Кіріспе
XEROK AM (800 кГц) – Мексиканың Чиуауа штатындағы Ciudad Juárez қаласындағы коммерциялық радиостанция. Ол 800 кГц тасымалдау жиілігінде 150 000 ватт қуатпен жұмыс істеуге лицензияланған, бірақ жаңа таратушысы 50 000 ватт қуат береді. XEROK – 800 AM жиілігіндегі Мексиканың ашық арнасының басты А класты станциясы. Бұл станцияның шекаралық хабар таратушы ретіндегі тарихы қызықты, оның хабарлары Құрама Штаттардағы тыңдаушыларға бағытталған еді. Түнде оның 150 000 ватттық сигналын Оңтүстік-Батыстың көптеген аймақтарында анық естіуге болар еді. XEROK 2022 жылдың 4 сәуірінен бастап таратушы жабдығының демонтаждалуына байланысты хабар таратуды тоқтатты.
XEROK AM (800 kHz) is a commercial radio station in Ciudad Juárez, Chihuahua, Mexico. It is licensed to operate with a power of 150,000 watts on a carrier frequency of 800 kHz, although its new transmitter outputs 50,000 watts. XEROK is the dominant Class A station on 800 AM, a Mexican clear channel frequency. The station had a colorful history as a border blaster, aiming its programming at listeners in the United States, when at night, its 150,000 watt signal could be easily heard in many parts of the Southwest. XEROK has been silent since April 4, 2022, due to the dismantling of its transmitter facility.
Тарих
XEROK лицензиясының тарихы Сиудад-Хуарес қаласында емес, 413 миль (665 км) қашықтықтағы Пьедрас-Неграс, Коауила штатында, XEPNA (көбінесе XEPN) 660 станциясына берілген лицензиямен басталады. 1936 жылы шақыру белгісі XELO болып өзгерді, Пьедрас-Неграстан күндіз 50 кВт қуатымен, бірақ 1110 кГц жиілігінде жұмыс істеді. Бұл Пьедрас-Неграстағы алғашқы радиостанция болды, оны W.E. Branch және Claudio Bres Jáuregui Hotel del Ferrocarril студиясынан басқарды. Радиостанцияның екіұлттық құрылымы – ол жарнамалық табысының 95 пайызын американдық тапсырыстардан түсірді – АҚШ-та салық мәселелерін тудырды, онда шекараның ар жағындағы Техас штатының Игл-Пасс қаласында бауырлас компания The Radio Service Co. құрылды. Eagle Pass қаласында 1936 жылы жарнамадан 72 000 доллар, ал 1937 жылы 66 000 доллар түсім болды, бұл Ішкі кірістер қызметінің тексеруіне және компания жеңіп алған сот процесіне әкеп соқты. XELO таратушы қондырғыларының бірінде болған қысқа тұйықтама станцияны эфирден шығарып, Пьедрас-Неграстан Сиудад-Хуареске көшуге себеп болды. Станция Сиудад-Хуареске көшкенде, ол Солтүстік Америка аймақтық хабар тарату келісімі бойынша Мексикаға жаңадан бөлінген «ашық канал» жиіліктерінің бірі – 800 кГц-ке көшті және қуатын үш есеге арттырды. 150 кВт қуаты бар зауыт 1940-1941 жылдары Уильям «Билл» Бранч басқаратын команданың тапсырысы бойынша салынды. Бранч төмен қуатты осциллятор деңгейінен 150 кВт деңгейіне дейін қуат алу үшін күшейткіштердің сериясын жасады. Модуляция Догерти модуляциясы арқылы жүзеге асырылды, ол күрделі болғанымен, модуляцияның өте жоғары деңгейіне (100% оңнан асып түседі) мүмкіндік берді және үлкен (және көбінесе нашар жұмыс істейтін «модуляциялық реактор» (яғни, трасформатор), аудио байланыс трасформаторларын қажет етпеді. Америка тыңдаушыларына бағытталған шекаралық станциялардың бірі ретінде, ұзақ уақыт бойы күндіз испан тіліндегі бағдарламалар мен АҚШ аудиториясына бағытталған (көбінесе ағылшын тілінде) уақыт бөлісіп берілетін бағдарламалар эфирге шықты. «Карр Коллинз Crazy су кристалдары» (минералды емдеу және патенттелген дәрі) және «Пошта арқылы балалар тауықтары» танымал жарнама берушілер болды. Кейбір тыңдаушылар діни бағдарламалардың эфирде болғанын есіне алады, кейде «Библиялық атақты Иса Мәсіхтің қол қойылған суретін жіберу үшін бес доллар жіберіңіз» деген ұсыныстармен. