Кіріспе

Диофантикалық теңдеудің шешімі Математикада Диофантикалық теңдеу P(x1, …, xj, y1, …, yk) = 0 (әдетте P( , ) = 0) түріндегі теңдеу, мұнда P( , ) – x1, …, xj параметрлерді, y1, …, yk белгісіздерді көрсететін бүтін сандар коэффициенттері бар полиномиал. Диофантикалық жиын – S, табиғи сандардың барлық j-туплиялары жиынтығы, сондықтан кейбір Диофантикалық теңдеу үшін P( , ) = 0 орындалады.

Яғни, параметрлік мән Диофантикалық жиын S-те болады, егер және тек қана егер сәйкес Диофантикалық теңдеу сол параметрлік мән бойынша орындалса. S-те де, экзистенциалдық сандық есепте де табиғи сандарды қолдану есептеу теориясы мен модель теориясындағы әдеттегі қолданыстарды ғана көрсетеді. Табиғи сандар теріс емес бүтін сандар жиынтығына немесе оң бүтін сандарға қатысты ма, жоқ па, маңызды емес, өйткені Диофантикалық жиын үшін екі анықтама да тең. Сонымен қатар біз бүтін сандардың Диофантикалық жиыны туралы да айтуға болады және табиғи сандар бойынша сандық есептеуді бүтін сандар бойынша сандық есептеумен еркін ауыстыруға болады. Сондай-ақ, P-ді полиномиалдық бөлшек деп санау және P-ді тиісті бөлгіштермен көбейту арқылы бүтін сан коэффициенттерін алу жеткілікті. Алайда, рационалды сандар бойынша сандық есептеуді бүтін сандар бойынша сандық есептеудің орнына қолдануға бола ма, жоқ па – бұл өте қиын, ашық мәселе. MRDP теоремасы (оның шешімін табуға негізгі төрт адам үлес қосқан атынан аталған) бүтін сандар жиыны егер және тек егер ол есептеу арқылы саналатын болса, онда ол Диофантикалық деп аталады. S бүтін сандар жиыны егер және тек егер бүтін сан берілген кезде, егер ол S мүшесі болса, тоқтап, басқаша мәңгілік жүретін алгоритм болса, есептелуге болады. Бұл жалпы Диофантикалық жиын түсінігі, әрине, сандар теориясына тиесілі, бірақ логикалық немесе есептеу теориялық терминдермен қарастырылуы мүмкін дегенді білдіреді. Алайда бұл анық емес, бұл бірнеше онжылдық жұмыстың қорытындысы болды. Матиясевичтің MRDP теоремасын толықтыруы Хилберттің оныншы проблемасын шешті. Хилберттің оныншы мәселесі – берілген Диофантикалық теңдеудің бүтін сандар арасында шешімі бар-жоғын анықтай алатын жалпы алгоритмді табу болды. Хилберттің оныншы мәселесі ресми математикалық мәлімдеме емес, бірақ шешім алгоритмін (философиялық тұрғыдан) жалпы есептік предикатпен сәйкестендірудің кең таралған қабылдануы оныншы мәселенің шешілмейтіндігі туралы қорытынды жасауға MRDP теоремасын пайдалануға мүмкіндік береді.

Сынау әдісі

Юрий Матиясевич Диофантилік теңдеулердің шешімдері экспоненциалды түрде өсе алатынын көрсету үшін экспоненциалды түрде өсетін Фибоначчи сандарын қолданатын әдіс пайдаланды. Джулия Робинсон, Мартин Дэвис және Хилари Путнамның бұрынғы жұмыстары – сол себепті, MRDP – әрбір есептеуге болатын санамалы жиынның Диофантилік екенін көрсету үшін жеткілікті екенін көрсеткен.

Хилберттің оныншы проблемасына қолдану

Хилберттің оныншы мәселесі Диофанти теңдеулерінің шешімділігін анықтайтын жалпы алгоритмнің болуын сұрайды. Матиясевичтің нәтижесі және көптеген рекурсивті түрде саналатын тілдердің шешілмейтіндігінің фактісі Хилберттің оныншы мәселесіне шешім табу мүмкін емес екенін көрсетеді.

Тазартулар

Кейінгі зерттеулер көрсеткендей, Диофанти теңдеуінің шешімділігі мәселесі, егер теңдеуде тек 9 натурал сан айнымалысы (Матиясевич, 1977) немесе 11 бүтін сан айнымалысы (Цзи Вэй Сун, 1992) болса да, шешілмейді.