Кіріспе

Халықаралық математикалық жарыс

Математикалық Кенгуру (француз тілінде – jeu concours Kangourou) – 77-ден астам елде өтетін халықаралық математикалық жарыс. Қатысу үшін 1-сыныптан 12-сыныпқа дейін алты деңгей бар. Жарыс жыл сайын наурыз айының үшінші жұмасында өткізіледі. Жарысқа стандартты оқулық есептері емес, түрлі тақырыптарды қамтитын, жауапты таңдау арқылы шешілетін есептер кіреді. Негізгі есептеу дағдыларынан өзге, олар шабыттандыратын идеялар, жанталасқандық, шығармашылық және қиялдау, логикалық ойлау және басқа да мәселелерді шешу стратегияларын қажет етеді. Көбінесе, осындай есептерде қызықты оқиғалар, тартымды мәселелер және күтпеген нәтижелер кездеседі, олар достар мен отбасымен талқылауға ынталандырады. 2014 жылы 57 елден 6 миллионнан астам қатысушы болды. 2022 жылы 84 ел қатысып, бұл жарыс мектеп оқушылары арасындағы ең ірі жарыс екенін мәлімдеді.

Тарих

Австралиялық математиктер математиканың қуанышын арттыратын және математикалық есептерді шешуге ынталандыратын жарыс ұйымдастыру идеясын ойлап тапты. Көп таңдаулы жарыс құрылды, ол Австралияда 1978 жылдан бері өткізіліп келеді. Сонымен қатар, Францияда да, бүкіл әлемде де математиканы насихаттау бағытында кең қолдау тапқан қозғалыстар пайда болды. Көп таңдаулы жарыс идеясы екі француз мұғалімі Андре Деледик пен Жан Пьер Будиннен туды, олар австралиялық әріптестері Питер О’Холлоран мен Питер Тейлорға барып, олардың жарысына куә болды. 1990 жылы олар австралиялық әріптестеріне құрмет көрсету үшін Францияда «Математикалық кенгуру» деген атпен жарыс бастауды шешті. Бұл жарыстың ерекшелігі – әр қатысушыға сыйлық (кітаптар, кішкентай ойыншықтар, қызықты заттар, ғылыми және мәдени сапарлар) ұсына отырып, құжаттаманы кеңінен тарату болды. Алғашқы «Кенгуру» жарысы 1991 жылдың 15 мамырында өтті. Ол бірден үлкен сәттілікке ие болғандықтан, көп ұзамай олар осы идеяны Еуропаға таратты. 1993 жылдың мамыр айында Румыния, Польша және Болгариядан келген үш мұғалімдер тобы Франциямен бірге «Кенгуру» жарысына қатысты. Содан кейін «Математикалық кенгуру» бірнеше еуропалық елдердің математиктерін және математикалық жарыстарды ұйымдастырушыларын шақырды. Олардың барлығы Францияда «Кенгуру» жарысына қатысушылардың санының артуына таң қалды: 1991 жылы 120 000, 1992 жылы 300 000, 1993 жылы жарты миллион. Жеті елде – Беларусь, Венгрия, Нидерланды, Польша, Румыния, Ресей және Испания – мұғалімдер тобы 1994 жылы жарысты ұйымдастыруды шешті. Бұл барлық елдерде үлкен жетістікке жетті. Негізгі математикалық білімді таратуды ынталандыратын халықаралық жарыс дүниеге келді. Содан бері жарыс бүкіл әлемге тарады. Швеция оқушылары алғаш рет 1999 жылы қатысты. 2011 жылы Германияда 9 000 мектептен 860 000 оқушы қатысты, бұл 2007 жылы 549 000-нан тез өсті. 2014 жылы жарыс Латын Америкасында өтті. 2017 жылы болгарлық қауымдастық бір апталық «Кенгуру» жазғы лагерін өткізді. Канадада бастауыш сынып оқушыларына арналған математикалық үйірмелер «Математикалық кенгуру» жарысына тән сұрақтарды оқытады, бастапқыда визуалды компоненттері бар сұрақтардан бастап, логикалық және кеңістіктік ойлауды дамытуға көмектеседі. Пакистан студенттері алғаш рет 2005 жылы қатысып, жыл сайын олардың саны артып келеді. 2009 жылы Pittsburgh Post Gazette жарыс Еуропада өте танымал екенін және «Америка Құрама Штаттарына еніп келе жатқанын» атап өтті. Дания алғаш рет 2015 жылы қатысты.

"Шекарасыз кенгурулар" қауымдастығы

"Кенгуру без границ" (Kangaroo sans Frontières) – Францияда құрылған халықаралық қауымдастық. Оның негізгі қызметі жыл сайынғы "Кенгуру" сынағын әзірлеу және оны халықаралық деңгейде басқару болып табылады. Байқауды әр елде ұйымдастыру "Кенгуру без границ" қауымдастығының мүшелеріне жүктеледі. 1994 жылы 10 елдің математиктері Страсбург қаласында (Франция) кездесіп, 1995 жылдың 17 қаңтарында Парижде тіркелген уставымен Kangourou Sans Frontières қауымдастығын құрды. Сол күннен бастап "Кенгуру" қауымдастығы дамып келеді. 2019 жылы қауымдастық мүшелерінің саны 75 елден асты және одан әрі өсуде. Қауымдастықтың жүйелі дамуы оның кәсіби деңгейінің артуымен және цифрлық технологияларды енгізумен қатар жүрді. Қауымдастықтың президенті – доктор Мейке Аквельд (ETH Zürich, Швейцария).

Формат

Барлық қатысушы елдерде сынақ көп таңдаулы тест түрінде өтеді. Нәтижелерді жинау, бағалау және жүлделерді табыстау ұлттық деңгейде реттеледі және ұйымдастырылады. Көптеген елдерде сынақ 50 минуттан 75 минутқа дейін уақыт алады. Ол 24-ден 30-ға дейін мәселеден тұрады. 3 ұпайлық, 4 ұпайлық және 5 ұпайлық мәселелер бөлімдері тең бөлінген. Дұрыс емес жауап үшін жаза санкциясы бар, ал сұрақтан өткізіп кеткен үшін жаза санкциясы жоқ.

Зерттеу

Элизабет Мелрот Математикалық кенгуруде математикалық біліктердің қолданылуын зерттеді.