Кіріспе

Компьютерлік есептеулерде қолтаңба – компьютерлік бағдарламаларда сандарды ұсынатын дерек типтерінің қасиеті. Сандық айнымалы оң және теріс сандарды көрсете алса, онда ол қолтаңбалы болып саналады, ал тек теріс емес сандарды (нөл немесе оң сандарды) ғана көрсете алса, онда қолтаңбасыз болып саналады. Қолтаңбалы сандар теріс сандарды көрсете алатындықтан, олар бірдей мөлшердегі (биттер саны) қолтаңбасыз сандармен ғана көрсетіле алатын оң сандардың диапазонын қысқартады, себебі мүмкін болатын мәндердің шамамен жартысы теріс емес мәндерді құрайды, ал тиісті қолтаңбасыз тип барлық мүмкін мәндерді оң сан диапазонына жұмсай алады. Мысалы, екілік толықтыру әдісімен 16 биттік қолтаңбалы бүтін сан -32768-ден 32767-ге дейін (екі шегі де қоса) мәндерді сақтай алады, ал 16 биттік қолтаңбасыз бүтін сан 0-ден 65535-ке дейін мәндерді сақтай алады. Осы қолтаңбаны көрсету әдісінде ең сол жақ бит (ең маңызды бит) мәннің теріс екенін көрсетеді (0 – оң немесе нөл үшін, 1 – теріс үшін).

Бағдарламалау тілдерінде

Архитектуралардың көпшілігі үшін машина тілінде қолтаңбалы/қолтаңбасыз тип арасында ерекшелік жоқ. Дегенмен, арифметикалық командалар көбінесе әртүрлі CPU жалауларын орнатады, мысалы, қолтаңбасыз арифметика үшін артық көтерілу жалаушасы және қолтаңбалы арифметика үшін ағын жалаушасы. Бұл мәндер кейінгі тармақталу немесе арифметикалық командалармен ескерілуі мүмкін. C бағдарламалау тілі және оның туындылары барлық бүтін сан дерек типтері үшін, сондай-ақ "символ" үшін қолтаңбалылықты іске асырады. Бүтін сандар үшін `unsigned` модификаторы типті қолтаңбасыз деп анықтайды. Дәстүрлі бүтін санның қолтаңбалылығы қолтаңбалы болып табылады, бірақ `signed` модификаторымен нақты түрде орнатуға болады. Керісінше, C стандарты `char`, `short`, және `int` үш түрлі тип деп жариялайды, бірақ олардың үшеуі де бірдей мөлшерде және сәйкестікте болуы керек деп көрсетеді. Бұдан әрі, `int` сандық диапазоны `short` немесе `long` сияқты болуы тиіс, бірақ оның таңдалуы платформаға байланысты. Бүтін сан мәндерін `u` суффиксімен қолтаңбасыз етуге болады. Компиляторлар қолтаңбалы және қолтаңбасыз сандарды салыстырғанда немесе бірін екіншісіне түрлендіргенде жиі ескерту шығарады. Бұл операциялар қауіпті болуы мүмкін, өйткені қолтаңбалы және қолтаңбасыз типтердің диапазондары әртүрлі.