Кіріспе

"Барт - қауіпке толы" - американдық "Симпсондар" анимациялық телесериалының екінші маусымының сегізінші бөлімі. Ол алғаш рет АҚШ-тағы Fox телеарнасында 1990 жылдың 6 желтоқсанында көрсетілді. Эпизодта Барт, монстр жүк көлігі митингісінде танымал каскадер Лэнс Мёрдокты көргеннен кейін, өзі де қауіпке толы адам болғысы келетінін шешеді. Эпизодты Джей Коген мен Уоллес Володарски жазды, ал режиссері – Уэс Арчер. Сериал авторы Мэтт Гронинг бұл эпизодты өзінің сүйікті эпизоды деп атады, сондай-ақ көптеген сыншылар оны сериалдың ең жақсыларының бірі деп санайды.

Сюжет

Симпсондар монстр жүк көліктері митингіне қатысады, онда Truckasaurus атты алып робот динозавр бар. Олар қазақстандық аренаға кіргенде, олардың машинасы осы динозаврдың таңқаларлық күшімен қиратылады. Митингтің әсем финалында, әйгілі қауіп-қатерге толы Лэнс Мёрдоктың өмірін сақтап қалуға батыл тұрған тәжірибесі көрсетіледі. Бұл тәжірибе Мёрдокты ауыр жарақат алып, ауруханаға түсіруге себеп болады, бірақ Бартты да батыл болуға шабыттандырады. Барт скейтбордпен отбасылық көлігінен секіруге тырысып, жарақат алады. Ауруханада доктор Хибберт Бартқа қауіпті трюктер салдарынан зардап шеккен балаларға толы палатаны көрсетеді. Бұл оқиға Бартты ойландырады, ол Спрингфилд шатқалына жасаған саяхатында келесі сенбіде скейтбордпен шатқа секіретінін жариялайды. Лиза Бартты Мёрдокты ауруханада көруге көндіріп, оның шаттан секіруден бас тартуын үміттенеді, бірақ Мёрдок керісінше, Бартты осы қадамға баруға ынталандырады. Гомер шаттан секірудің тым қауіпті екенін айтып, Бартқа тыйым салады. Гомердің жазалары мен уәждері Бартты тоқтатуға жеткіліксіз болады, ол сенбі күні шатқа барады. Барт трюкке дайындалып тұрғанда, Гомер келіп, оны ұстап алып, отбасы мүшесінің өмірін қажетсіз тәуекелге салу қандай сезім екенін білу үшін өзі шаттан секіруге шешім қабылдайды. Әкесінің жарақат алуын қаламаған Барт, батыл болуды тоқтатуға уәде береді. Гомер Бартты қуанышпен құшақтағанда, скейтборд төбеден құлап, Гомер әлі оның үстінде тұрған күйі шаттан ұшып кетеді. Гомер қауіпсіз өтетіндей көрінеді, бірақ ол жылдамдығын жоғалтып, құлау кезінде бірнеше өткір тастарға түсіп, шаттың түбіне құлайды. Содан кейін Гомерді жедел жәрдем машинасына жатқызады, ол ағашқа соғылып, оны қайтадан шатқа құлатып жібереді. Ауруханада Гомер Мёрдокпен бір бөлмеде жатыр. Ол оған: "Сен өзіңнің батылдығыңды сынап көрдің деп ойлайсың ба, менің балаларымды тәрбиелеуге тырыс!" дейді.

