJ HarveyElbow22 тамызМузыка, өнер және би әлемі200416 шілдеBrian Wilson6 тамызPrimal Scream13 тамызAirSuper Furry Animals20 тамызSupergrassThe Beta Band27 тамызМузыка, өнер және би әлемі20052 шілдеLive 8: Африка шақыруы1 тамызKeaneEditors19 тамызEmbraceHard Fi26 тамызBasement JaxxLady Sovereign27 тамызIan BrownBadly Drawn Boy және British Sea Power200612 тамызThe Magic NumbersJosé González22 тамызMuseHey Molly және Nixon and the Burn25 тамызGoldfrappLadytron27 тамызSnow PatrolRocco DeLuca және Liam Frost200720 маусымPeter Gabriel2 шілдеJames Morrison10 шілдеRufus WainwrightHot Chip17 шілдеAmy WinehouseLeon Jean Marie18 шілдеLily AllenMark Ronson22 шілдеPet Shop BoysDirty Pretty Things200827 маусымThe Verve29 маусымThe RaconteursVampire Weekend11 шілдеBill Bailey15 шілдеKaiser ChiefsWhite Lies және Late of the Pier25 шілдеKT TunstallGuillemots және Sons and Daughters20094 шілдеKasabian9 шілдеRazorlightThe Maccabees10 шілдеPaul WellerFlorence and the Machine14 шілдеOasis18 шілдеThe KooksLadyhawke201026 маусымJack JohnsonMojave 327 маусымMikaDiana Vickers2 шілдеDovesMumford & Sons3 шілдеCalvin HarrisAudio Bullys9 шілдеAl MurrayGreg Davies және Craig Campbell13–14 шілдеPaolo NutiniMartha Wainwright201123 маусымPrimal ScreamThe Horrors және Seth Lakeman25 маусымPendulumPretty Lights30 маусымThe Flaming LipsThe Go! Team және OK Go1 шілдеFleet FoxesVillagers және The Bees12 шілдеBrandon FlowersMystery Jets және Crowns201223 маусымTim MinchinCraig Campbell30 маусымExampleRudimental1 шілдеFrank TurnerStornoway, Bellowhead, Mull Historical Society, Seth Lakeman, The Staves және Dodgy4 шілдеChase & StatusLabrinth6 шілдеPlan BBebe Black8 шілдеBlink 182Crowns, The Computers, Bangers және Black Tambourines11 шілдеNoah and the WhaleThe Vaccines20133 маусымEddie Izzard29 маусымKaiser ChiefsTom Tom Club және Deap Vally30 маусымSigur RósDaughter және Willy Mason2 шілдеThe xxCHIC (Nile Rodgers қатысуымен)13–14 шілдеJessie J*M*E201421 маусымDizzee RascalKaty B және Backbeat Soundsystem25 маусымSkrillex8 шілдеEllie GouldingKwabs9 шілдеPixiesTricot14–15 шілдеElbowJimi Goodwin201512 маусымPaolo NutiniThe Staves және Harry Collier16–17 маусымElton John24 маусымPaloma FaithLiam Bailey27 маусымMotörheadThe Stranglers және King Creature9 шілдеSpandau BalletRusty Egan17 шілдеBen HowardJoe Pug201614–15 маусымLionel RichieCorinne Bailey Rae22 маусымJess GlynneJay Prince26 маусымTom Jones27 маусымPJ HarveyJehnny Beth9 шілдеManic Street PreachersBill Ryder Jones және The Anchoress201715 маусымBastilleRationale16 маусымMadnessBackbeat Soundsystem22 маусымRoyal BloodTurbowolf23 маусымBlondieDodgy1 шілдеVan MorrisonPaul O'Brady6 шілдеBryan Adams11 шілдеFoalsEverything Everything20186 маусымGary BarlowJason Brock15–16 маусымMassive AttackYoung Fathers23 маусымLevellersNew Model Army және Reef30 маусымBen HowardGwenno3 шілдеQueens of the Stone AgeCRX5 шілдеJack JohnsonNick Mulvey7 шілдеBjörkLanark Artefax және Klein201920 маусымStereophonicsSea Girls және The Wind and The Wave21 және 23 маусымNile Rodgers & CHICKokoroko, Doves, Dreadzone, Asian Dub Foundation, Bill Jefferson және Backbeat Soundsystem26 маусымLiam GallagherFontaines D. C. және The Velvet Hands28 маусымThe Chemical BrothersJames Holroyd2–3 шілдеKylie MinogueNina Nesbitt202111 қыркүйек Ben HowardFemmes De La Mer12 қыркүйек McFlyUltra Violets14 қыркүйек Royal BloodThe Mysterines16 қыркүйек Snow PatrolLucy Blue17 қыркүйек The ScriptWard Thomas18 қыркүйек IdlesSpectres және Black Honey202216–17 мамырMy Chemical RomanceFrank Turner және LostAlone15 маусымNoel Gallagher’s High Flying BirdsConfidence Man17–18 маусымNine Inch NailsNitzer Ebb және Yves Tumor21 маусымDiana RossDJ Offline29 маусымBryan Adams5 шілдеStereophonicsHimalayas20237 маусымLionel RichieGabrielle10 маусымYungbludCrawlers18 маусымThe War on DrugsBeth Orton23 маусымJack JohnsonHollie Cook24 маусымIncubusLealani және Far From Saints28 маусымPet Shop BoysMike Pickering1 шілдеKasabianMiles Kane7 шілдеAnne MarieRachel Chinouriri25 шілдеThe WhoSimon Townshend

БАҚ-та

Эден жобасы түрлі телешоулар мен фильмдерде пайда болды, мысалы, Джеймс Бондтың «Die Another Day» фильмінде, «The Bad Education Movie» фильмінде, Netflix-тің «The Last Bus» сериалында, CBeebies-тің «Andy’s Aquatic Adventure» шоуында және 2023 жылғы «Евровидение» ән байқауында Арменияның хабарламасында. «Едем радио жобасы» деп аталатын апталық радиошоу әр бейсенбі күні түстен кейін Radio St Austell Bay радиосында өтеді. 2019 жылдың 18 қарашасында «Trees A Crowd» подкастында Дэвид Оукс Эден жобасының түсіндіру бөлімінің басшысы, доктор Джо Элвортимен осы орын туралы сұхбат жүргізді.