Кіріспе

Айналадағы ауадан ағып шығуын бөлетін мезомасштабтық шекара.

Ағып шығу шекарасы, сондай-ақ жел соғу фронты деп те аталады, бұл дауылдық немесе мезомасштабтық шекара, ол нөсерден салқындатылған ауаны (ағып шығу) қоршаған ауадан бөледі; салқын фронтқа ұқсас әсер етеді, желдің бағытының өзгеруімен, әдетте температураның төмендеуімен және байланысты қысымның күрт өсуімен сипатталады. Ағып шығу шекаралары оларды тудырған нөсерлер тарағаннан кейін 24 сағаттан астам сақталуы мүмкін және бастапқы аймағынан жүздеген шақырымға дейін қашықтыққа жете алады. Жаңа нөсерлер көбінесе ағып шығу шекаралары бойымен, әсіресе басқа шекарамен (салқын фронт, құрғақ сызық, басқа ағып шығу шекарасы және т.б.) қиылысатын жерлерге жақын пайда болады. Ағып шығу шекараларын ауа райы радарында жіңішке сызықтар түрінде немесе ауа райы спутнигінде төменгі бұлттардың доғасы түрінде көруге болады. Жерден қарағанда, ағып шығу шекаралары дөңгелек және сөрелі бұлттардың пайда болуымен бірге орналасуы мүмкін. Ағып шығу шекаралары 24 сағаттан астам сақталып, бастапқы аймағынан жүздеген шақырым (миль) қашықтыққа жүре алады. Оралымды жел соққысы – мезоциклонды айналып, жылы ылғалды ауаның ағынын тоқтатып, тұйықталуға әкелетін фронт. Бұл кейде нөсердің күйреуі кезінде, желдің оны тікелей "жарып тастауы" сияқты болады.

Шығу тегі

Микробурст – жер бетінде зиян келтіретін, шашыраған және түзу сызықты желдер тудыратын, төмен қарай құлайтын ауаның өте шешілген бағаны, бұл желдер көбінесе жинақталған зақымдарға ие торнадолардан ұқсас, бірақ олардан ерекшеленеді. Бұл құбылыс диаметрі немесе одан кіші аумаққа әсер ететіндей анықталған, осылайша оны төмен қарайтын жарылыстың бір түрі ретінде және үлкен аумақтарды қамтитын жалпы желдің өзгеруінен ажыратады. Олар көбінесе жеке дауылдармен байланысты. Микробурст өлшемдері ауаның ортаңғы қабаттарында құрғақтығын көрсетеді, бұл булану салдарынан салқындануды күшейтеді. Дауылдық белсенділіктің ұйымдасқан аймақтары бұрыннан бар фронталдық аймақтарды нығайтады және суық фронттан озады. Бұл озу батыс желдерінде жоғары деңгейдегі қанатын екі ағысқа бөлетін үлгіде жүреді. Нәтижесінде мезомасштабты конвекциялық жүйе (МКС) жел үлгісіндегі жоғарғы деңгейдің бөліну нүктесінде, ең жақсы төменгі деңгейдегі ағын аймағында қалыптасады. Содан кейін конвекция шығысқа және экваторға қарай, төменгі деңгейдегі қалыңдық сызықтарына параллель жылы секторға қарай қозғалады. Конвекция күшті және түзу немесе қисық болған кезде, МКС шквалдық желі деп аталады, бұл ерекшелік маңызды желдің өзгеруінің және қысымның көтерілуінің алдыңғы шетінде орналасқан, әдетте оның радарлық белгісінің алдында. Бұл ерекшелік АҚШ-тың жылы маусымдарында жер бетін талдау кезінде жиі көрсетіледі, өйткені олар өткір жер беттік ойыстардың ішінде орналасқан. Шквалдық желілермен байланысты макробурст – ылғалды микробурсттан үлкен күшті төмен қарайтын жарылыс. Құрғақ микробурст жоғарыдан басталатын дауылдардан пайда болады, олардың негізінен вирга құлайды.

Сыртқы келбеті

Жер бетінде, сөрелі бұлттар мен домалақ бұлттарды ағып кету шекараларының алдыңғы жиегінде көруге болады. Спутниктік суреттерде, арк бұлт, дауылдан таралатын төменгі бұлттардың доғасы ретінде көрінеді. Егер арк бұлттың артында бұлтты болса немесе арк жылдам қозғалса, күшті жел соғулары күтілуде. Кейде, ауа райы радарында, құлдыраған дауылдан шығатын әлсіз радарлық эхоның жұқа доғасы немесе сызығы түрінде желдің соққысын көруге болады. Радарлық эхоның әлсіз сызығы "наздық сызық" деп аталады. Көбінесе, желдің жоғары жылдамдығы радарда да көрінеді. Бұл салқын ауа ағыны, жоғары қатарға көтерілуге көмектесу арқылы басқа дауылдарды күшейте алады. Екі дауылдың ағып кету шекараларының соқтығысуы тіпті жаңа дауылдарды тудыруы мүмкін. Бірақ көбінесе, желдің өзгеруіне жаңбыр ілеспейді. Жер бетіне жақын жаңбырдың кеңеюі, адам аяғының пішінімен ұқсас, төменгі жарылыстың белгісі. Ағып кету шекаралары жер бетіне жақын, қысқа мерзімді тік айналымдар – гастнадоларды тудыруы мүмкін. Желдің бағытымен ұшатын жәндіктер де соққыға ұшырайды. Сондықтан, ауа райы радарындағы жұқа сызықтар, жинақталатын желдермен байланысты, жәндіктердің көптігінен туындайды. Жер бетінде, ағып кету шекаралары шаң бұлттарын көтеруі мүмкін. Егер құрғақ аймақтарда дауылдық желілер пайда болса, құмды дауыл – хабуб, шөлдің бетінен шаңды көтеріп алуы мүмкін. Егер ағып кету шекаралары атмосфераның төменгі қабаттарында тұрақты аймақтарға, мысалы, экстратропикалық циклонның суық секторына немесе түнгі шекаралық қабатына өтсе, олар "толқынды бұрылыс" деп аталатын құбылысты тудыруы мүмкін, ол спутниктік және радарлық суреттерде төменгі деңгейдегі желге перпендикуляр бағытталған бұлттардың толқынды сериясы ретінде көрінеді.