Өндіріс

Эпизодты Джей Коген мен Уоллес Володарски жазды, режиссері – Уэс Арчер. Ланс Мёрдок кейіпкері американдық мотоциклмен трюктер жасаушы Евл Книвелге негізделген. Ол 1960 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында АҚШ-та және басқа елдерде танымал болды. Коген, Володарский және «Симпсон» командасының көптеген мүшелері Книвелдің трюктерінің жанкүйерлері болды, ал Володарский «Барт – қауіп-қатерлі» эпизодын «Симпсон» үшін жазған эпизодтарының арасында ең сүйіктісі деп атады, себебі ол оған «жақын және қымбат» болды. Доктор Хибберт осы эпизодта сериалда алғаш рет пайда болады. Коген мен Володарскийдің «Барт – қауіп-қатерлі» эпизодының бастапқы сценарийінде Хибберт Джулия Хибберт есімді әйел болған, оны комедиялық актриса Джулия Суинидің құрметіне атады (Хибберт сол кезде неке арқылы оның тегі еді). Fox телеарнасы «Симпсонды» бейсенбі күндері ең танымал уақытта Ұлттық телерадиокомпаниясының (NBC) ең жоғары рейтингілі «Косби шоуына» қарсы бәсекелесу үшін жылжытқанда, сценаристтер Хиббертті Билл Косбидің доктор Клифф Хакстебл кейіпкерінің пародиасы етіп жасауға шешім қабылдады. Короткометражды фильмде, басқа нәрселермен қатар, Бёрнс мырза соғысқа қатысу үшін авиация зауытында ұшақтар жасап, Барттың тікенді шашы сүйір кепкамен, ал Мой Шислак – ит болып бейнеленеді. «Симпсон» кейіпкерлерін жасаушы Фил Ортиз осы короткометражды фильмді төрт беттік комикс ретінде бейімдеп, 2016 жылдың 2 маусымында Филадельфиядағы Wizard World-де таратып берді. «Do the Bartman» әнінің музыкалық видеосы осы эпизодтан кейін көрсетілді.

Спрингфилд ойысының көрінісі

Эпизод сериалдың көптеген клип-шоуларында және флэшбек эпизодтарында көрсетілген. Бұл көрініске 11-ші маусымдағы "Күлкі артында" пародиалық эпизодында да сілтеме жасалған. Сонымен қатар, Гомердің тік жартастарға ұрынуының графикалық анимациясы қосылған көрініс, одан кейін ол құлаудан жазылып, ауыртпалыққа тәуелді болады. "Болқыған жылдар" деген 13-ші маусымда, отбасы Гомерді гипноздан кейін неге айқайлауын тоқтата алмайтынын анықтауға тырысқанда, Гомер өзінің ең керемет сәтін еске алады: Спрингфилд шатқалын секіру, бірақ Лиза "Бәрі сол естелікке жиік болды" деп сөзін кеседі, бұл көрініс көп рет айтылғанын көрсетеді. Бұл көрініс "Үркіт үйі XIII" сериясының 14-ші маусымында да айтылған, онда эпизодта жасалған көптеген Гомердің клондары шатқалынан құлап түседі. "Барт - батыр" тағы да "Симпсондар" фильмінде еске алынды. Барт пен Гомер Спрингфилд шатқалынан мотоциклмен секіріп өтіп, екінші жағына түскенде, осы эпизодтағы жедел жәрдем көлігі фоннан көрінеді (әлі де ағашқа соғылған күйінде). Ол сондай-ақ Family Guy сериясының 13-ші эпизодында "Симпсонс жігіті" деп аталады, онда Гомер мен Питер Гриффин Канг пен Кодостың кемесінде Жерге құлап, шайқас кезінде шатқалынан секіреді. "Лиза скаутында" Гомер шатқалынан секіріп шыққаннан кейін ұзақ комадан оянған жалған өшірілген көрініс "жарияланады", осылайша барлық ерекше эпизодтардың сюжеттерінің бәрі комадағы түс болғандығын "ашады". Бұл нағыз жанкүйерлердің теориясына сілтеме болды, бірақ бастапқы теория "Соған келді: Симпсонның клип-шоуы" эпизодындағы Гомердің комасы туралы болды.

