Кіріспе
Радиожиілік диапазоны
160 метрлік диапазон – 1,8 және 2 МГц аралығындағы радиожиіліктердің диапазоны, орта толқынды хабар тарату диапазонынан жоғары. Көптеген ондаған жылдар бойы, 21-ші ғасырдың басында көптеген елдерде 630 және 2200 метрлік диапазонды пайдалануға рұқсат берілгенге дейін, әуесқой радио үшін бөлінген ең төменгі радиожиілік диапазоны болды. Әуесқой операторлар 160 метрді көбінесе "Жоғарғы Диапазон" деп атайды. Ол кейде 80, 40 және 20 метрлік диапазонның еркін және белсенді әрекеттеріне қарама-қарсы, "Джентльмендер Диапазоны" деп те аталады.
Жиіліктерді бөлу
Халықаралық телекоммуникация одағы қазіргі уақытта ITU 1-ші аймағында (Еуропа, Гренландия, Африка, Таяу Шығыста Персия шығанағының батысында және Ирак, бұрынғы Кеңес Одағы мен Моңғолияны қоса алғанда) 1,81–2 МГц жиіліктерінің барлығын, ал әлемнің қалған бөлігінде 1,8–2 МГц жиіліктерін әуесқой радио байланысы үшін бөліп береді.
Тарих
160 метрлік жолақ – ең көне әуесқойлық жолақ және әуесқой радионың алғашқы жылдарындағы сенімді байланыстың негізгі құралы болды. Осы кезде байланыстың көп бөлігі салыстырмалы түрде қысқа қашықтықта жүзеге асырылып, әдеттегі жұмыс жиілігі 20 МГц-тен төмен болды. Ұлыбританияда 160 метр көп жылдар бойы көшбаспас байланыс үшін негізгі жолақ болып табылды. Коммерциялық және әскери радио тарапынан туындаған көптеген қиындықтар мен қауіптерге қарамастан, бірқатар шешімді 160 метрлік операторлардың күш-жігері осы жолақтың сақталуына мүмкіндік берді.
Шығу тегі
Топ 1927 жылғы 4 қазанда Вашингтонда өткен Халықаралық радиотелеграф конференциясы тарапынан бүкіл әлемдік аумақта бөлінді. Ол кездегі бөлінген жиілік диапазоны 1,715–2 МГц құрады.
Төлемдерді қысқарту
Атлантик-Ситидегі Халықаралық радио конференциясы LORAN жұмысына кедерес келтірмеу шартымен 1.8–2 МГц жиілік бөлігін қысқартты. 1920-жылдардың ортасында жоғары жиілікті (ЖЖ) жолақтар, олардың кішірек, іске асыруға қолайлы антенналарымен бірге, 160 метр жиілігінің қолданылуы салыстырмалы түрде азайды. Бұл жиілікте әрқашан белсенділік болғанымен, оның ерекше қасиеттерін пайдалану үшін қажетті антенналарды орнатуға дайын (немесе жеткілікті жер болмағандықтан) шұңқырлар саны азайып барады. Көптеген әуесқойлар үшін ЖЖ жолақтарын пайдалану әлдеқайда оңай, ал ЖЖ антенналарына көбірек жердің қажеті болмайды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық әуесқойлық радио лицензиялары тоқтатылып, кез келген радио жиілігінде әуесқойлық хабар таратуға тыйым салынды.
Бірте-бірте қалпына келтіру
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 160 метрлік жиілік диапазоны қайта қолдануға келмейді деп ойлағандар болды, себебі АҚШ-тың 160 метрлік жиілік диапазонының үлкен бөлігі 1942 жылы 160 метрлік жиілік диапазонында және оның айналасында жұмыс істей бастаған LORAN радио-навигациялық жүйесіне басымдықпен берілді. Әуесқойлар екінші деңгейге, кедергі келтірмейтін статусына түсірілді, қатаң аймақтық қуат шектеулерімен және тек бірнеше тар сегменттерде күндізгі/түндегі жұмыспен шектелді. Көптеген тәжірибелі радио әуесқойлар 1942 жылдан бастап LORAN A Солтүстік Америкада 1980 жылдың 31 желтоқсанында, ал әлемнің көп бөлігінде 1985 жылы тоқтатылғанға дейін, құлақты жарып тұратын, жоғары қуатты LORAN станцияларының шуын еске алады, бірақ оны есінде сақтауға құштар емес. 1995 жылы LORAN A Қытай мен Жапонияда әлі де жұмыс істеп тұрды. Қуатты LORAN A хабар таратушыларының импульстік шуын жою үшін, 1950 жылдардың соңында "Select O Ject" сияқты белгілі схемалармен үлкен шеберлік танылды. Бұл технология қазіргі әуесқой қабылдағыштар мен трансиверлерде қолданылатын заманауи шуды басу схемаларына бейімделді.