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары және Корея соғысы кезінде және одан кейін Шығыстан теңіз арқылы қайтып келген АҚШ әскерлері осы станциядан АҚШ-тағы алғашқы радио хабарларын естіді, ол жиі «Иса Мәсіхтің қараңғыда жарқырайтын көздері бар тегін қол қойылған суреті үшін бес доллар жіберіңіз» деген радио уағызшысын эфирге шығарды. Күндізгі бағдарламалар тізімі 1972 жылы АҚШ-тың Эль-Пасо қаласындағы KAMA 1060 (кейін KXPL) станциясына көшірілді. Сол кезде америкалық инвесторлар тобы (Грэйди Сандерс, Боб Ханна, Джон Райман және Брюс Миллер Эрл) станцияны жалға алып, оны ағылшын тіліндегі 40 үздік радиостанцияға айналдырды, XELO станциясы XEROK болып өзгертілді. 1970 жылдары және 1980 жылдары станция өзін X Rock 80, The Sun City Rocker деп таныстырды, өйткені ол «Sun City» Эль-Пасоға жақын орналасқан. 1975 жылдың көктемінде XEROK АҚШ-тағы ең жоғары рейтингті 40 үздік радиостанция болды, Арбитрон мәліметінше, Нью-Йорктегі WABC-ді қоспағанда. XEROK-тың тек қысқа мерзімде жұмыс істегені, себебі Мексика үкіметі шетелдік тілде бағдарламалауға шектеулер қойғаны көпке белгілі емес. Бастапқыда бағдарламалар нақты уақытта таспаға жазылды және таспалар хабаршымен таратушы жерге жеткізілді, онда олар 24 сағаттық кешіктіріліспен ойнатылды, бұл бүгінде көптеген станцияларда қолданылатын дауыс іздеуіне ұқсас концепция; бұл хабарлаушыларға нақты сағат уақытын жариялауға мүмкіндік берді, бірақ ауа райының нақты болжамы сияқты дәл және уақтылы болуы қажетті материал емес. 1975 жылы ерекшелігі «Таңертеңгілік бағдарлама» болды, ол 4 сағаттық кешіктіріліспен жаңалықтар мен ауа райы туралы хабарларды уақтылы жеткізуге мүмкіндік берді. Кейіннен жазбалар 12 сағат бұрын жасалды. Кейіннен станция бірнеше параллель студияларды басқарып, бір уақытта төрт ауысымда жазды. 1977 жылы Чиуауадағы Сателит жанындағы мұнарада 78 студия тікелей эфирде жұмыс істеді. Ақырында, иелері FCC-ден 950 МГц студиялық таратушы байланысын (STL) орнатуға рұқсат алды, ол таратушыға Эль-Пасодан тікелей сигнал беруге мүмкіндік берді. Мексика үкіметі де осы келісімге келісті, бірақ кейіннен станцияның 40 үздік форматының тоқтатылуы STL байланысын тоқтатты және барлық бағдарламалар жергілікті мексикалық студиялардан шықты. XEROK бірнеше жыл бойы Эль-Пасода және оңтүстік-батыстың көп бөлігінде үлкен танымалдылыққа ие болды, бірақ ақырында FM топ 40 станциясы (KINT FM 97.5) басып алды, өйткені 1970 жылдардың екінші жартысында поп музыка тыңдаушылары FM диапазонына көшті. 1982 жылы станция «Radio Cañón» деген толыққанды испан тіліндегі форматқа көшті, осы атаумен бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді.
Операция
Станция әдетте күніне 50 000 ватт қуатпен жұмыс істеді (артық қуат күндіз көбінесе ысырап болар еді, себебі жер толқыны халыққа жете алмайтын қашықтыққа жеткілікті түрде итермелене алмады. Түнде аспан толқыны таралымын күшейту үшін қосымша қуатпен кейде 150 000 ваттқа дейін көбейтілді. Билл Бранч салған хабар таратушы 1971 жылға дейін пайдаланылды, содан кейін CCA хабар таратушысы орнатылды. Осы таратушымен жұмыс істеген кезде 1946 жылы Бранч өлімге әкелген электр тогының соққысын алғандықтан, оның өліміне де осы себеп болды. Кейіннен олар 150 кВт-тық Continental Electronics құрылғысын алды. Continental құрылғысының қуатын төмендетіп немесе көтеруіне бірнеше минут уақыт кетті, сондай-ақ алдыңғы және артқы панельдегі қосқыштарды қолмен басқару қажет болды. Қазір станция 50 кВт-тық Harris DX 50 хабар таратушысын пайдаланады. Оның базасы және студиялары Эль-Пасодағы 2100 Trawood мекенжайында орналасқан, қазір бұл орын Grupo Radio Centro-ның Эль-Пасодағы операцияларына (атап айтқанда XHTO FM) тиесілі. Мұнараға ашық сымдар тартылған.