Мәдени сілтемелер

Эпизодтың басында Лиза, Барт және Барттың достары кәсіби күрес көрсетеді. Рингтегі орыс күрескері Распутиннің аты мистик Григорий Распутиннің құрметіне берілген. Ауруханада доктор Хибберт Бартқа Супермендей ұшуға тырысқан науқасты көрсетеді, сондай-ақ "үш дос" палатасын айтады. Ланс Мёрдок – Эвел Книвел және Marvel комиксінің супербатыры Дардевилдің екінші жағы Мэтт Мёрдок сияқты белгілі қауіп-қатерлі адамдардың пародияс болып табылады. Барттың Спрингфилд шатқалынан секіру әрекеті – 1974 жылы Айдахо штатының Твин-Фолс қаласының жанындағы Снейк-Ривер каньонынан Skycycle X 2 ұшағымен секіруге жасалған Книвелдің әрекетіне сілтеме. Барттың Спрингфилд шатқалында алыстан көрінуі – Омар Шарифтің "Арабияның Лоренсі" фильміндегі кірісіне негізделген.

Қабылдау

Америкадағы тұңғыш көрсетілімінде "Барт - қауіп-қатер" 1990 жылдың 3-9 желтоқсаны аралығында Нильсен рейтингінде 20-шы орынды иеленді, 15.0/24 рейтингі/үлесі және 26.2 миллион көрерменмен, бұл "Симпсондарды" сол аптадағы Fox телеарнасының ең жоғары рейтингті телесериалы етті. "The Simpsons Sing the Blues" альбомын насихаттау мақсатында, альбомның жетекші әні "Do the Bartman" музыкалық видеосы осы эпизодтың тұңғыш көрсетілімінен кейін көп ұзамай жарық көрді. 2000 жылы Entertainment Weekly журналына берген сұхбатында, шоудың он жылдығын тойлаған Гронинг "Барт - қауіп-қатерді" сериалдың өзінің сүйікті эпизоды деп атады және Гомерді жедел жәрдемге салғанда, одан құлап түсетін көріністі сериалдың ең күлкілі сәті деп таңдады. "Симпсондар" сериалдарының сценаристтері Джей Коген мен Уоллес Володарски "Мен сенбеймін, бұл үлкен және жақсы жаңартылған ресми емес Симпсондар туралы нұсқаулық" кітабында Гомердің шатқап түсетін көрінісі бар "Барт - қауіп-қатер" эпизодының "әркімнің есінде қалатынын" айтты, сондай-ақ "оның бұл кезде бұрынғыдан да ақымақтырақ бола бастағанын" атап өтті. Коген бұл эпизодты өзі жазған эпизодтардың ішіндегі ең сүйіктісі деп санайды. Эпизод көрсетілгеннен бері сыншылар тарапынан оң пікірлер алды. The Times газетінің Майкл Моран оны шоу тарихындағы үшінші үздік эпизод деп бағалады. DVD Movie Guide-тың Колин Джейкобсон эпизодтан ләззат алды және оның басын "Труказаврдың кереметтігімен басталатын кез келген эпизод жақсы болуға тиіс" деп сипаттады. Ол эпизодта көтерілген жақсы қағидаларды ұнатып, қорытындысын "тамаша" деп атады, осылайша оны "тұрақты түрде жақсы эпизод" етті. DVD Talk-тың Джереми Клейнман "Барт - қауіп-қатерді" маусымның өзінің сүйікті эпизодтарының бірі деп санады. Ол қауіп-қатерлі сахналарды күлкілі деп тапты, сонымен қатар эпизодтың "шынайы жүрекпен" түсірілген сахналарын да бағалады. Клейнман эпизодтың "Симпсондарды" басқа анимациялық және реалистік комедиялардан ерекшелендіретінін атап өтті, себебі ол эпизодтағы кейіпкерлер арасындағы қарым-қатынастарға, әдеттегі күлкілі сюжетке қарағанда көбірек назар аударады. Өзінің "Doug Pratt's DVD" кітабында DVD сыншысы және Rolling Stone журналына үлесақоны Дуг Пратт осы эпизодты сериалдың ең күлкілі эпизодтарының бірі деп таңдады.