Ағымдағы
LORAN A-ның 1980 жылдың желтоқсанында АҚШ-та тоқтатылуымен және одан кейін 1.9 МГц-тен төмен жиілікті қуат шектеулерінің алынуымен бұл жолақ қайта жанданды. 1984 жылдың наурыз айында 1.9 МГц-тен жоғары жиілікті қуат шектеулері де алынып тасталды, соның салдарынан 160 метр жолағы жарты ғасырдан астам уақыт бойы "тастап кетілген" деп есептелмейтін болды. Сонымен қатар, 21-ші ғасырдағы төмен жиілікті екі қосымша жолақтың енгізілуімен 160 метр енді жалғыз орта толқынды жолақ емес, сондай-ақ ең төмен жиілікті әуесқойлар жолағы да емес.
Техникалық сипаттамалары
160 метрді көптеген жауапкершілікті сезінетін тәжірибешілер мекендейді, себебі бұл антенна дизайны мен жұмыс істеу техникасындағы шеберлікті сынап көруге арналған полигон. Бұл сонымен қатар 630 м және 2200 м жиіліктері үшін "оқу алаңы" қызметін атқарады, онда логистикалық және техникалық талаптар одан да күшті.
Өлшемі, қуаты және қауіпсіздігі
160 метрде тиімді жұмыс істеу, көптеген басқа радио әуесқойлық жиіліктерге қарағанда қиынға соғуы мүмкін, себебі тиімді антенналар үшін тым үлкен өлшемдер қажет. Толық өлшемді антенналар (толқын ұзындығының төрттен бірі немесе одан да көп) монополь үшін 130 футтан асып кетеді, бұл сонымен қатар көлденең диполь антеннасын орнатуға ұсынылатын биіктік, ал жартылай шаршы контурлар шамамен 70 футқа жетеді. Мұндай үлкен аумақ көптеген радио әуесқойлар үшін қол жетімсіз болуы мүмкін, тіпті орын болған жағдайда да, мұндай үлкен конструкцияны орнату және бекіту қиындық тудырады. Антеннаның айналасындағы қауіпсіздік аймағының мөлшері бірнеше факторға байланысты, соның ішінде антеннаға берілетін қуатқа, бірақ шамамен антеннаның ең төмен сәулеленетін бөлігінің ортасынан 30–40 метр (100–130 фут) аралықта болады. Антеннаның кіші өлшемді болуын өтеу үшін жоғары қуат қолданса, тіпті кішкентай антеннаның айналасында да адамдар мен жануарлардың болмауы қажетті толық көлемді қауіпсіздік аймағы құрылуы керек. Дегенмен, көптеген радио әуесқойлар салыстырмалы түрде кішкентай антенналармен өте ұзақ қашықтықтарға сәтті байланыс жасай алады.
Көбейту
Күндіз таралу жергілікті байланыстармен шектеледі, бірақ түнде, әсіресе күн шығысы мен күн бату кезінде, сондай-ақ күн дақтарының ең аз саны кезінде алыс қашықтықтан байланыс мүмкін. Ионосфера және 160 метрлік толқын таралуы туралы көп нәрсе әлі толыққанды түсініксіз. "Хордалық секіру" сияқты құбылыстар жиі кездеседі, сондай-ақ түсіндірілмейтін ұзақ қашықтықтардағы таралу механизмдері де байқалады. 160 метрде, кейде AM радио хабар тарату жолағында да түсіндіріле алмайтын радио байланыстың үзілуі жиі болады. Осы құбылыстардың көптегені ғылыми қауымда да зерттелген.