Кіріспе

Атлант мұхитындағы дауыл маусымы

1916 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымында он сегіз тропикалық циклон болды, оның тоғызы АҚШ-та құрлыққа шықты, бұл 2020 жылға дейін бір маусымдағы ең көп көрсеткіш еді, онда он бір дауыл соқты. Алғашқы дауыл 13 мамырда Кубаның оңтүстігінде пайда болды, ал соңғы тропикалық дауыл 15 қарашада Мексика шығанағының оңтүстік-шығысында экстратропикалық циклонға айналды. Сол маусымда пайда болған 18 тропикалық циклонның 15-і тропикалық дауылға дейін күшейді, бұл сол кездегі екінші ең жоғары көрсеткіш еді, тек 1887 жылдан кейін. Тропикалық дауылдардың оны дауылға дейін күшейді, ал олардың бесеуі ірі дауылға айналды. Саффир-Симпсон шкаласы бойынша бес санаттың 3-ші және одан жоғары санаттарына жеткен дауылдар ірі дауылдар саналады. 1916 жылғы маусым тамыз айына дейін бірнеше ірі дауылдарды көрген екі маусымның бірі болды, екіншісі 2005 жылы болды. Дегенмен, ХХ ғасырдың басында қазіргі заманғы болжамдар мен құжаттама жетіспегендіктен, ресми дауылдар туралы деректер толық болмауы мүмкін. 2008 жылғы Атлант мұхитындағы дауылдарды қайта талдау жобасы деректер базасында бұрын тіркелмеген екі тропикалық циклонды анықтады: 1-ші тропикалық дауыл және 5-ші тропикалық дауыл. Бұрын тропикалық дауыл ретінде жіктелінген жүйе жоба аясында тропикалық депрессияға дейін төмендетілді. Сонымен қатар, жоба 15-ші тропикалық дауылдың дауылдық күшін де төмендетті. Маусымның белсенділігі жинақталған циклон энергиясы (ACE) арқылы 144 көрсеткішімен бейнеленді, бұл 1906 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш және 1911-1920 жылдар аралығындағы 58,7 орташа көрсеткіштен әлдеқайда жоғары. ACE – тропикалық циклон өмірі бойы қолданған энергияны көрсететін өлшем. Сондықтан, ұзаққа созылған дауылдың ACE көрсеткіші жоғары болады. Ол тек алты сағаттық интервалдарда есептеледі, онда белгілі бір тропикалық және субтропикалық жүйелер тропикалық дауылдың қарқынының шегі болып табылатын тұрақты жел жылдамдығына немесе одан да жоғары деңгейге жетеді. Осылайша, тропикалық депрессиялар осы есепке кірмейді.

Бірінші тропикалық дауыл

13 мамырда тропикалық депрессия Кубаның Тринидадтан оңтүстікке қарай 97 шақырым жерде пайда болды. Ол аралды жылдам кезіп өтіп, Флорида бұғазынан өтті. 14 мамырда циклон күшейіп, ең төменгі тропикалық дауылға айналды және көп ұзамай Флорида штатының Кей-Вака қаласының жанында құрлыққа шықты, желдің жылдамдығы шамамен сағат 06:00 UTC-де Флориданың материгіне Кеп-Сейбл маңынан соқты. 14 мамыр күні кешке Тампадан алынған байқауларға сүйенсек, дауылдың ең төменгі барометрлік қысымы шамамен болды. Құрғақ қырлар мен өсімдіктер уақтылы жауған жаңбырдан жаңарды. Флорида штатының Лейкленд қаласында 24 сағат ішінде жаңбыр жауды. Орта Атлантика штаттары мен Жаңа Англияда дауылдың экстратропикалық кезеңдері орташа жел тудырды. Оңтүстік-батыс Мейн штатындағы бұзылған инфрақұрылымға келген шығын 150 000 долларға бағаланды.

