Кіріспе

1940-жылдардағы британдық турбореактивті ұшақ қозғалтқышы – реактивті қозғалтқыш.

Армстронг Сиддли Сапфир – 1950 жылдары Армстронг Сиддли компаниясы өндірген британдық турбореактивті қозғалтқыш. Ол 1940 жылы Metrovick F.2 ретінде басталған жұмыстың соңғы жетістігі болды, нәтижесінде озық осьтік ағынды конструкция және сақина тәрізді жану камерасы пайда болды. Ол Hawker Hunter және Handley Page Victor ұшақтарының, сондай-ақ барлық Gloster Javelin ұшақтарының алғашқы нұсқаларын қуаттандырды. Лицензия бойынша өндіріс АҚШ-та Wright Aeronautical компаниясымен J65 деп аталды және бірқатар американдық жобаларын қамтамасыз етті. Сапфирдің басты бәсекелесі – Rolls Royce Avon.

Жобалау және әзірлеу

Сапфирдің дизайны 1943 жылы Metropolitan Vickers (Metrovick) компаниясында F.2 жобасының бір бөлігі ретінде басталды. F.2 ұшағының ұшу сапасына шамамен жеткен кезде, Metrovick үлкен дизайнды шығаруға бет бұрды, оның ішінде Берилл деп аталатын кеңейтілген F.2 және әлдеқайда үлкен F.9 Сапфир болды. (Атаулар болашақ қозғалтқыштарға асыл тастардың аттарын беру туралы шешімнен кейін таңдалды). Берилл ақырында 4,000 фунт-күш (18 кН) итерме күшін дамытты, бірақ оны таңдаған жалғыз жоба, Saunders Roe SR. A/1, тоқтатылды. Жеткізу министрлігі (MoS) F.9 қозғалтқышын MVSa.1 деп белгіледі. 1948 жылы Metrovick реактивті қозғалтқыштар индустриясынан шықты. Өздерінің ASX турбиналық әзірлемесі бар Armstrong Siddeley, MVSa.1 қозғалтқышын қабылдап алды, ол енді ASSa.1 деп аталды. Қайта жобалаудан кейін ол ASSa.2 болып шықты. 1949 жылдың желтоқсан айында ASSa.2 қабылдау сынағын аяқтады, оның бәсекелесі Avon RA.3 сол кездегі жобалық итерме күшіне ие болды. Көптеген компаниялар Сапфирге қызығушылық танытты, және ол 40-шы жылдардың соңы мен 50-шы жылдардың басында көптеген британдық жобалар үшін негізгі немесе қосалқы қуат көзі ретінде қарастырылды. ASSa.5, итерме күшімен, тек English Electric P.1A ұшағында, Lightning прототипінде қолданылды. Шамамен 1.1 Махтан 1.5 Махтан асыра кеңейту үшін қарапайым тұрақты сопломен қайта қыздыру орнатылды, бұл тұрақтылық пен басқару сынақтары үшін өнімділік шегін кеңейтті. Lightning-тің болашақ нұсқалары Avon қозғалтқышымен жабдықталды. ASSa.6, Gloster Javelin FAW Mk.1, Hawker Hunter F. Mk.2 және F. Mk.5, сондай-ақ Sud Ouest SO 4050 Vautour прототипінде қолданылды. Жоғары итермелі ASSa.7, итерме күшімен, алғашқы британдық қозғалтқыш болды, ол Gloster Javelin FAW Mk.7, Handley Page Victor B. Mk.1 және швейцариялық истребитель-бомбардировщик FFA P 16 прототипіне қуат берді. Сапфир компрессоры айнымалы кіріс бағыттағыштарын (VIGV) немесе төмендеткіштерді қажет етмей, толық айналымдар диапазонында үздіксіз, айналмасыз жұмыс істеді. Алайда, компрессордың алғашқы сатылары төмен айналымдарда айналудың тоқтауынан шаршады, сондықтан шнурлау сымдары сияқты әртүрлі түзетулер енгізілді. Curtiss Wright Wright J65 ұшағында компрессордың кіреберісінде ауыспалы пандустар орнатылды, ал Armstrong Siddeley Сапфирде ұқсас шешімді сынады, бірақ балғаның тоқтауға реакциясын азайту үшін балғаның конструкциясын өзгертті. Caygill Gloster Javelin өмірінде кездескен ең күрделі проблемалардың бірінің Сапфир қозғалтқышының "орталық сызықтың жабылуынан" туындағанын айтады. Тықсыл қалыңдығынан ұшып бара жатқанда компрессор корпусы қысқарып, қақпақтарды сызады, бұл апаттық қозғалтқыш істен шығуына және ұшақтың жоғалуына әкелді. "Орталық сызықтың жабылуы" сонымен қатар Виктор B.1 ұшағында Сапфирдің істен шығуына себеп болды. Javelin-нің ASSa.7 қозғалтқышы үшін шектеулі күшейткішпен қосымша жанғыш қажет болды, сондықтан ол ASSa.7LR деп аталды. Жаңа де Хавиллэнд Файрстрик зымырандарын алып жүретін бомбалаушыларды тосқауылдау қабілетін қалпына келтіру үшін биіктікте 12% күшейту қажет болды. Сондай-ақ, Derwent V, Orenda, Olympus және Orpheus қозғалтқыштарында сынақтан өткен "Bristol Simplified Reheat" (BSR), ұшу кезінде шамамен 16% күшейтуді қамтамасыз етті.