Кіріспе

Халықаралық ғарыш станциясындағы (ISS) әуесқой радио (ARISS) – әуесқой спутниктік қызметте жұмыс істейтін, түрлі ұйымдардың демеушілігімен жүзеге асырылатын және Халықаралық ғарыш станциясындағы әуесқой радио лицензиясы бар ғарышкерлер мен космонавттар тарапынан іске асырылатын жоба. Бұл бағдарлама бұрын SAREX, яғни ғарыш радиоаматорлық эксперименті деп, ал одан бұрын Шатл радиоаматорлық эксперименті деп аталатын. Әлемдегі әуесқой радио операторлары қолға ұсталатын, көшпелі немесе үй радиостанциялары арқылы тікелей ғарышкерлермен/космонавттармен байланысқа түсе алады. Байланыс орнату үшін аз қуатты радио және кішкентай антенналарды пайдалануға болады. Сонымен қатар, электрондық поштаға ұқсас, бір радио мен антеннаға қосылған ноутбук арқылы ғарыш станциясына цифрлық деректерді жіберуге болады, бірақ телефондық немесе кабельдік байланыс орнына радиожиіліктер қолданылады. 2000 жылдың 12 қарашасында Халықаралық ғарыш станциясының бірінші экспедициясы кезінде алғашқы әуесқой радио байланысы жасалды. 06:30 мен 10:10 UTC аралығында Сергей Крикалев (U5MIR шақыру таңбасы) Ресейдегі ARISS тобымен байланысқа шықты. 10:55 UTC-де Крикалев және Уильям Шепард (KF5GSL шақыру таңбасы) NA1SS ретінде NASA Goddard ғарыш орталығындағы әуесқой радио клубымен байланыс жасады. Бірнеше минуттан кейін олар Джонсон ғарыш орталығы клубымен, W5RRR-мен сөйлесті. Миссия журналында команда мынаны жазды: «VHF тізбегінің байланыс сапасы өте жақсы болды. Радионың сигнал/шу қатынасы және оқылуы біздің басқа байланыс тізбектерімізден жақсы». 2011 жылы Kenwood Electronics компаниясы өздерінің TM D700A трансивері қазіргі уақытта ХҒС-де қолданылып жатқанын пайдаланып, жарнамалық кампания ұйымдастырды. Станциямен цифрлық байланысқа мысал ретінде «Retro Recipes» деп аталатын YouTube арнасын келтіруге болады, бірақ ол ноутбук орнына Commodore 64 компьютерін, модем мен терминалмен бірге қолданды. Эксперимент сәтті аяқталды және Халықаралық ғарыш станциясы хабарламаны жерге қайтарды. Ғарыш станциясы экипажының көптеген мүшелері де әуесқой радио операторлары болып табылады. Стандартты жұмыс күнінен кейін (UTC уақыты бойынша) олар кешкі бос уақыттарын отбасыларымен және басқа радиолюбительдермен әуесқой радио арқылы байланысқа түсуге пайдалана алады. Экипаж мүшесі Кьелл Н. Линдгрен 2022 жылдың жазында Ұлыбританиядағы жас оператормен сөйлесіп, кейін олар суреттер мен карточкалар алмасты. ХҒС-нің 69-шы және 70-ші экспедицияларының экипаж мүшелері, сондай-ақ Axiom 1 және Axiom 2 командалары әуесқой радио арқылы мектептермен жерден ғарышқа байланыс жасады.

Бір-бірімен жұмыс істейтін радио жүйе (IORS)

АРИСС (ARISS) жаңа буын радио жүйесінің негізгі құралы – IORS (Interoperable Radio System). ARISS аппараттық тобы барлығы төрт ұшу блогы және он жалпы блок жасап жатыр. Алғашқы IORS радиосы SpaceX CRS 20 ғарыш кемесімен ХҒС-ге (ISS) жеткізіліп, 2 қыркүйекте 63-ші экспедиция командирі Крис Кэссиди ХҒС Колумб модуліне орнатты. Жүйенің жұмыс іске қосылуы алғаш рет 2 қыркүйекте 01:02 UTC уақытында ARISS басқару станциясы және әуесқой радио операторларымен байқалды. Жаңа радио жүйенің бастапқы жұмысы FM трансдиапазондық ретранслятор ретінде басталды. Екінші ұшу блогы 2020 жылдың соңында Ресей сервистік модуліне орнату үшін тағы бір жүк рейсімен ұшырылды. 2022 жылдан бері ARISS Колумб және Сервистік модульдерінде IORS радиоларын пайдаланып келеді. Колумб модуліндегі радио әдетте студенттермен байланыс болмағанда, үзіліссіз дауыстық ретранслятор ретінде жұмыс істейді. Сервистік модульдегі IORS радиосы автоматты пакеттік есеп беру жүйесі (APRS) немесе баяу сканерлеу теледидары (SSTV) сияқты пакеттік радио операциялары үшін қолданылады. IORS – арнайы, модификацияланған JVCKenwood D710GA трансиверінен, AMSAT әзірлеген көп кернеулі қуат көзінен және байланыс кабельдерінен тұрады. IORS жоғары қуатты радио, жетілдірілген дауыс ретрансляторы, жаңартылған цифрлық пакеттік радио (APRS) мүмкіндіктері және АҚШ және Ресей сегменттері үшін баяу сканерлеу теледидары (SSTV) мүмкіндіктерін қамтиды.