Үшінші дауыл

Үшінші тропикалық дауыл алғаш рет 10 шілдеде Барбадостан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 821 шақырым жерде байқалды. Ол солтүстік-батысқа қарай жылжып, 12 шілдеде таңертең Сент-Люсия аймағынан өтіп, тропикалық дауылға айналды. Солтүстік-шығыс Кариб теңізінен өткеннен кейін, дауыл 13 шілдеде 12:00 UTC-ден аз бұрын Пуэрто-Рикодағы Хумакао маңында құрлыққа шықты. Циклон бірнеше сағаттан кейін Атлантика мұхитына қайта оралды және күшеюін жалғастырды. 15 шілдеде таңертең жүйе күшейіп, 2-санатты дауылға айналды, содан кейін шамамен 24 сағаттан кейін ең жоғары тұрақты жел жылдамдығына жетті, байқалған барометриялық қысымға сүйенсек. Содан кейін жүйе Мэн штатын соқтығып, келесі күні Сент-Лоуренс шығанағында экстратропикалық дауылға айналудан бұрын Нью-Брансуик арқылы өтті. 23 шілдеде түнгі Ньюфаундлендте экстратропикалық дауылдың қалдықтары тарады. Бастапқыда циклон күшті дауыл ретінде тіркелді, бірақ кейіннен Атлантика мұхитындағы дауылдарды қайта талдау жобасы бойынша төмендетілді. Дауылдың жолы бойында аз ғана зиян келтіріліп, ешқандай қаза болған жоқ. Пуэрто-Рикода Сан-Хуан қаласында тұрақты жел соғып тұрды. Багам аралдарына бағытталған кемелер Флорида штатындағы Майами портында тоқтатылды. АҚШ-тың шығыс жағалауындағы Вирджиниядан солтүстікке қарай тропикалық дауылдың күшіне жететін желдер тіркелді. Массачусетс штатында Нантакетте тұрақты жел соғып, шатырлар мен кемелерге аздап зиян келтірді. Аймақтағы қатты жаңбырдан үйлерге де зиян келді. Егінге, әсіресе Санти өзені бойындағы егінге қатты зиян келді, шамамен ауыл шаруашылығы жерлерінің 75-90 пайызы жойылды. Циклон Теннесси мен Вирджинияда да су тасқынына себеп болды, бірақ оның ауқымы шамалы болды. Жамайкадағы дауыл салдарынан үлкен зиян келді. Қатты жел телеграф және телефон сымдарын жыртып, елорда Кингстон және басқа да округтер арасындағы байланысты бұзды. Қатты жаңбыр салдарынан үш өзен арнасынан асып кетті. Аралдағы банан және қант плантацияларының барлығы дерлік белгілі бір шығынға ұшырады, ал какао дақылдарының шамамен 30-50 пайызы зақымдалды. Мыңдаған адам үйсіз қалды. Жалпы, дауыл Жамайкада 17 адамның өмірін қиып, 10 миллион долларға жуық зиян келтірді. Аймақтағы теміржолдар мен басқа да коммуналдық қызметтер бұзылып, кең ауқымда электр қуаты үзілді. Қатты жаңбыр мен жел Мексика-АҚШ шекарасындағы әскери лагерьлерге елеулі зиян келтіріп, 30 000 гарнизондық милицияны эвакуациялауға мәжбүр етті. Тек Техастағы мүліктік зиян 1,8 миллион долларды құрады және 20 адам қаза тапты.

Сегізінші дауыл

27 тамызда сағат 12:00 UTC-де Барбадостан шығысқа қарай 800 миль (1287 км) жерде тропикалық дауыл байқалды. Шамамен 12 сағаттан кейін ол қызыл дауылға айналды. Дауылдың ең жоғары қарқындылығы 28 тамыздың басында Доминикаға шабуыл жасаған кезде болды, сонда максималды тұрақты жел жылдамдығы болды және ең төменгі барометрлік қысым Розо қаласында тіркелді. Нәтижесінде 50 адам қаза тауып, 200 үй қирады. Көптеген үйлер, көпірлер мен дренаждар көтерілген өзендерге шағылысты, су деңгейі бұрын-соңды болмаған биікке көтерілді. Сонымен қатар, көптеген какао ағаштары жойылды. Бұл салалар жыл соңына дейін жылдам қалпына келсе де, қызыл дауыл USS Memphis кемесін қиратып, 43 адамның өліміне себеп болған цунамиді тудырған болуы мүмкін. 30 тамызда дауыл Ямайкаға жақындаған кезде аймақтағы кемелерге сақтық шараларын сақтау туралы ескерту жасалды. Дауыл өтіп кеткеннен кейін Ямайкаға жаңбыр мен күшті толқындар келді, бұл аралдың екі апта ішінде тропикалық циклонның әсеріне ұшырауының екінші жағдайы болды. Күшті жаңбыр кейбір жолдар мен егістіктерге зиян келтірді. Мандевиллде дауылдан бір күн ішінде жаңбыр жауды.

Тоғызыншы тропикалық дауыл

Бұл маусымның тоғызыншы тропикалық даулы 4 қыркүйекте сағат 12:00 UTC-де Багам аралдарының шығысында анықталды. Солтүстік-солтүстік-батысқа қарай жылжыған дауыл сәл күшейіп, кемеден алынған бақылауларға сәйкес, ең жоғары тұрақты желмен және ең төменгі қысыммен шарықатты. 6 қыркүйекте таңертең циклон солтүстік-солтүстік-шығысқа бұрылып, солтүстік Каролина штатының Холден Бич маңындағы құрлыққа 06:00 UTC шамасында сол қарқындылықпен жетті. Құрлыққа жеткеннен кейін шамамен 12 сағаттан соң жүйе Роки Маунт маңында тропикалық депрессияға дейін әлсіреді, ал кейін штаттың солтүстік-шығыс бөлігінде тарап кетті. 5 қыркүйекте ауа-райы бюросы Саванна, Джорджия және Солтүстік Каролинадағы Хатеррас мүйісі арасындағы жағалау аймандарына дауыл туралы ескертулер шығарды; ескертулер кейінірек Вирджиния мүйістеріне дейін кеңейтілді. Дауыл құрлыққа жеткеннен кейін ішкі аймақтарда дауылдық желдер болды. Дауылдан түскен жаңбыр АҚШ-тың шығыс жағалауында Солтүстік Каролинадан Мэнге дейін тарады.

10-шы дауыл

13 қыркүйекте Антигуа мен Барбудадан солтүстік-шығысқа қарай 724 шақырымдай жерде тропикалық толқын тропикалық депрессияға айналды. Дауылдан электрмен жабсыру және телефон байланысы да бұзылды. Барлық зиян 36 370 долларға бағаланды.

12-ші тропикалық дауыл

2 қазанда Багам аралдарының солтүстігінде 150 миль (241 км) шығыста тропикалық дауыл пайда болды. Дауыл солтүстік-батысқа қарай жылжып, баяу күшейді, келесі күні ең жоғары тұрақты желдің күшіне жетті, бұл барометриялық қысымды кеме бақылауы арқылы бағаланған деректерге негізделген. Грузия мен Оңтүстік Каролина жағалауларында орташа дауылды жел болды. Саванна қаласында (Джорджия) құрлықтағы ең жоғары желдің жылдамдығы тіркелді, ол жағалаудағы жолдар мен кемежайларды қиратып, 60-70 жылдық ғимараттардың кейбіреулерін жойды. Виргин аралдарында дауылдық жел соқты, ал Сент-Томас аралында барлық құрылыстар дерлік қирады. Соңғысында көптеген кемелер айналып кетті немесе портта жағалады. Сент-Джон және Тортола аралдарындағы барлық үйлер де дерлік қиратылды, онда жел шамамен 10 сағат бойы соқты. Батысқа қарай, Пуэрто-Риконың кейбір аймақтарында қатты жел болды, Нагуабода желдің күшіне дейін жетті. Кулебрадағы көбінесе тасталған АҚШ әскери-теңіз базасындағы бірнеше ғимараттар қиратылды.

Он төртінші дауыл

9 қазанда Ямайкадан солтүстік-шығысқа қарай 97 шақырым жерде тропикалық депрессия пайда болды. Депрессия оңтүстік-батысқа қарай жылжып, бірнеше күн бойы әлсіз күйде болды, 12 қазанға дейін тропикалық дауылға айналды. Батысқа бұрылып, циклон күшейе берді. 13 қазанға қарай ол қыңсылшаққа айналды. Келесі күні таңертең жүйе 2-ші санаттағы қарқындылыққа жетіп, Swan Islands аралындағы байқаулар бойынша, дауылдың жоғары жылдамдығына ие болды. Батыс Кариб теңізінде кеме суға батып, 20 адам қаза тапты. Юкатан түбегінің аймақтарында қатты жаңбыр жауды. Флорида штатында Пенсакола қаласы ең көп зардап шеккендердің бірі болды, онда шамамен 100 000 долларлық зиян тіркелді. Күшті желден кейбір ғимараттардың шатырлары бұзылып, немесе жартылай бұзылып, қоршаулар, шатырлар, белгілер және шамамен 200 ағаш құлап кетті. Санта-Роза аралынан Фэрпойнт түбегіне дейінгі теміржолдарға 10 000 долларға жуық зиян келді. Алабама штатында толқынды теңіз Мобил қаласында көптеген шағын кемелерді суға батырып немесе жағалауға тіреп тастады. Күшті желден бизнес ауданындағы екі ғимараттың шатыры бұзылды. Алабама штатының оңтүстігіндегі бірнеше қалаларда үйлердің шатырлары жұлып алынып, ағаштар түбімен құлап кеткені хабарланды. Луизиана мен Миссисипидің аймақтарында қатты жаңбыр жауды, бірақ бұрынғысындағы құрғақшылық жағдайларына байланысты жауын-шашын пайдалы болды. Жалпы, бұл жүйе тропикалық қыңсылшақ ретінде 29 адамның өмірін қиды. Бұл дауылдың қалдықтары 20 қазанда Эри көлінде кемелердің жоғалуына себеп болды, бұл оқиға "Қара жұма" деп белгілі және оның салдарынан 49 адам қаза тапты.

Тропикалық дауыл он бес

11 қарашада Колумбияның солтүстік-батысына қарай 161 шақырым жерде тропикалық толқын тропикалық депрессияға айналды. Кубада Гавана қаласы шамамен [мәнді қосу керек] жылдамдықпен тұрақты жел тіршілігін байқады. Дауылдың экстратропикалық қалдықтары Флорида-Кейлерге қатты жел әкелді, соның ішінде Сэнд-Кейде [мәнді қосу керек] жылдамдықпен тұрақты жел тіршілігін байқады.

Басқа жүйелер

Тропикалық дауыл күшіне жеткен он бес тропикалық циклоннан өзге, тағы үш тропикалық депрессия күйінде қалды. Мұндай жүйелердің біріншісі 9 қыркүйекте Левард аралдарының солтүстік-шығысында пайда болды. Бұл депрессия үш күннен кейін солтүстік-батысқа бұрылып, сол күні Абако аралдарының жанынан немесе үстінен өтті. 13 қыркүйекте депрессия Флорида штатының Нью-Смирна Бич жағасына жетті, ішкі аймаққа өткеннен кейін әлсіреп, сол күні Алабама штатының үстінде тарады. Бастапқыда тропикалық дауыл ретінде жіктелгенімен, Атлантика мұхитындағы дауылдарды қайта талдау жобасы аясында, циклонмен байланысты дауылдық желдер байқалмағандықтан тропикалық депрессияға дейін төмендетілді. 1 қазаннан бастап Оңтүстік-Батыс Кариб теңізінде кеңейген төмен қысым аймағы 3 қазанға қарай тағы бір тропикалық депрессияға айналды. Депрессия бастапқыда батысқа қарай жылжып, кейін солтүстік-батысқа бұрылды. Алайда, 6 қазанда депрессия жабық айналымын жоғалтып, Юкатан бұғазына жақындағанда тарады. Бұрынғы төмен қысым аймағы 24 қазанда Кариб теңізінің орталық бөлігінде тропикалық депрессияға айналды. Солтүстік-батысқа қарай жылжыған депрессия 30 қазанда солтүстік-шығысқа бұрылмас бұрын Ямайка мен Кайман аралдарының жанынан өтті. Осы күнінің соңында Оңтүстік-Шығыс Кубаға жетті және көп ұзамай фронталдық жүйеге сіңді.